HERBA KEI 
Pag. 127 
HET AMBOINSCHE 
AMBOINENSIS KRUYD-BOEK. 
LIBER QUIM TUE 
De Arboribus agens filveftribus 
promifcue. 
— 
HET VYFDE BOEK. 
Handelende van de overige wilde 
bomen onder malkanderen, 
CAPUT PRIMUM. 
Varinga latifolia: Waringin Daun 
Befaar. 
Ic liber guintus reftantes continet arbores filve- 
ftres promiícue, qua diverfi funt ulus, quan- 
tum ad noftram pervenere notitiam, certi au- 
tem fumus, in Amboinenfibus folitudinibus ac filvis 
multo majorem latere arborum numerum, quz ma- 
teriam prebebunt fatis copiofam diligentie fubfe- 
quentium noftrorum indagatorum. Atque uti prio- 
rem librum quartum talibus filveftribus arboribus, 
que peregrina penitus Europzis funt naturz , & in- 
cognite, que in aquis nempe crefcunt, claufimus - 
fic in hujus quinti primordio tales inducemus, qua 
in ipfa vegetant terra, ac peculiariter radicifere 
arbores vocantur, feu. Indico nomine Waringin, 
que non minus quam antecedentes in diverfas claífes 
ac fpecies dividuntur, & inter fefe peculiares quos- 
dam gerunt characteres. 
Quorum Primus eft: Quod non erectum gerant 
truncum, vel unicum , fedanultis fefe erigant furculis, 
feu tot finibus & foveis quafi obruti fint, ut tota pe- 
nitus trunci facies difpareat, uti & crafliores etiam 
. rami fibi invicem fepius adcrefcunt. 
Secundus: Quod ex craflis ramis plurima filamen- 
ta vel fibrillas deorfum dimittant, que terram tan. 
gentes radicesfenfim, & tractu cemporis novos etiam 
emittunt ftipites. ETATE 
- Tertius: 
rimis innoxium eft. | 
| ege Quod nullos gerant flores vifibiles ; fed 
* fructus more Ficorum progenie , uti omnes ad- 
fines funt Sycomoro, atque hinc apud veteres fub no- 
mine Ficus Indice defcripta, 
Quintus: Quod ipfarum folia, ac praefertim ho- 
rum pars inferior in coftarum interftitiis peculiari mo- 
do venülis cancellatis fit pertexta. 1 
Prima itaque fpecies eft Varinga latifolia, quam 
hoc in capite defcribimus, que arbor eft vaftiflima , 
inregularis, & ample extenfa, quz mox fupra radi- 
cem variis fefe extendit ftipitibus inftar plante , quo- 
rum quivis truncus non eft rotundus vel equalis inftar 
aliarum arborum, fed mire gyris & foveis inflexus, 
rarifime autem folitario excrefcit trunco, quique 
ex variis compofitus videtur minoribus ftipitibus, ta- 
li quoque modo fefe craffi obferunt rami, & ubi fefe 
taúgunt, concrefcunt, ita ut naturalis fic fpecies in- 
Condite natura & luxuriei, fupra enim intricationes 
iftorum ftipitum & ramorum, craffiffimi horum foli- 
tarii plurima emittunt filamenta deorfum navigiorum 
mentorum craffitiem habentia, fed vaga magis & 
rariora quam in fübfequenti parvifolia fpecie, quo- 
tum extremitates bifida funt, atque horum fingula 
iterum bifida funt, donec terram tangant, cui parvis 
fibrillis fefe infigunt, adeo fimiter, ut inftar chorda- 
^ fum tenfa fint, hec filamenta autem ex terra fuum 
aurientia nutrimentum fenfim in reétos & novos ex- 
crefcunt truncos, qua inftar fulerorumarbori fubpo- 
fita funt, fi nempe in filvis fuz conmittantur nature, 
talique modo plures generat ftipites, quique majori 
proximi funt, fenfim concrefcunt; fi vero circa ædes 
Ocatz fint arbores , rara & vaga tantum generant ful- 
cn, 
Quod lacte turgeant; quod tamen in plu- | 
T 
I HOOFDSTUK. 
De Breedblaadige Varinge-Boom. 
lt vyfde boek bebelft de overige wilde bomen, door 
D malkanderen van verfcheiden gebruik , zo veele tot 
, onze kenniJe zyn gekomen ; want wy verzekert zyn. 
dat de Amboinze wilderniffen nog vry een grooter get 
verbergen, en [lof van neerftigheid aan onze GE 
bewaren; gelyk wy bet woorgaande vierde, boek met zo- 
danige wortel-boomen van een vreemde, en de Europea- 
nen onbekende gedaante, die im "t water waffcben, be. 
Jlooten hebben, zo zullen wy dit vyfde boek met diergelyke 
bomen beginnen , die op 't land awaf]cben , en men eygent+ 
yk wortel-bomen noemt , of met een Indiaans woord 
Waringin , niet min, dan de voorige , in werfcheide zoor+ 
ten verdeeld , en onder malkanderen eenige byzondere kens 
teekens hebbende als: 
t. Datze geen regte, en enkelde ftam bebben, maar 
uyt vele flrengen t'zamen. gewonden, of immers zo vol 
bogten en kuylen zyn, dat men geen fatzoen van ftam 
daar aan bekennen kan, gelyk ook de dikke takken dikwils 
aan malkanderen vallgroeyem, : 
o. Datze uyt baar dikke takken ele draden en q” 
lingen na beneden zenden , die de aarde rakende , weder- 
om in wortelen , en metter tyd nicwwe Stammen maken. 
3» Datze vol melk zyn, die in de meefte onfcbadelyk 
4. Datze geen bloeizel bebben , maar de vruchten koe 
men voort op de manier , als Vygen, gelyk ze dan al t'za-- 
men uyt de maag {chap zyn van ER » en daarom 
by de ouden onder den naam van Ficus Indica befchre- 
ven zyh. ` Ä 
5. Dat men aan bare bladeren ‚en der zelver onderfle 
zyde de plaatzen tu[Jcben de ribben op een byzondere ma- 
nier , met kleene adertjes ruytswys doorweven ziet. 
De eerfte zoorte is de grootbladige of latifolia, die wy 
in dit capittel befchryven, bet welk is een zeer groote 
boom, woeft en wyd uytgebreyd , flraks boven de wor- 
tel, met verftbeide flammen , zig wyd uyt/preydende s 
gelyk een plante , yder, flam is niet rond en effen, gelyk 
aan andere boomen , maar wonderlyk met kuylen en WA 
ten gewrongen , en zelden vind men bem met ten enkelde 
flam, die dan nog al uyt vele firengen fcbynt gevlogten 
te zyn, zo groeyen ook de dikke takken aan malkanderen, 
daar ze malkanderen ontmoeten, zo dat by is gem ma- 
turelyk afbeelzel van alle wildbeid en ongebondentbeid , 
avant boven de verwerringe van gemelde [tammen en tak- 
ken, zo fcbieten de dito daar van, die dwers flaan, 
nog vele draden na beneden, in de dikte van zeilgaren y 
doch ydeler en weyniger, dan de volgende kleenbladige 
zoorte, wiens einde zig telkens in 2. verdeelt, en yder 
der zelver weder in 2., tot datze de aarde raken, als 
dan makenze baar met kleene worteltjes vaft , en [taan 
zo Daf, als een gefpanne koorde, deze touwen nu uytde 
aarde baar eygen voedzel krygende , worden metter tyd 
regte en nieuwe fłammen , die als pilaren onder den boom 
ftaan, als by in de wildernis ongemoeit groeyen kan, 20 
gewind by veel zulke [tammen , en de naafte aan de booft- 
am, groeyen metter tyd aam malkanderen vaft, maar 
omtrent de Negoryen of woningen van menfchen > 
e 
