IV Bock. LXV Hoofif. AMBOINSCH KRUYDBOEK. ug 
CAPUT SEXAGESIMUM 
DI EN TUM 
Mangium Caryopbylloides. Mangi 
Mangi Tsjencke. 
Ecunda hzc fpecies cognomen fuum gerit a Caryo- 
phyllis ob fructus formam , non autem unius eft 
nature , tres enim ejus obfervavi varietates. 
Prima eft arbuícula feu frutex , uno geminoque ex- 
furgens recto trunco inftar Abietis, ve juniorum Ca- 
ophyllorum. Ejus cortex rugofus eft & niger, uti 
reliquorum Mangiorum. Folia cum illis Mangii celfi 
conveniunt, fed breviora funt, glaberrima, pinguia, 
& fplendentia, non venofa, & in ramulorum fummo 
plurima fimul conleéta: Ex alis ipforum brevis pro- 
germinat petiolus viridis, in tres alios fefe dividens 
petiolos 5 eege finguli in fummo fuftinent capitulum 
juniorem Caryophyllum feu Gajang referens, ex quo 
flos excrefcit florentem zmulans Caryophyllum, in- 
ferne nempe rotundus, ac fuperne in amplum defi- 
pens caput, in feptem oétove acumina diftinćtum , 
claviforme penitus. 
Intus octo adparent petala parva albida, fuperius 
bifida & parum rugofa, in quorum centro octo alia 
alba ftamina locata funt , fufcas antheras gerentia, gra- 
tum fundentia odorem, perfecte inftar florentis Ca- 
ophylli.--Poft florum lapfum otto ifti apices fefe 
magis dilatant ac virefcunt , ipforumque collum craf- . 
fius evadit inftar Anthophyllorum , hi vero fructus 
va funt breviores & craffiores vulgaribus Caryo- 
hyllis. Ex hujus capitis centro verus progerminat 
Fruits calamum craflus, inferiore autem parte te- 
nuior, ac quinque pollices longus, minorem refe- 
rens candelam ceraceam: Hic autem fuperiore fua 
parte terram adtingens , radiculos ibi emittit, atque 
exinferiore parte foliola profert, uti in cunctis Man- 
"orum furculis: Ejus lignum fimile eft reliquorum 
angiorum lignis, fed multo levius eft & fungofius. 
Nomen Latine Mangium Caryopbylloides: Malaice 
Mingi Mangi Tsjencke: Amboinice Waccat feu Wattą 
Bubulawan, & Watta mabina. 
Locus. Raro invenitur. ac fhecialiter antum, cre- 
fcit in Hitoes ora, in Titore eytetto , & in Lana. 
= 
“Altera hujus generis fpecies in paludofis crefcit lo- 
cis finus Amboinenfis , prefertim-circa Bagualam , mi. 
nora gerens folia precedenti, digitum nempe longa, 
in fübroturidum apicem definentia, plerumque bifida, 
& inregulari locantur ordine in lignofis petiolis, funt- 
que craffa, glabra, nec venofa, 
Fruétus Caryophyllis fimiles funt , fed ipforum 
venter craffior eft & fuperius acuminatus, coloris 
viridis, non autem cruciatim locantur uti Caryophyl- 
li, fed unus fuper alterum. 
Lignum penetrantem fpirat paludofum odorem, 
atque in omnibus fuis partibus minor videtur fpecies 
feu varietas effe praecedentis. 
Tertia autem fpecies magis ab illa diverfa eft, non 
altior enim eft frutice, folia autem non funt cruciata, 
fed majora & latiora precedenti, & fubrotunda quo- 
que funt, inferius autem pallidiora , magisque 
- albent precedenti, venis quoque deftituta inftar fo- 
liorum Mangii albi: In ramulorum fummo circa cau- 
les in orbem excrefcunt capitula brevibus parvisque 
iolis infidentia, quz in flofculos fefe aperiunt al- 
DOS , in quatuor apices definentes, vix vifibiles , hofce 
infequuntur fruétus pufilli Piperis grana referentes , 
ed magis oblongi & acuminati, & per longitudinem 
ati, duri, fufci, intufque ficca & alba repleti me- 
dulla. Frućtus hi racemofi dependent coronulam 
formantes ad quodvis foliorum par, per tria quatuor- 
ve ftrata fupra fefe invicem, facile autem decidunt, 
uum maturefcant: Hee arbufcula non ita ingratum 
ndit odorem ac pracedens, altior enim crefcit in 
ficca terra: Utreque he unum idemque cum prece- 
«aH gerunt nomen, omnes vero he tres non emit- 
nt cornua ifta bifida, quum in mollibus ac palu. 
dofis crefcant folis. 
Ufus, 
LXV. HOOFDSTUK. 
De Nagelvormige Mangi - Boom. 
D tweede zoorte heeft baar toenaam van de Gariof- 
fel-Nagelen om de gedaante des wruchts, docu by 
is niet van eenderlei aart, waar van ik driederlei 
veranderingen aangemerkt bebbe. De eerfte is een boompe 
je of firuyk, met een of twee regte [tammen opfcbietende , 
als fparren, ofte jonge Nagel-boomen. De fchorffe is 
ruyg en zwart, gelyk aan de andere Mangi Mangis. 
De bladeren gelyken die van't Mangium Celfum , doch zy 
zyn korter „zeer glad , vet „en glimmende , zonder adertjes, 
aan "t wytterfte der ryskens veele by malkander geboopt , 
uyt baar {choot komt een korte fteel, groen, en die zig 
tn drie andere boofd@@verdeelt , waar van yder gelykt een 
jong Nageltje of Gajgang , waar wyt ook een bloem werdts 
teenemaal een bloeyende Nagel gelyk, te weten, van 
onderen rond, en boven met een breed boofdeken in seven 
a acht fpitzen geopent, als een fpykertje. 
Binnen ziet men acht kleene en witte blaadjes, voor 
in tween gekloven, en wat baairig , en in de midden 
nog acht andere witte draatjes , met bruyne noppen, van 
een goeden reuk , regt als een bloeyende Nagel; Nat af- 
wallen van "t bloeizel breyden baar de sili Jpitzen nog 
meer uyt, worden groender, en 't balsken begint een dik- 
ken buyk te krygen , rege als de Moer-nagelen, doch de- 
ze uguchten zyn altyd korter en dikker dan de gemeene 
Nagelen. Uyt de midden van dezen knop groeid eerft de 
regte vrucht, in de dikte van een fcbaft , Gen agter dun- 
der, en vyf duymen lang , een kleen wafch-kaarsken 
elyk: Deze met 't voor fie eyndt de aarde gerakende, 
cbiet van daar wortelen , regt zig op, en uyt bet agter- 
fte komen de blaadjes voort, gelyk aan alle Mangi Man- 
gis Keren Het bout is gelyk aan andere Mangi Mangi, 
doch veel ligter en voozer. 
Naam. /n 't. Latyn Mangium Caryophylloides: 
% Maleyts en Mangi Tsjencki. Op Amboins 
accat of Watta Buhulawan, en Watta Mahina, 
Plaats. Het rd zelden, gevonden , en in t byzonder 
avaft ^t op de ult van Hitoe, op de ftrana van Key- 
tetto, en in de Laha. 
De tweede zoorte van ’t geflagt , waft in de moeraffige 
>> van den Amboin/chen inbam , met namen omtrent 
aguala , met kleender bladeren dan 't voorgaande, te 
weten een vinger lang , voor met een ronde fpits , die ge- 
meenelyk in tween gekloven is, en zy ftaan zonder ordre 
aan de boutachtige [beelen , dik, glad, en zonder aderen. 
De vruchten zyn gelyk nagelen, dog de buyk is wat 
dikker en na vooren toegefpitft , groen van verwe, zy 
Baan ook niet in "t kruys gelyk de nagelen, maar boven 
malkander. 
Het bout beeft een fterken moeraffigen reuk , en inalle 
manieren [chynt bet maar een kleene verandering te zyn 
van de voorgaande zoorte. 
Maar de derde verfchilt daar meer van, want by wert 
wel mede niet grooter als een beefler , maar de bladeren 
ftaan niet in °t krwys tegen malkander, zyn grooter en 
breeder dan 't voorige , en bebben mede een ronde [pits ; 
onder zynze wat witter of bleeker dan de voorige, mede 
zonder aderen, bykans als de bladeren van wit Mangi 
Mangi. Aan "t uytterfte der ryskens groeyen rondom den 
‚Steel in een kransje op korte [teeltjes , kleene knopjes, en 
daar uyt worden zeer kleene witte bloempjes , in vier 
fpitzen verdeelt die men even bekennen kan; daar op vol- 
gen kleene vruchten als peper - korls, maar langwerpig 
toegefpitft, en langs beenen geftreept, bard, en bruyn, 
binnen met een droog en wit merg. Deze vruchten ban- 
gen in trosjes by malkander , en maken een kransje by 
yder paar bladeren, tot drie a vier na vooren toe, doeb 
vallen de vruchten ligt af, alsze ryp zyn. Dit gewafch 
beeft zo geen vuylen reuk als "t voorige „want "t waft wat 
booger op ^t drooge landt. Beyde bebbenze een naam met 
de eerfte zoorte , en alle drie gevenzegeen fplits-boor nem, 
datze op weeke em moeraffige gronden wajjen. 
Gebruik. 
