IV. Bock, LXIV. Hofi. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 17 
CAPUT SEXAGESIMUM 
QUARTUM. 
Mangium fruticans corniculatum. 
Brappat Kitsjil. 
quod in binas dividitur fpecies, quarum prima 
eft Mangium corniculatum , altera Caryopbylloi- 
der, quas utrasque in peculiari defcribemus capite; 
Q wo: Mangi Mangi claflis eft Mangium fruticans; 
Primo itaque Mangium corniculatum frutex eft, ad 
binorum hominum altıtudinem excrefcens, varios e- 
mittens truncos pedem craffos, qui vero plerumque 
humiliores funt, plurimos furculos & virgulta emit- 
tentes. : 
Fjus folia proxime conveniunt cum antecedente 
Mangio albo, funt vero minora, a tribus ad quatuor 
& quinque pollices longa, binos digitos lata, fubro- 
tunda, inferne anguftata inftar cochlearis , inferius 
vero non lanuginofa , uti in precedenti , oris deorfum 
inflexis, funt porro itidem crafla, glabra, paucisque 
venulis notata; ac fibi obpofita & quodammodo cru- 
ciata, fed plerumque inordinata ; faporis falfi. 
Ex foliorum geniculis capitula propullulant rugofa 
petiolis infidentia, que in flores fefe aperiunt, ho- 
rum vero quivis petiolo infidet tenui, pollicem lon- 
go, ac finguli hi inferius ad geniculum conjunguntur, 
primo autem capitula nac D acuminata que in 
flofculos fefe aperiunt alhos, ex.quinque firinis pera. 
dis conftantes , femper retrorfum flexis, atque in ho- 
rum centro quinque crafliufcyla locantur ftamina, 
inquoram medio longus erigitur ftilus. Ipforum odor 
eft gratus inftar illorum Bonga Tanjong, magis vero 
ad litoream adcedens fpeciem , atque hoc totum flo- 
riferum caput fimul fimplicem refert florem , illum 
mempe “Serueni , qui cum capitulo fuo fimul abrumpi 
poteft, talia vero florum capitula feu congeries ple- 
gumque ‘bine fimul «ex fingulo progerminant genicu- 
lo, ex quavis nempe foliorum ala unica , hafce infe- 
(quuntur parve & incurve filique , binos tranfverfa- 
des digitos longe, calamum craffe & acuminate , 
imftar corniculorum incurvorum, feu minorum .Ele- 
«phantis dentium, que diu gläuci funt coloris, ac de- 
in ruffi feu boetici , harum medulla eft viridis inftar 
‘convoluti folioli , quivis vero flofculus tale producit 
corniculum, ita ut filique he fimul in capitulum firit 
congeftz rotundum , que demum decidunt & dehi- 
fcunt, quumque viridis ipfarum fubftantia terram tan- 
git, radiculas emittit , novamque producit arbufculam; 
Inferioris trunci cortex rugofus eft & fiffus, inftar 
«exterorum Mangi Mangi, fi rior vero glaber ett 
& qualis: Ejus lignum eft molle, album, velparum 
ad ruffum adcedens colorem, fuccofum, fed non ful- 
phureo repletum fücco, unde nec ita facile ardet, 
ac verum Mangium: Radices ex fibrillis fuis cornua 
ifta quoque emittunt bifida, qualia Brappat, fed mi: 
nora & magis vaga. Abrupti flores per aliquot dies 
fuum fervant odorem, totumque odore fuo replent 
cubiculum, immo ufque in vigefimum diem hic per- 
cipitur quodammodo , quod. cum Banza Tanjong ip- 
fis commune eft: Sub initium' Septembris flores pro- 
ducunt, fed non certum obfervant tempus: In faxo- 
fis & planis crefcit hzc arbor litoribus, que parvis 
nempe conftant filicibus, & que mare viciflim trans- 
fluit y nunquam vero in ficca terra, quin mare ad alia 
fefe deflexerit loca, ac plerumque inter & circa Brap- 
pat; ambe enim hz arbores unum expetunt folum. 
e | 
. Arbufculz hujus foliis certa Limacum fpecies plu- 
viofis menfibus magna copia infidet inferne latas ac 
fuperne acuta inftar fubuli, unde & prudenter ha 
funt traêtande , contra ficcis menfibus aliquando al- 
a in hifce foliis confpicitur Eruca, formam gerens 
fubtiliter contriti falis, fed non adeo penetrantem 
abens faporem. 
Hujus arboris alia minor obcurrit parvifolia fpecies 
eu potius varietas, precedenti enim in omnibus fuis 
-Partibus fimilis eft, excepto quod minora gerat dx 
ja 
doch kleen en ydel. De afgebrookene 
LXIV. HOOFDSTUK 
De geboorende Mangi-Boom. 
H: vierde geflagt en Claflis van de Mangi Mangi; 
is °t Mangium fruticans , of ftru kachtige, ver- 
deelt in twee zoorten, als eer angium corni- 
culatum , ent tweede Caryophylloides , die wyieder een 
byzonder Capittel zullen geven. 
Eerftelyk: Mangium corniculatum is een ftruyk van 
twee mannen boog, met verfcheide flammen , van een 
been dik, op/chietende, sok in "t gemeen kleender , met 
veele gerten en ryskens zig wjtbreidende. 
De bladeren komen over een met bet naaft voorgaande 
Mangium album, doch zyn wat kleender , van drie tot 
vier en vyf duymen lang , entwee vingers breed , van voo- 
ren rond, en agter toe/mallende , gelyk eenlepeltje: van 
agteren niet wolachtig , gelyk de voorige, doch met de 
kanten wat nederwaarts gebogen, voorts zynze mede dik- 
achtig, glad, en met «veinige adertjes getekent , tegens 
malkander ftaande , eneenigzints int kruis , doch meeren- 
deels verwerd, ziltig aja, maré 
Uyt de leden by de bladeren komen eenige ruige knop- 
jes of fteelen woort , waar op de bloemen y Je yder 
een byzagder , dun , en een duym lang fleeltje, welke 
deett al te zamen vereenigt werden op de voorfchreven 
knop. Zy dragen eerft fpitze knopjes , die bunopenen in 
kleene witte bloempye>, van vyf ftyve blaadjes gemaakt 
me atvyd agterwaaris gebogen fiaan , binnen (aan vy 
witte draadjes, met nog een langer in de midden. Ha- 
ven reuk is lieffelyk, gelyk de Bonga Tanjong, doch 
ameer naden ftrand of Zee-zoort trekkende, en dit = 
de bolleken gelykt een enkelde bloeme , te weten, als een 
bloeme van Seruene, die men ook met bet knopje t'za- 
men kan afbreken, en zulke bolletjes ftaan pemeenelyk 
twee. aan yder lidt , of een uyt yder {choot der bladeren, 
daar volgen kleene kromme bouwen na, twee dwers-vin- 
gers lang , een fcbaft diken toegefpitft s als kromme boornt- 
jes, of Olypbants tandekens , langen tyd Zee-groen bly- 
‘vende, daar na.ros of tanyt wordende, en in de midden 
een gras-groen merg , als een Uzamen gerold blaadje beb- 
bende , ieder bloempje pant een zulk Doorntje voort, 20 
dat dezelve ook in een rond klompje of bolleken by malkan- 
der bangen , ten laatften afvallen , en berften; wanneer 
bet groene bert 't zand rakende worteltjes begint te [chie- 
ten, en een nieuw boompje voortbrengt; 
De fcbor[fe aan den onderften [tam is rúyg en geborftens 
gelyk andere Mangi Mangis, maar boven if: lad en 
effen. 't Hout is week, wit, of een weinig na den ros- 
7. trekkende, vogtig, doch met geen zwavelig zap ver- 
vult, en daarom zo geern niet brandende, als ’t regte 
Mangi Mangi. De wortelen met bunne dunne vazelin- 
gen brengen ook fplits-boorns voort, gelyk de Brappat, 
emen bebouden 
eenige dagen baar geur, en vervullen met baren reuk een 
kamer , ja tot aan den twintigften dag kan men dezelve 
nog eenigfints daar aan be/peuren, "t welk zy met Bon- 
ga Tanjong gemeen bebben. Zy beginnen in September 
“te bloeyen, doch bouden geen precifen tyd. Het waft op 
fleenige en vlakke firanden , te weten, die van kleene key- 
Jteenen gemaakt zyn, en daat de Zee met beurten op en 
af fpoelt , maar nooit op °t drooge land, of de Zee moeft 
die plaats verlaten bebben, gemeenelyk tuffchen en om- 
trent de Brappat; want deze beyde eenerley grond ver- 
eificben.  . 
Op de bladeren van dit boompje in de regen-maanden 
avoonen met boopen zeker flag kleene flekken , onder breed, 
en boven zo fpits als een el/Je, daarom menze voorzigtig 
moet bandelen , daar en tegen in de drooge moeffon ziet 
men zomtyds, een witte rype op deze bladeren, in de 
gedaante van fyn gewreven zout , doch zo fcberp niet van 
maak. 
d Dit gelag? beeft nog een kleenbladige zoorte, of veel 
meer verandering , want *t is bet voorgaande in alles ge- 
lyk, Be dat bet kleender bladeren beeft, twee en 
z 4 A 
