16 HERBARII AMBOINENSIS LiberIV. cap. LXI 
ribus: Per longitudinem diffetum, longas exhibet 
venas inftar Pinaftri, fique viride fit, fuccofum eft, 
fed cito exficcatur ac leve eft, ac facillime ignem 
concipit , quem vaporans fovet, nec exftinguitur, 
nifi totum in cineres converfum. Si ha arbores fc- 
nefcant & craffefcant, intus cor gerunt fufcum feu 
nigricans inftar Canawe , fed non craffius eft pollice, 
circumje&tum vero lignum cruris craffitiem gerit , fatis- 
que durum eft, & quam maxime durabile, unde & 
in quibusdam infulis ad zdium poftes adhibetur. 
Binz proprie hujus arboris obcurrunt fpecies, fo- 
liis excernaque forma fibi fimiles , nigra nempe , cujus 
lignum cinereum eft, & alba lignum gerens album, 
utrumque vero nigrum habet cor , atque arborum trun- 
ci vetufti interius concavi funt, ultimumque tantum- 
modo lignum foco infervit, licet fit viride. 
Nomen. Latine, Mangium album ab albo foliorum 
colore. Malaice Mangi Mangi Poeti fed proprie Caju 
Api Api, be Lignum Igniarium ab ejus ulu. Ma- 
caflarice Pepe Pepe, in Cerama Afi Afi, que utraque 
nomina eandem cum pracêdenti habent fignificatio- 
hem. Amboinice Watta Cumban & Cuban, ach quis 
diceret Mangi Mangi florentem , quum certis anni 
temporibus plurimis onufta fit arbor floribus. 
Locus. In planis crefcit litoribus, non inter altas 
Mangi Mangi. arbores , fed fola , .ubi ficcum eft fo- 
Jum, parvisque mixtum lapillis, plerumque ad flumi- 
num oftia & poft Mangium fruticans. Invenitur vero 
in Amboina, Cerama , Boerone, Celebe, & parvis 
ante Javam infulis. 
U/us. Hoc lignum nil peculiare exhibet tignis , fed 
foco potiflimum intervir aa ignem alendum & con- 
fervandum , qui tarde fovendus eft, quod apud no- 
ftrates fit per cefpites & funem igniarium ; hoclignum 
flammam etiam concipit, D per ventum fufcitetur , op- 
timum itaque eft trans mare navigantibus, Javanique 
illud vendunt hisce in fafciculos conligatum , Amboi- 
nenfibus enim ejus ufus fere ignotus eft. 
Macaffarenfes corpus fuum diu hisce fructibus nu- 
triunt, fi Oryza nimis duro conftet pretio, fufcum 
enim ab extetiore corticé , & interna lanugine depura- 
tum fumunt nucleum,illumque aque incoguunt, & loco 
oryzz edunt cum aliis cibis: Alii infuper ipfum per 
no&em in aqua macerant pura, ut ipfius aufteri- 
tas magis tollatur , quam tamen non otfinino amittit. 
Amboinenfium vero fructus quum nimis pufilli , huic 
operi-inepti funt, unde & hunc non norunt ufum. 
Ex vetuftorum truncörum ligno , quod, uti di- 
Cum eft, fufcum & duriuseulum eft, Javani & Ma- 
caffarenfes non tantum parvos formant poftes , fed 
etiam Oryze moles & machinas, fruftum enim eli- 
gunt fefquipedalem vel binas ulnas longum , in cujus 
centro longum formant canalem ; ab utraque ejus ora 
fovéam excavant, in longo ifto canali Oryzam con- 
tundunt paleis inclufam, in rotundis veto iftis foveis 
ipfum pady feu oryze granum, ut ab exteriore glu- 
ma feparetur , hoc enim lignum huic operi optime in- 
fervit, quum acutis fuis filamentis facillime glumam 
desquamet. 
Nigrum vetuftorum truncorum cor cum aqua fu- 
ra porphyritim contritum , ac fronti inlinitum Cepha- 
bd tollit ex frigore ortam, quum primo cutim 
arum exurat , fed fenfim frigus ac materiam flatu- 
entam expellit. 
"Tabula Septuagefima Sexta 
Ramum exhibet Manzi; albi. 
Ubi Litt. A. Corymbum floriferum majori exprimit forma: 
B. Vero fructum integrum, 
CAPUT 
veel digter : In de lengte gekapt of gezaagt , vertoont bet 
lange aderen , gelyk °t Vuuren- bout, groen xynde is * 
zappig , maar wert baaft droog en ligt, ontfangt *touur 
zeer baaft, dat ’t al fmeulende voed, en niet uytgaat 
tot dat t ganfch in affche vervalt. Als deze boomen dik 
en oud werden, zo gewinnenze van binnen een brwyń 
Jwartachtig bert, gelyk Canawa , dog niet dikker dan 
een duym, maar "t omleggende bout in de dikte van een 
dye, werd redelyk bard, dat zeer durabel is „en in zom- 
mige Eylanden tot ftylen van buyzen gebruykt wert, 
en beeft eygentlyk twee zoorten bier van, aan blas 
deren en wytertyke gedaante malkanderen gelyk; bet 
Jwarte , wiens bout graauwachtig is, en bet avitte met 
een Wit bout, dog beyde met een [wart bert, en de flam 
men in den ouderdom bol , bet laatfte wert alleen tot brand. 
bout gebruykt, al is 't nog groen. — m 
Naam. Jn ’t Latyn Mangium Album, van de witte ` 
gedaante der bladeren. Op Maleyts Mangi Mangi Poeti 
dog eygentlyk Caju Api Api, dat is Lignum igniarium 
van zyn gebruyk. Op Maca/Jers Pepe Pepesop Cerams Afi 
Affi, beyde van dezelfde beduydenis met de voorgaande; 
Op Amboinfcb Watta Cumban en Cuban „als of men zey- 
de bloem-Mangi Mangi, om dat "t op zekere tyden van 
t jaar zeer vol bloemen bangi. 
laats. Het waft op vlakke ftranden, niet onder de 
hooge Mangi Mangis , . maar alleen, en. daar 't droog is, 
met kleyne fieenen gemengt, gemeenlyk by den uytgang 
der rivieren , en agter °t Mangium fruticans. Menivind 
bet in Amboina, Ceram, Boero , Celebes ; en de kleyne 
Eylanden voor Fava. ; ; 
. Gebruik. Van dit hout ban men niet zonderlings beb- 
ben tot timmeren bequaam, maar het dient meeft om vuur 
daar mede tę bouden, dat langfaam fmooken zal; gelyk 
de onze met turf en londt doen ; doch van dit “bout kan 
men ook vlammen krygen , als men daar in blaaft ; ^t is 
dierbalven zeer beguaam voor de zeevarende, en de Far 
vanen verkopen "t aan dezelve met bondeltjes ‚want by de 
Amboinezen is zyn gebruik meeft onbekent. 
De Macaffaren konnen ’t lyf lang opbouden met deze 
vruchten ‚als de ryft duur is „want xy nemen de bruyne 
heeft van de buytenfte Jebel, en "t binnenfte Cattoen ge- 
zuyvert, kooken bem op in water , en eeten bem aldus im ` 
plaats van ryfi tot andere Jpyze: „Andere weeken bem 
daarenboven nog een nacht in ver/ch water , om de wrang- 
beid nog meer uyt te trekken „ die zy evenwel nog niet 
teenemaal verlieft. De Amboin/cbe vruchten , als te kleen, 
„zyn bier toe onbequaam , dies zy van dat gebruyk niet 
weten, 
Uyt bet bout van de oude flammen , dat als. s 
brwyn en bardacbtig begint te werden , maken de wE: 
en Macaffaren niet alleen kleyne ftylen, maar ook baare 
ryft-blokken , want zy nemen een ftuk ‚ anderbalfen twee 
vademen lang , in wiens midden zy een lange geute ma- 
GN en aan elk eynde een rode kuyl; in de lange. geut 
ampenze de ryft , die nog aan zyn ftroo is, im deronde 
kuylen [Lampenze de Pady of ryft, graauw, om dezelve 
van de buytenfte bolfter te ontledigen, want dit bout is 
daar toe zeer bequaam „om dat ^t met zyne fcberpe draden 
zeer. ligt de bolfter afneemt. ES 
‚ Het [warte bert uyt de oude flammen met water op een 
fieen gewreven, en op °t voorbooft gefmeert, geneeft de 
hoof tpyn „die uyt windrigheid komt, eerft een weinig op 
de buyd brandende, dog allengskens verminderende , em 
met eenen de winden uyttrekkende. 3 
De zes- en zeventig [le Plaat 
Vertoont een Tak van de witte Mangie-Boom. e 
Alwaar Lett. A. de bloem-tros in grooter gedaante vertoont. 
B. De vracht in zyn geheel, 
LXIV. 
