po HERBARII AMBOINENSIS Liber IV, cap, LXV] 
Ufus. Lignum nulli operi infervit nifi foco & pifto- 
ve ia : quum femi-ficcum fit: Inferior trunci 
pars inftar fuberis mollis & fungofa eft, atque ufur- 
patur, uti fupra de cornibus bifidis fuit indicatum ad 
retium nempe fuftentacula. 
Tabula Septuagefima Ollava 
Ramum exhibet Mangii Caryopbylloidis , , 
Ubi Litt, A. Ejus fruttum majori reprefentat forma. 
Gebruik. °t Hout dient tot niets, als gentoo: 
branden in Bakkers ovens , als ’t balf droog i Flat = 
derfte van den ftam is meeft zo week en voos als kork on. 
wert gebruykt als boven van de fplits-boorns geze rM 
tot Clompons of Pbompons aan de netten, a 
De acht-en-feventig fle. Plant 
Vertoont een Tak van de Kruytmagel-gelykende Mangie-Bami: ` 
Alwaar Lett. A. deszelfs vrucht in grooter gedaante vertens 
CAPUT SEXAGESIMUM 
SEX TEM. 
Mangium Ferreum. VRaccat Beffi. 
Uinta Mangii clafis mixtamiigerit formam ex 
Waccat & Myrto compofitam, qua a cunétis 
| M—jnfuper aquofis arboribus adeo differt , ut pecu- 
liare conftituere videatur genus: Ejus truncus pedis 
& ad fummum cruris craffitiem habet , plerumque in- 
curvus, inregularis, & decumbens, nigro , duro , ru- 
gofoque admodum obductus cortice „ qui traćtari ne- 
quit, quin dolorem adferat. , 
Rami fefe mox dividunt in plures breves & duros 
ramulos , fimili obduétos cortice. Folia arétiffime őz 
plurima fimul locantur , Portulace minoris folia refe- 
rentia, vix digiti articulum longa , plurima autem 
horum non majora funt ungue, quzdam fubrotun- 
da, quedam in obtufum apicem definentia, nof ta- 
men adeo crafla: inftar illorum Portulace , ex cine- 
reo viridia, ad tactum mollia, faporis falfi. 
Poft foliorum congeriem folitaria excrefcunt capi- 
túla, femi-adultorum Caryophyllorum formam refe- 
rentia, fed craffiora, breviora, & in planum capitu- 
lum definentia, ex feptem oétoque apicibus formata, 
qui fefe aperientes florem caliculatum reprefentant. 
Flos ipfe ex feptem oétove parvis, albis, & rugo- 
fis conftat petalis, totidemque in centro ftaminibus, 
Alcannz florem, referens, fed inodorus. Poft floris 
Japfum eodem ex caliculo rotundum excrefcit tuber- 
a 
llorum capituli , totusque fruétus Myrti baccam 
phy : c 
refert; füb hocce- capitulo multa parva & fere trigo- 
na ac pallide fufca locantur femina. 
Lignum durifimum & graviffimum eft, ita ut pon- 
dete cum Ebeno certet, ac duritie vulgarem fuperet 
Metrofideram ; fubftantie folide, ex cinereo & fu- 
fco colore variegatum, cefu & fiffu difficile , quum 
fit penitus nodofum & intricatum , plurimisque refer- 
tum intricatis venis, unde & fortis requiritur fecuris ad 
hanc arborem cedendam, nihilominus tamen politum 
reddi ac elaborari poteft, elegantesque exhibet fub- 
tiles venas. 
In Occidentalibus infulis , Crimata nempe & Be. 
littona, ubi litora funt faxofa & fcopulofa, hec arbu- 
fcula aliquando in viri craflitiem excrefcit, non ta- 
men ad majorem quam quatuor vel quinque pedum 
altitudinem , atque mox in incurvos dividitur ramos, 
fi erecta fit hec arbor, elegans prebet lignum inter- 
num , ex nigro nempe & fufco ftriatum , quale in Am- 
boina non ita reperitur. 
In Macaffara ejus mas & femina obcurrit , atque 
marem mox defcripfimus, femina vero majora gerit 
folia, ac mollius lignum: Nullibi crefcit nifi in fco- 
pulofis litoribus, fique putetur in mera crefcere arc- 
na, fubtus tamen in folo corallina quafi faxa inve- 
niuntur, quibus radices fuas infigit. In nudis etiam 
reperitur rupibus, que aqua marina fzpius circum- 
date funt, fed tum in fruticem tantum excrefcit mi- 
nora & = cinerea producentem folia : Flores 
Octobri obfervantur, frućtus autem ejus diu ex ar- 
bore dependent. 
Nomen. Latine Mangium Ferreum. Malaice in Am- 
boina vocatur Waccat Bef, intellexi autem nomen 
verum Malaienfe effe Djendini 8, Caju Pukon. ln Java 
Caleronkon, Macaffarice Sentigi, Ternatice Tawawe 
& 
maar kleene flruyken, met kleender ep gryxe 
LXVL HOOFDSTUK, 
De Tzer Mangi-Boom, 
HË vyfde geflagt van de Mangi Mangi beeft en . 
gemengt wezen van Waccat en Myrten- boom = 
en daar en boven xo veel van alle voorgaaude Wa. 
ter-boomen ver/chillende, dat by een byzonder geflagt op 
zig zelfs fchynt te maken. De flam is een been, of op 
"t boog fle een dye dik, meeflendeel krom , ongefchikt , en 
leggende, bekleet met een fawartachtige, barde., en. zeer 
ruyge Schorffe, die men zonder zeer doen, niet handelen 
an. 
De takken verdeelen bun fcbielyk in veele korte en bar- 
de ryskens , met diergelyke fcbor(je bedekt, De bladeren 
Jtaan digt, en met bosjes'by malkander , en gelyken zeer 
wel die van kleyn Porceleyn, fcbaars een lidt van een 
vinger lang, de meefte niet grooter dan een nagel, zom- 
mige met een ftompe fpits, xo digt niet als die van Por. 
celeyn, graauw-groen s zagt in "t aantaften, en giltig 
van [maak. >, = 
gter de trosjes van de bladeren-komen enkelde kno 
woort ‚in gedaante van half volwaffene nagelen , dog dikker, 
korter , en met een platter boofdeken, van zeven en agt 
Spitzen gemaakt , die bum openende , vertonen, een kelkja 
met de bloem. , | ; 
De bloem beftaat mede in zeven a agt kleene , witte,en 
gerimpelde blaadjes , met evenveel draadjes in de midden; 
en gelykt wat na de bloemen van Alcanna, dog zonder 
St, Na "t afvallen der bloemen, groeyt op t zelfde 
wl 
3 UM Ern. t ! 
dekzel segelyk de Cabeletten aan de nagelen, 51 e po 
vrucht gelykt als dan een Myrthe-befte. Onder de Cabe- 
letten jcbuylen veele kleene , en bykans driekante ligts 
bruyne zaden. ; 
^t Hout is een van de hardfte en fwaarfte, die men 
vinden mag , xo dat "t in fwaarte met bet Ebbenbout 
ryd, en aan bardigbeid "t gemeene Yzerbout overtreft , 
digt van fubflantie ,wyt den graauwen en roffen gemengt, 
moeyelyk om te kappen en te kloven, om dat "t pin Y 
warrig, guaftig, en vol verwerde aderen is, daarom % 
een goede byl moet zyn „daar men dezen boom mede door- 
kapi, niet te min laat zig glad arbeyden, en vertoont 
‚feboone fyne aderen. 
Op de Weftelyke Eylanden, met namen Crimata en 
Belitton, daar "t klippige firanden zyn , waft dit boompje 
zomtyds zo dik als een man, niet te min maar vier en 
vyf voeten hoog , en voorts in kromme takken verdeelt ; als 
by regt is, beeft by een feboon bout van binnen, te we- 
ten met bruyn en [wart geadert , diergelyke men in Aur 
boina niet vint. 
- Op Macaffar beeft men manneken en wyfken van deze 
boomen , zynde ’t manneken ^t geen wy zo even befchreven 
hebben: maar "t wyfken beeft grooter bladeren, en CB 
weeker bout. Het waft nergens dan op klippige Jeranden, 
en al ziet men ze op puur zant, zo beeft men egter daar. 
onder grond van Coraal-fleenen gemaakt, waar in tzyne 
«wortelen begt. Men ziet t ook op bloote klippen flaan 
die zomtyds met ^t zee-water omgeven zyn deg dit zyn 
J = B Ze r blaadjes- 
ps bloeyzel ziet men in Ottober „en de vruchten biyven 
ang aan den boom bangen. ; 
aam.In’t Latyn Man ium Ferreum. Op Maleyts = 
in Amboina Waccat Beffi, dog ik verjta dat dé A d 
Maleytfcbe naam zy Djendini en Caju Pukon. Op FR 
Caleronkon. Op Macaffers Sentigi. Ternaats Tm = 
