112 
relinquatur: Prope truncum rara vel nulla funt, fed 
ad unius alteriusve ulna fpatlum incipiunt, quoque 
magis ab arbore remota funt , inque aqua locantur , eo 
majora funt : Multi putant acuminata hec cornua pe- 
culiares effe plantas, nil commune cum arbore ha- 
bentes. Alii vero radicum effe furculos , fed utra- 
que fententia quodammodo erronea eft. 
hum enim nunquam in confpećtum veniant nifi 
circa hanc arborem, hinc cum ipfa participant, & ab 
ea quafi derivantur. „Craflarum radicum furculos non 
elle ex eo conftat, quod prope arborem, übi he ra- 
dices excrefcunt, non obcurrant. Si itaque effodiantur: 
fequenti fefe obferunt modo: Circa faxofum depu- 
ratumque folum undique inveniuntur brachium vel 
pedem craffa, fupra acuminata fimpliciter , vel in binos 
apices definentia, ad fefquipedalem longitudinem , ali- 
quando etiam binos pedes longa funt, inferius angu- 
a etiam fünt, fed in apicem non definunt. Circa 
ipforum medium.plurimas emittunt transverfales fi- 
bras , externe fpongiofa carne obdućtas , atque per 1p- 
forum medium lentus decurrit nervus. Harum fibra- 
rum craffiffime cum proximis bifidis cornibus conjun- 
guntur , atque hec cráffis arboris radicibus inplańtan- 
tur. Si jam ifte fibre diffecentur & circumagantur , 
acuminata hec cornua diffolvuntur & eradicantur, 
gu binorum cum dimidio immo trium pedum longt 
tudinem habent; atque animalium offa referunt. . 
Cortex ipforum exterior eft lignófus glaber, vifei 
colorem gerens, nee ultra calamum craffüs; interna 
autem illorum fubftantia eft fungofa, ficca, lenta, & 
leviffima , fuberi fimillima, cujus loco etiam adhiberi 
oteít , fed ejus medium plerumque excavatum eft, 
juniora hzc cornua pedibus facile in partes conminui 
poflunt, vetufta. vero: neutiquam , immo ne quidem 
confringi. 
Secundo, Brappat Rubra foliorum & trunci forma 
haud multum differt a precedenti , excepto quod hec 
fpecies flagella emittat, & incurva fit ad mali altitu- . 
diein , fed plerumque humilior eft. Ejus ramuli non 
funt rotundi , fed quadrati & quafi alati , ita ut oras ge- 
rant acutas: Hisce folia infident cruciata & obpofita, 
fed pauco numero, plerumque fubrotunda vel parum 
acuminata, quatuor digitos lata & longa, craffa , pin- 
guia , nec venulas notabiles exhibentia inftar Por- 
3ulücit zę nn à ; 
Flos ex fex crafiis © firmis componitur radiis; prt= 
mo crateriformibus , hujus medium repletum eft eraf: 
fiusculis.& longis ftaminibus eleganter rubentibus, 
antheras Cinereas ac reniformes gerentibas; omnino 
inftar Jambofz floris , nullum fpirans odorem. Inter 
iftos radios alia fex eminent petala lingue-formia, 
eundemque gerentia colorem , atque in medio longus 
erigitur ftilus capitulum viride fuftinens, plano infidens 
tuberculo, ex quo fructus formatur uti in preceden- 
te, acque omnia fimul decidunt ftamina, fi flos magis 
expandatur. ` 
Fru&us eft fimilis priori, inftar plani nempe cafei, 
fed craffior ,'pomumque magis referens, viridis pe- 
nitus , licet fit maturus , longumque iftum apicem fer- 
vans; fubftantia autem ejus interna eft granulofa & 
farinacea , odorem coloremque cafei vetuftioris adeo 
referens, ut eundem effe quis putaret , qui odoretiam 
a pratereuntibus arborem obfervatur , fi maturi ex 
ipfa dependeant fructus. Quum pomulum hoc decidit, 
reftans pericarpium optime -refert ftellam fex radios 
emittentem. 
Lignum eft utı precedentis, ipfaque etiam arbor 
circa fefe ifta cornua profert bifida, fed rariora , őz 
breviora quam circa precedentem. 
Flores menfe Octobri in confpectum veniunt, illi 
vero albz fpeciei Augufto & Septembri: Sponte ve- 
ro crefcit in arenofis & paludofis locis, non prope li- 
tus, fed juxta ripas majorum fluminum, fepe etiam 
prope edes plantatur ab iis, qui cjus fructus expe- 
tunt. ; 
Prima vero fpecies ubique in planis crefcit litori- 
bus, ubi folum eft durum axofumque nec cenofum 
aut paludofum, quod viciffim aqua marina obtegitur 
& denudatur , ita ut mari in altum elevato inferior 
trunci pars ,atque ifta cornua aqua obtegantur: Ipfius 
craffioribus ramis alie increfcunt plante parafiticz , 
qua naturam habent falfam , atque ex ipforum crafliore 
cortice 
HERBARII AMBOINENSIS LielV.cap.Lxit 
weinig of niet, maar omtrent een vadem 
beginnenze , en boe verder datze van den boom af eni 
"t water ftaan, boe grooter zy werden. Veele geloven 
dat deze fplits-boorns een byzonder gewas zy, met den 
boom geen gemeenfchap bebbende: Andere, dat bet uyt. ` 
Jpruytzels aan de wortelen zyn zin welke beyde meyninge 
of twee daar af 
eenig abuys /cbuylt. 
Want om datze nooit gexien worden, of dezen boom moet 
daar omtrent zyn, 20 moetenze daar van afkomflig zyn 
Uyt/pruytzels van de regte dikke wortelen, zyn t 00% 
niet .. want als dan moeft men ze naaft den boom, daar de 
dikfte wortelen zyn, meeft vinden. ln 't graven dan be- 
vind men ze aldus: Rondom de fteenige grond opgeruymt 
zymde , iet men ze in de midden ruym een arm of been 
dik , van daar na boven toe in een of twee fpitzen toelog- 
pende, in de lengte van een en een half en twee woeten 
beneden loopenze ook [mal toe , dog in geen fpits. Omtrent 
de midden bebbenze over-dwers veele dikke vezelingen 
van buyten met een [pongieus vleefch omgeven , in de mid- 
den met een taaye zenuwe. De dikfte dezer vezelingen 
hangen met die van de naafte /plits-boorns , alle aan mał. 
kander vaft , en de laatfte aan de dikke wortelen des 
booms: Nu met ert waggelen en doorkappen der voor. 
[chreve vezelingen , maakt men deze jplits-boorns los, em 
trektze zo uyt; die dan twee en een half , en drie voeten 
lang zyn, gelykende éen Jcbonk van een Bei. 
. Buyten bebbenze een boutagtige fcbor(fe, glad, lyme 
verwig, en niet boven een fchaft dik; binnen een vooze, 
drooge, taaye, en zeer ligte fubftantie , den kork zeer ge- 
Iyk, «vaar voor men ze ook gebruyken kan, doch gemee- 
nelyk met een kleene holligbeid in de midden. De junge 
Jplits-boorns kan men gemakkelyk met de voet in ftukken 
ooten , maar de oude geenfints , ja ook niet breeken. 
Ten tweeden: De kooda Brappat ver/child aan ge- 
daante van [tam en bladeren niet veel van de voorgaande, 
bebalven dat deze zoorte ranker opfcbiet, en wat krom, 
in de boogte van een appel - boom, doch gemeenlyk laager. 
De takjes zyn niet rond , maar vierkant , met eenige aan- 
waffinge, als vleugeltjes gezoomt , zo dat *t feberpe kans 
ten werden; daar aan ftaan de bladeren regt in t krwys 
tegen malkanderen , dog weinig in °t getal, meeft rond, 
opeen weinig toegefpitft , vier vingers breed en lang , dik, 
“vet, en zonder merkelyke adertjes als de Porceleyn., 
De bloem beftaat uyt zes dikke en [tyve ftraalen, eerft 
beekers-gewys geopent; 't binnenfle is digt uytgevult met 
lange en dikachtige draaden , boog rooze-rood , met graauw- 
achtige en niere-vormige noppen, t'eenemaal als ^t Fam 
boes-bloeyzel en zonder reuk: Tujfcben de ftralen ziet men 
nog andere zes blaadjes , als tongetjes , uytfleken , van de. 
zelfde koleur , en in de midden een lange draat, met een 
groen nopje op een vlak beuveltje, waar uyt de vrucht 
wert, gelyk aan "t voorgaande, vallende alle de draden 
teffens uyt , als baar de bloem wat wyder opent. 
De vrucht is als aan voorgaande, te weten als een 
plat kaasken , dog wat dikker „en een appel gelyker gras- 
groen alis ze ryp, de bovengemelde lange fpits bebouden- 
de , binnen met een korlige en meelacbtige fubftantie , van. 
reuk en verwe de pot-kaas zo gelyk , dat men 't daar voor 
zoude aanzien; 'welken reuk men ook gewaar wert » als. 
men dezen boom voorbygaat, en daar rype vruchten aan 
bangen. Wanneer ’t appeltje afvalt. zo gelykt 't geftraal- 
de bordje daar ’t op ftaat, zeer wel een Sterre met zes 
fpitzen. 
- Het bout is als aan ’t voorgaande, en den boom beeft 
ook fplits-boorns om zig, doch weiniger , en korter dan 
de voorgaande. we; 
De bloemen ziet men in October , doch die van't witte 
in Auguftus en September. "t Waft van zelfs in zandige 
en moeraffige plaatzen , niet digt op ftrand , maar langs 
de ‘kanten van de groote rivieren, en wert ook zomty 
by de buyzen geplant van die geene , die fmaak in zyne * 
vruchten bebben. ` i 
Maar de eerfie zoórt waft over al op vlakke Stranden, 
daar een barde fteenachtige grond is, zonder flyk of moe- 
ras, en vant zee water met beurten bedekt en ontbloot 
wert, xo dat met boog water 't onderfte van den m 
en zyne [plits-boorens bedekt worden: Op zyne dikke à 
ken waffen veel andere planten, die ziltig van aard zyn» 
en baar voctzel uyt zyne dikke fcbor[fe trekken, Zen 
