m HERBARIIAMBOINENSIS LiberIV. cap. LXIL 
opus , quatuor pofteriores octo pedibus inftructi 
funt obtufis inftar Elephantis pedum, quibus fefe in 
ramis fuftinet, Corporis pars poítica bifida eft , quam 
ramis obvolvit, atque hic vermis tam copiofe ibi in- 
venitur, ut cuncta ramorum & ramulorum folia de- 
cerpat: Quumque ad digiti longitudinem & craffi- 
tiem excreverit , cellulam feu folliculum format ma- 
gnitudine pruni coerulei, externe albefcentem & gla- 
brum, cujus extremum ramo & dorfum proximo ne- 
&itur folio, in quo fefe abfcondit inftar vermis Se- 
rici. Poft aliquot dies folliculus hic fefe aperit , at- 
que papilio exit, quum in hac cellula tenuis confpi- 
citur membranula , qua aurelius fuit obvolutus, inter 
quam membranulam & exteriorem corticem lanugi- 
nofa locatur fubftantia, que, quantum videtur, Pa- 
pilioni obtegumento fuit. 
Exterior vero cortex feu folliculus ipfe congeries 
videtur unius & continui fili, fique noftrates incole 
artem callerent illud tractandi vel preparandi, fubti- 
lia filamenta ex ifto nere poflent, uti in Bengala id 
fit ex Teflero , cum quo hi folliculi multum con- 
veniunt, quam ob rationem illos delineare curavi: 
Eruca folliculo inciufa bina ternave proxima arboris 
folia ita contrahere poteft , fuoque nectere folliculo, 
ui iis penitus obtegatur & quali abfcondatur. Fol- 
liculos, quibus aurelia inclufa eft , nere poflumus, 
fi fuperius fili incrementum bacello nectatur , ac fol- 
liculus prius humectetur , tum circumvolvendo to- 
tum facile fubfequitur filum, donec adeo tenue fit, 
ut rumpatur, tumque connectendum eft, ac tam diu 
circumvolvi oportet, donec totus exterior folliculus 
fit evolutus, reftante tenui pellicula, cui aurelia eft 
inclufa. 
Poftquam tales folliculos per trium feptimanarum 
fpatium fervaveram , tam ex devoluto quam ex in- 
tegro papilio exit, qui ex pulcherrimis & maximis 
erat, quos unquam confpexi , qui ad fuperiorem cor- 
poris partem fefe demordens aperit fimulque tê- 
cum flavefcentis ferici floccum educit , atque hoc 
femper per noctem peragit; plurimz vero aurelie , 
multum manibus tractat: , emortuz funt, nec papilio- 
nem producunt. Ejus corpus eft, uti reliquorum 
papilionum , coloris fquallide flavi , binosque digiti 
articulos longum , ad caput vero bina gerit cornicu- 
Ja plumacea, coloris aurantii: Quatuor magnas ha- 
bet alas, quarum bine exteriores maxime funt di- 
gitum circiter longe, coloris aurantii , fed ftria trans- 
verfalis. purpurea per illas decurrit , atque quevis 
ala in ejus medio oculum-quafi gerit feneftratum, 
qui Circulo purpureo circumductus eft & inftar vitri 
pellucidus. ` 
Per hora tantum fpatium in dias luminis oras e- 
miffus erat hic papilio, & ftatim coepit ova deponere 
lurima coloris fquallide albentis , magnitudine feminis 
aparum , ex plano rotunda: Folliculi congeries inftar 
ferici albet, atque ad viginti vel viginti quinque ul- 
nas extendi poteft , congeries vero Bengalenfium 
folliculorum flavefcit. | 
Hinc patet, quam ob rationem divulgatum fit, Ben- 
galenfe fericum , quod Gingang vocatur, ex arboris 
cortice fabricari , hi enim folliculi adeo artificiofe 
cum pediculo connexo ex arboris ramulis dependent, 
ut ejuraret quis ipfos arboris effe fructus. Uti Chi- 
zurgus quidam ex Bengala adveniens pro certo mihi 
afferere volebat , veros effe fructus, quos ipfe ex 
arbore decerpferat, qua in opinione ego cum multis 
aliis tam diu fuimus, donec folliculum talem diffe- 
cantes aureliam mortuam inveniremus: Folliculi, ex 
quibus papiliones exierunt , inepti funt nendo, filum: 
enim ipforum breviter disrumpitur. : 
Folliculi autem Bengalenfes , uti ditum eft, nigri- 
cant, vel terreftrem habent colorem, Amboinenfes 
vero fquallide albicantes atque majores, nemo vero 
hucusque in Amboina mihi obvenit , qui auderet 
texturam quandam fabricare. 
Ab ifto memorato TefJero differt Mogta, quibusdam 
Moock vocata, que vile prebet fericum , quod neéti- 
tur ex folliculis , quos vermis fericeus perforavit , 
atque hoc in Tunquin apud Sinenfes Samungi vel 
Samoegi vocatur , ex-quo forte pannus vilis Baas di- 
¿tus fabricamur. 
* 
Tabula 
zyn, als Olypbants voeten, waar mede by op de t 
Ber zit. Het agterfte des lyfs is in twee ren 
welk by om de takken flaat, deeze worm vind men als 
dan zo overvloedig , dat by alle de bladeren der takkenen 
ryskens afeet : Daar na een vinger lang en dik geworden 
zynde, maakt by een buysken of fpinzel, in de grootię 
van een blaauwe pruym, vuyl-wit en effen van buyten 
met het eene eynd om de takken, en met de rugge aan bet 
naafte blad vaft, waar in by zig verbergt als een zyde- 
«worm. Na zekere dagen opent zig bet buysken, en daar 
komt een Kapel uyt , wanneer men in dit buysken een dun 
vliesken vind, waar in het poppetje gelegen beeft, tu/Jen 
welk vliesken en de buyten[le fchor(]e leyd een Wolachtige 
Jubftantie , dewelke, zo tfchynt , bet Poppetje tot een 
Coopeers verftrekt beeft. 
` De buytenfte fcborffe of 't buysken fchynt een fpinzel 
te zyn van een doorgaande draat ; en indien onze ja lan- 
ders de kenni[Je badden daar mede om te gaau, zoudenze 
wel ligt een fyn gaaren konnen fpinnen , als men in Ben- 
galen met Teller doet , waar mede deze buyskens zeer wel 
overeenkomen; om welke reden ik ze ook daar by beb la: 
ten teykenen. De Rupze in baar buysken kan de twee à 
3. naafte bladeren des booms zodanig t’zamentrekken, en 
om baar buysken vaft maken, datze daar mede bedekt en 
verborgen legt. De buyskens , daar de worm of poppe nog 
inis, kan men fpinnen, als men "t bovenfte beginzel van 
den draat om een ftokje vaft maakt; bet buyskenalvorens 
wat nat gemaakt zynde , 20 volgt in °t draayen al gaande 
weg, den draat, tot dat by dun wert en zomtyds af- 
breekt , dan moet men bem wederom aanknopen , em zo 
draayende raakt bet gebeele buysken af , overfchietende een 
dun velleken, daar in bet tonnetje legt. 
Na dat ik deze buyskens omtrent 3. weeken bewaart 
badde , zo is zo wel wyć bet afge/ponnene , als wyt bet 
heele, een Schoenlapper gekomen „een van de [choonfte em 
grootfle , die ik ooit gezien heb, by ’t bovenfte lyf zig los 
eei met eenen een vlok geelachtige zyde met zig uyt- 
voerende, en Qu es vow sitnd by t, doch de meefte 
pobpetjes , die men veel bandelt ,biyvendaod son daar komt 
miets wyt. Het lyf is als een andere Schoenlapper, van 
coleur vuyl-geel, twee leeden van een vinger lang; aan 
"t booft beeft by twee boorntjes als veertjes , oranje van 
coleur. Hy beeft vier groote vlerken , waar van de twee 
buyten[le de grootfte Syn, omtrent een vinger lang, van 
verwe oranje, doch over-dwers loopt een purpere Jireeps 
ieder vlerk beeft in de midden een rond oogje als een ven 
Serie, omgeven met een purpere kring , doorfchynent 
als glas. 
Hy was geen uur in de weerelt geweeft „of begon een, 
deel eyers te leggen , vuyl-wit van coleur , van grootte als 
een raap-zaat , plat, rond van gedaante, "t Spinzel is 
wit als zyde, en men kan van een buysken wel 20. a 25. 
vademen krygen, maar ’t./pinzel van de Bengaalze wor- 
den als geelachtig. 
Hier uyt blykt dan, waarom men uytgeftrooyt heeft, 
dat de Bengaalze ftoffe, Gingang Dese van boom-baje 
zoude gemaakt werden, want deze buyskens bangen 20 
aardig met een ge/ponne fteel aan de takskens der boomen, 
dat men fweeren zoude bet waren de vruchten van den 
boom ; gelyk zeker Chirurgyn wyt Bengalen komende, 
Bandoak aan my verklaarde , dat bet vruchten waren, 
die by zelfs van den boom geplukt badde , in welke mee 
ninge ik nevens veele Omftanders ook bleven tot dat wy 
*er een openden , en bet doode tonnetjein vonden. De buys- 
kens daar den uyl uytgevlogen is, zyn onbequaam om te 
Jpinnen , want de draat breekt te kort af. 
De Bengaalze buyskens dam zyn, als pm y wart” 
achtig of aardverwig , maar de Amboinfcbe vuyl-wit en 
wat grooter , doch is tot nog toe in Amboina niemand gt- 
diet > die onderftaan wilde een geweef daar vyt te 
maaken. 
Van °t voorfchreven Telfer verfchild bet Mogta, by 
zommige Moock genaamt, welk às een flegte zyde , Et” 
Jponnen, van buyzen „die den zyde-worm doorboort beefts 
dit wert in Tunquin, en by de Chineezen Samungl A 
Samoegi genaamt , waar uyt. mifJcbien de Jlegie ou 
Baas genaamt > gemaakt werden, 
* 
De 
