1 HERBARII AMBOINENSIS Liber IV. cap. LXVII. . 
CAPUT SEXAGESIMUM 
S.L P TOREM UM: 
Arbor F erficolor. Ay Alla. 
Um prioribus arboribus aquofis quodammodo con- 
venire videtur, parum nota arbor, nobis dicta 
Arbor Verficolor, que in humida quoque arena 
& canofis crefcit folis, ac proinde hic eam illis fub- 
jungimus , potiffimum vero ob fingulares corticis do- 
tes. « | 
Trunco exfürgit rectiffimo & altiffimo , in cujus 
vertice rami fefe extendunt: Ejus folia fimillima funt 
illis Lolaro, vel Laurinis noftris foliis , in acutum 
apicem fefe determinantia , plurimisque pertexta co- 
ulis, atque inordinata. Nervus medius inferne acu- 
tus eft, uti in cunctis Mangii fpeciebus; funt autem 
quinque pollices longa; binos lata, ac ficca ‚interne 
nigrefcunt , externe pallide cinerea funt. 
ruétus floresque formam Caryophyllorum refe- 
sunt, fuperius nempe in apices aliquot divifi feu acu- 
‘minati, uti in Caryopbylloide id obfervatur. 
Trunei cortex tenuis eft & zqualis, plerumque al- 
bus, ac potiffimum in lamellas feparatus , excellentem 
gerens colorem ex rubro, luteo , & viridi variegatum, 
ui e longinquo Iridis colorem refert, prefertim fi 
ol oriens vel occidens ipfi fit obpofitus, fi vero is 
ad minorem diftantiam confpiciatur , tenues regionum 
picturas quafi exhibet, quz ex chartis quafi formata, 
& inferiori adglutinate videntur cortici; hi vero co- 
fores facile adtenuantur & evanefcunt , fi arbor ceda» 
tur, ja humores copiofos, qui magna copia exftil- 
lant & profluunt. 
Lignum ipfum craffis conftat ex fibris, eftque al- 
bum, fungofum, & molle, ex plurimis tenuiffimis 
circulis formatum fere inftar Muje, vel Mangii albi , 
fed tenuius & folidius ot io "autoni non eft; 
nec ulli infervit rei. > +. | 
Nomen. Latine Arbor Verficolor , a diverfo corticis 
colore: Amboinice Ay Alla, quod interpretari pof- 
fet Dei arbor, cujus denominationis forte cauffa eft 
pi&urarum elegantia. 
Locus. Hee arbor raro obcurrit, atque huc usque 
nullibi obfervata, nifi in finu Hatuwenfi, in Boreali 
Ceramz ora, ubi ad ripas majorum fluminum crefcit 
in arena inter alias Mangii fpecies, potiffimum vero 
in finu Sawayenfi, & ad fluvium Sapalewa , inter Tu- 
ley & Saway. : 
+ Ufus. Apud incolas non eft in ufu, nifi quod ipfis 
admirationi inferviat ob elegantes , quas exhibet, qua- 
fi pi&uras ; atque Mehiopes Hitoenfes illam anno 
1668 nobiscum primo communicarunt. 
Caju Cawan ad magnum planumque fluvium Hatti 
Hauw, crefcens in arenofis iftius fluminis ripis fine 
dubio una eademque erit cum Ay Alla arbor, corti- 
cis faltem pictura cum ipfa convenit , eandenique 
habet E t quod vetuftus nempe cortex in 
lamellas feparetur ad membrane craffitiem , fub quo 
novus obcurrit cortex eandem exhibens picturam , ac 
fic porro. Lamelle ifte feparate ab incolis adfer- 
vantur, & meo judicio nimis magnam ipfis tribuunt 
virtutem: Medicam , dicefites , cunctis corporis vitiis 
utiles effe , prefertim fi totum corpus langueat & 
torpidum fit, uti & contra adfumpta venena , tumque 
iftas lamellas cum Siri Pinanga mafticant, 
Alia infuper hujus arboris fpecies montana crefcit 
„in montibus ejusdem. tractus Hatti Hauw, que AL 
phorenfibus nota eft: Hzc tam glabrum ac politum 
gerit truncum , ut nulla formica ipfum tranícurrere 
poffit , ejusque cortex amplis maculis pictus eft, flores 
referens, veftesque Saraffa di&as, a quibus Malaice 
Caju Saraffa vocatur. 
Rumpbii Adpendix hisce auctus eft. 
Caju Swangi itidem vocatur, quum ob glabritiem 
nemo ipfam confcendere poffit. 
Tabula Oflogefima 
Ramum exhibet arboris Verficoloris Av aura dicte; 
A. Ejus truncum denotat verficolorem, 
CAPUT 
LXVI. HOOFDSTUK 
De F eelverwige-Boom. 
51. de voornoemde Water - boomen fcbynt eenigzins 
gemeenfchap te bebben een weinig bekende boom 
die wy Arbor Verficolor noemen , want by mede 
in vogtig zand en Aykgronden waft , en die wy dierbal- 
ven bier agter aan zullen voegen , meeft om de rarigbeid 
van zyne /chor[Je. 
Hy fcbiet op met een zeer regt en boogen [tam , aan 
wiens top bun eerft de takken wytbreyden. De bladeren 
gelyken zeer die van Lolaro, of gelyk in ons land die 
van Laurier-bladeren , voor met een fmalle fpitze en rib. 
betjes doorregen , zonder ordre ftaande. De middel-zenuwe 
is onder fcherp , gelyk alle Mangi Mangis, zy zyn vyf 
duymen lang , twee dito breed, droog zynde werden bin- 
nen [wart, en buyten ligt-graauw. 
De vruchten en.’t bloeyzel zyn in gedaante van Nage. 
len, te weten voor in eenige fpitzen verdeelt , gelyk men 
aan de Caryophylloides ziet. 
De fcborjJe des Bam: is dun, en gantfch even, meefk 
wit , maar doorgaans gefchilfert , met een uyt[lekende 
verwe van rood, geel, en groen, vertoonende van verre 
de coleur van een Regenboog , zonderlyk als de op of on- 
dergaande Son daar e aan fcbynt , maar van naby aan- 
gefchouwt , [cbynt * als fyne Schilderyen van Land]cbap- 
pen , dewelke als wyt papier gefneden , op de onderfte 
Jcborfe geplakt zyn; maar deze verwen ver{chieten ligt, 
als men den boom omkapt , wegens de vogtigheid , die als 
dan in een groote meenigte daar wytloopt. 
Het bout is grofdradig , wit , voos , en week, van veele 
dunne circulen gemaakt , bykans als een Pifang-boom of 
Mangium Album, dog fynder en digter, "t is niet du- 
rabel , en tot niets beguaam. _ 
Naam, In ’t Latyn Arbor Verficolor , van de ver- 
Jebeydentbeid der coleuren die men aan de fchorfJe ziet. 
Amboinfch Ay Alla ,"t«velk men zoude konnen wytleggen 
Godes-boom ; waar van miflcbien de oorzaak is de fchoon- 
heid van zyne Schilderyen. 
Plaats. Dezen boom is weinig te vinden, en tot nog 
toe nergens gezien; dan in de bogt van Hatuwe, op de 
Woord-kuft van Ceram, alwaar by waft aan de kanten 
van eenige groote rivieren uyt ’t zand , onder andere Man- 
gi Mangi - boomen, meeft in de bogt van Saway, en de 
rivier van Sapalewa, tuffchen Tulefley en Saway. 
Gebruik. By de Inwoonders is by in geen gebruyks 
als dat by by haar eem verwondering is wegens zyne 
Schilderyen, en bebben bem de Mooren van Hitoe , Anna 
1668. eer in onze kenni/Je gebragt. 
Caju Cawan groeyende in de groote vlakke rivier var 
Hatti Hauw, in de zandige Oevers van die rivier , zal 
buyten twyfel een en "t zelfde zyn met Ay Alla, immers 
de Schildery van de baft komt overeen, en by beeft mede 
die eygen/cbap , dat den ouden baft dikwils met lappenaf- 
Jcbilfert, in de dikte van perkament , waar onder mem 
dan vint een nieuwe baft van dezelfde Schildery, en za ` 
vervolgens. De afgefchilferde lappen werden by de Im 
landers bewaart , en myns oordeels door bun al te groote 
kragten in de Medicynen toegefcbreven , voorgevende , dat 
zy tot alle gebreeken des lichaams dienen , inzonderbeid als 
men "t gebeele lyf fwaar en onluftig bevind, als mede te- 
ens ingenomen fenyn , knauwendie die lapjes met Siri 
inang. 
Nog een andere berg-zoorte van dezen boom, in tge- 
bergte van "t zelfde difirit Hatti Hauw te vinden, 15 
de Alpboerezen bekent. Deze is zo glad en effen van 
am , dat er niet een mier òp loopen kan, en zyn baft s 
gefchildert met breede plekken , gelyk bloemen,of de kleed- 
jes die men Sarafla noemt, waar van by in 4 Maleyts 
Caju Sarafla biet. 
Rumphius heeft in het Aanhangzel dit'er bygevoegt. 
Zy noemen bem ook Caju Swangi, om dat wegens 2)" 
ne gladdigbeid niemand bem beklimmen kan. 
De tachtig fle Plaat 
Vertoont een Tak van de verfcheide Coleur-Boom Ay ALLA 
genaamt. 
A. Wyft aan deszel6s veelkleurige ftromk. LXVIII. 
