IV. Boek. LXII Hofi. AMBOINSCH KRUYDBOER. m 
Tabula Septuagefima Secunda 
Ramum exhibet Mangii Candelari folis, fleribus , ac fructi- 
bus onuftum. 
A. Fru&um denotat maori forma. 
B, Eundem repreefentat fructum progerminantem ; quo modo 
nempe radices ex ejus apice emittat ac folia prorumpant 
"ea ex parte, qua petiolo & arbori fuit junctus, 
QB.SER'VA.T.IO. 
Hec eft Pee-Candel H. Malab. part. 6. Tab. 34. xm 
De twee-en feventig fle Plaat 
Vertoont een Tak van de Kaarrdragende Mangi-Boom met 
zyn bladen, bloemen „en vruchten beladen. 
A. Wyft aan de vrucht in 't groot, 
B. Dezelfde vrucht uytfpruytende, komende de wortelen uyt 
deszelfs /pits te vooren, en de bladeren uyt dat deel, dat 
aan de feel geftaan heeft, t : 
AANMERKING 
Dit is de Pee-Candel van de Hortus Malab. in het zesde 
deel Tab, 34. verbeeldt: 
CAPUT SEXAGESIMUM 
SE CHN ER ne 
Mangium Cafeolare. Brappat. 
Ecunda Mangiorum claffis forma € modo crefcens 
di a prioribus diverfa in album & rubrum dividi- 
tur, quz fimul hoc in capite defcribemus, 
` Primo. Brappat alba crafla , finuofa, & vafta eft arbor 
inftar Quercus, talique rugofo & fiffo obdu&a cor- 
tice, fimilesque gerens incurvos & extenfos ramos. 
Ejus truncus plerumque viro craffior eft, ubi vero 
EN fimul juntti obcurrunt, hi altiores, reCtiores, 
& graciliores funt, uti & ipforum rami. 
Ejus folia ab omnium antecedentium foliis diffe- 
runt, qua funt lata, fubrotuńda , aliquando vero 
oblongo -acuminata inftar illorum Metrofideros vel 
Alni, quatuor pollices longa, ac paulo minus lata, 
craffa, glabra, & fragitia inftar illorum Portulaca, 
nullas notabiles gerentia coltas, excepto quod ner: 
vus medius: ab utraque protuberet parte, faporis pe- 
nitus fali.. Bina fibi cruciatim obponuntur fed rara 
funt, bina enim ternave. tantum paria rotundis infi- 
dent ramulis, qualia in Metrofidero obfervantur, que 
in una eademque arbore diverfe penitus funt magni- 
tudinis & forma. = 
Flores primo ingentia viridia funt capita, bina ter- 
nave fimul provenientia, & craflis infidentia petiolis , 
que fefe in coronam aperiunt ex fex, feptem, & 
oćto viridibus apicibus feu radiis compofitam. Ho- 
rum centrum repletum eft longis , rećtis , & albis. fta- 
minibus , antheras fufcas gerentibus , quorum medium 
feu piftillum longiffimum eft, viride capitulum gerens. 
Si flos rite fit apertus, omnia hee decidunt ftamina, 
excepto medio , quod viridi inponitur bafi, ex quo 
fructus excrefcit, tumque hec radiata corona haud 
male lampadem refert turunda repletam , unde & 
hzc fpecies Malaice hoc cognomen accepit. 
Fru&us rotundum eft pomum , fed planum & com- 
prefum inftar minoris cafei , quac in fummo lon- 
gum gerit filum loco umbilici,fed nunquam decidit; 
eft autem palmam latum , externe glabrum, & glau- 
cum, ac licet fit maturum , diu ex arbore dependet ` 
cum ifta coronula, tumque aperitur inftar difci ra- 
diati: fubftantia ejus interna eft ficca, alba, & gra- 
nulofa, fine ullo notabili fapore vel odore , excepto 
quod fit adftringens & acidula. Ejus nuclei funt an- 
gulofi ac fragmenta referunt feu apices dentium, 
quibus maxima Wale repletur pars, 
Externum trunci fignum eft molle & album, ac 
enfim interne magis indurefcit , craffasque gerit fi- 
as, nodofumque eft & lentum, atque ex albo in 
ruffum tendit colorem, fed ficcum cinereum eft, in- 
que aqua marina durabile. Hec arbor nullas ferpen- 
tiformes profert radices , uti precedentes fpeeies , ex- 
cepto quod inferior trunci pars plurimos gerat ma- 
E nodos inftar fedilium , totum porro folum circa 
nC arborem ad magnam etiam diftantiam obfeffum 
eft innumeris ereétis & acuminatis cornibus , fpitha- 
man vel pedem circiter longis fupra terram eleva- 
"85. adeoque fibi adunatis, ut vix pedis interftisium 
I - 
LXU HOOFDSTUK, 
De Kaasvormige Mangi - Boom, 
H: tweede geflagt of Clafis van Mangi Mangis, in 
gedaante en manier van waffen van de voorgaande 
vry wat ver/cbiliende „is verdeelt in witteenroode 
zoorte, die wy te zamen in dit Kapittel begrypen zullen. 
Eerfielyk: ^t witte Brappat is een dikke bogtige en ge- 
zette boom, als een Eyke-boom ‚ook met diergelyke ruyge 
en geborftene fchorfJe , en diergelyke kromme en uyige- 
breyde takken. Den flam is in 't gemeen dikker dan een 
man omvademen kan, maar daar ze digt by malkander 
Staan , zyn de flammen booger , regter , en ranker , gelyk 
00k de takken. 
De bladeren ver/cbillen van alle de voorgaande , want 
deze zjn breed en rondacbtig , zommige met een rondé 
Spits , en wat langwerpiger , die van "t Yzerbout of onze 
(re gelykende; vier duymen lang, en wat minder 
breed , dik, glad Jen breek faam , als de Porceleyn ‚zonder 
merkelyke ribhen , bebalven dat de middel-zenuwe te we- 
derzyden wytfteekt, gant/ch ziltig van fmaak. Zy ftaan 
met twee tegens malkander „en regt in "t kruys , dog wei- 
nig in "t geial, met twee en drie paren aan ronde rys= 
kens , ge yk men ook aan °t Yzerbout ziet, en verfchillen 
onder Mulkunder w grootte en gedagnie aan een en des 
zelfde boom, 
Het bloeizel zyn eerft groote groene knoppen, twee a 
drie by malkander ftaande , op dikke fteelen , die bun ope- 
nen in een kroontje, Van zes, zeven,en agt groene fir 
zen of ftraalen gemaakt, Het binnenfte is digt, wytge- 
vuld met lange, regte, en witte draden, met graauwe 
noppen, waar onder de middelfte dë langfte is, met een 
roen knopje. Als de bloem ter degen geopent is „zo val- 
a deze draden allegaar wyt, bebalven de middelfte , die 
op een groen beuveltje [laat , daar uyt de vrucht werd; 
en als dan lykt dit gefternt kroontje niet SC een lam- 
pe, daar een wiek in fleekt, waar van zoorte in % 
Maleyts ook bygenaamt is. 
De vrucht is een ronden appel , dog plat gedrukt, als 
een band-kaasken , met een lange draat boven op ‚inplaats 
van de navel, die nooit afvalt, een bant breed, van buy- 
ten glad en zec-groen , al iffe rypy lang aan den boom en 
"t voornoemde kroontje bangende , ”t welk zig als dan opend 
als een gefternt broodje. Binnen is een drooge , witte , em 
korlige fubftantie, zonder merkelyke reuk of fmaak, bes 
bajven dat ze is zamentrekkend en zuurachtig. De koris 
zyn boekig , en gelyken ftukken of ftompen van tanden, 
't meefte deel des mergs vervullende. 
= Buytenfte bout des flams is week en wit, allengs 
kens na binnen word "t barder , grofdradig , warrig , en 
taay, uyt den witten na "t roffe trekkende , dog graauw 
beftervende , en dit is durabel in zee-water. Dezen boom 
beeft geen flangevormige wortelen , gelyk de voorgaande 
zoorte , bebalven aan de onderfte [tam veel grooter knoeften 
of koppen, als Baelen, Voorts is den gebeelen grond niet 
alleen om deze boomen, maar ook een groote /patie var 
buyten, rondom bezet met ontelbaare regte toegefpitfie 
hoorns omtrent een {pan of een voet lang bovenge aar 
en zo digt aan malkander , dat men qualyk eem voet tuf- 
feben beide zetten kan. Digt rondom den ftam ur 
