128 HERBARII AMBOINENSIS Liber V. cap. Ì 
cra, quum dependentia fila continuo avellantur , ut 
multiplicatio incondita prohibeatur. 
Ramuli in obfcura genicula feu nodos divifi funt, 
hifce folia infident magna; folitaria, & inregularia, 
almam longa & lata, illis Tsjampadabe fimillima, 
ed non ita rugofa nec pilofa, fuperius latiffima & fub- 
rotunda, crafla, & fcabra, quorum cofta ab utraque 
protuberant parte , & parallele funt, queque ad oras 
in finus concurrünt , Coftarum vero interftitia venulis 
ertexta funt innumeros cancellos formantibus, illa 
autem brevibus infident petiolis & craflis. | 
Ubique ex abruptis foliis vel fauciato arboris Cor- 
tice lac exftillat fpiffum ac pingue & albicans, fapo- 
ris fatui, atque innoxium ; ramulorum fummum fem- 
terminatur in longum ac viridem apicem , cornicu- 
law referentem, ex quo novum progerminat folium, 
ui peculiaris omnium Varingarum character eft: 
a cunctis quoque hifce re fructus fine notabi- 
li flore excrefcunt inftar Ficorum , quorum hzc fpe- 
cies maximos gerit, qui adultas referunt Olivas, fed 
majores & oblongiores , atque ad fummitates latiores, 
bini tresque, immo fex fzpius uno ex ortu proveni- 
unt, & concrefcunt quafi feffiles tenuibus in ramulis, 
tam inter quam*poft folia, primo autem hi fructus 
intenfe lutei funt, dein rubri, & viridibus quibusdam 
feu albicantibus punctulis adfperfi, ac demum ex ni- 
gro coerulefcunt inftar maturorum Prunorum , alba 
autem ifta punétula fenfim difparent, in inferiore 
autem parte aliquomodo rugofi funt, atque maturi Fi- 
corum fubftantiam habent , fed duriorem & ficciorem, 
fine notabili fapore, ac proinde hominibus inutiles 
Cibo, fed eo gratiores funt filveftribus avibus: In ip- 
forum centro par 
lis obducta et , uti in Ficis hec quoque obferva- 
tur, illa vero rubicunde adhzrent carni, inter hzc nunc 
unum nunc gemina reliquis majora confpiciuntur 
granula, uvarum acinos referentia, per que hac 
prompt arbor; cujus lignum albicat, feu pallide 
avefcit, eftque molle, leve, nec durabile. Radi- 
ces ejus copiofe & late difperfz funt tam fupra quam 
fub terra, intus quoque fungofe & flavefcentes, 
Anni tempus. Rubri fructus Augufto in confpeétum 
veniunt, nigri vero Septembri, Octobri, & fubfe- 
quentibus menfibus, immo aliquando Martio, ita ut 
non certum obfervet hec arbor anni tempus, ita 
quoque-non omni anno fructus fuos profert, fed ali: over, avanneer by dan weder zo overvloedig dr 
uando pet unen attcrum*&e annum id. di 
ita copiofe tum fuos exhibet fructus nn 
frudus hos tota lutefcat. - Löca amat maritima, fæ- 
pe etiam montana & femper aprica, ubi aéri libere 
eft expofita, nec ullas circa fele adftantes habet ar- 
bores nifi fue familie: Huc usque nullum reperi in- 
colam, qui declarare mihi potuerit, unquam fefe vis 
diffe arbufculam Varinge fpecierum folam 'ex terra 
nuda propullulantem, inftar aliarum arbufcularum , 
preter miram enim ejus formam peculiarem quoque 
oe, Ee obfervat modum, qui ipfis incolis fere 
ucusque penitus eft incognitus. 
Putatur autem-vulgo, nulo alio modo has propa- 
gari nifi per volucres, qui fructus comedunt „ipforum- 
que maximum granum per feceflum ejiciunt inter 
herbas, aliarum arborum cortices, vel murorum ve- 
terum rimas tam calce quam fine illa exftru&orum , 
ex quo Varinge furculus progerminat , ramulis furfum 
fefe zoue adtollens, quam radiculis & fibrillis deor- 
fum fefe figens, & quz tali modo arborem ipfam ar. _ 
Ce complectuntur, donec terram adtingentes in illam 
radices inmittant. Quando nunc filamenta hzc fuum ex 
ipfa terra hauriunt nutrimentum, juxta truncum adeo 
increfcunt & craffefcunt , ut ipfum totum obtegant , ac 
tempore ipfam fubfocent matricem, unde & in exftir- 
patione vetuftarum Varingarum, he in centro fuo ex- 
cavatz reperiuntur , vel aliud obtegentes lignum: Ta- 
le fpe&taculum femel ad finum Clytenfem in Hitoes ora 
vidi, ubi novum propugnaculum exftrueretur, at. 
que in hunc finem ifte depuraretur locus, inter alia 
vafta exftirpabatur arbor, quam incole vulgo puta- 
bant Varingam latifoliam effe , fed interna arbor erat 
elegans ac filveftris Metrofideros, cujus coma per 
paucos ramos adhuc vigebat, Varinga erat obducta 
& trabium ufui nobis lignum prebebat: Iftaautem dicta 
funto de cunctis Varinge fpeciebus, fed frequentius 
hzc obfervantur in fubfequentibus quam in hac fpecie. 
‚Nomen. 
, 
bebben weynige diergelyke pilaren, dewyl men de afban." 
N- 
ende-draden gedurig afrukt, 0 TEE 
rinda & g afrukt, om de verwildering te be. 
De ryskens zyn in donkere leden o 
daar aan ftaan groote bladeren , Seil, pesi 
een band lank, en breed, die van Tsjampadaha Ais d 
lyk, doch zo ruig en bairig niet, voor breedft Peri n 
ronde fpits toelopende, dik en [lyf , de ribben ‘fielen 
weerzyden uyt, lopen wat paralleel; en fluiten ddr o 
den met bogen t'zamen, de tuffchen fpatien tu[Jcb, ni 
ribben zyn met kleene adertjes doorweven , ontallyker ya 
jes be ee m teas op WA dikke Delen. Wa 
ver al uyt de afgebrokene bladeren of gedi 
Je dezes booms , loopt een dikke witte melk p E 
en onfcbadelyk , bet wytterfte der ryskens eindigt altyd in 
een lange groene [pits als een boorntje, waar ict fa 
nieuw blad werd, 't welk mede een kenteken van Je 
le Waringen is: De vruchten aan alle Wäringen wę i 
zonder bloeyzel voort, gelyk de Vygen, waar onder deze 
zoorte wel de grootfte beeft, zy gelyken volwaffen Oly- 
ven, grooter en langwerpiger , aan de einden breder d 
zitten met bare billen 2. 3. en 6. digt tegen malkanderen 
zonder fielen, tegen de dunne takken aan, zo wel tulfen 
als agter de bladeren, eerft zynze boog-geel, daar na 
rood, en met eenige groene of witachtige punêtjes bezets 
ten laatften werdenze zwart-blaauw , als rype Prism 
en de witte puntjes vergaan allenkskens , maar aan % äg- 
ter fte wordenze wat rimpelig, de rybe zyn van fubftantie 
de V'ygen gelyk, doch harder , en droger ; zonder merke- 
lyke Jmaak ; en dierbalven voor menfchen onbequaam 
om te eeten, maar zo veel aangenamer voor "t wilde ges 
vogelte: In de midden ziet men een kleene bolligbeid , en 
dezelve omgeven met kleene korltjes , gelyk in de Vygen 
va confpicitur cavitas, que granusg aan een roodachtig vleefch bangende , onder dezelve vind 
men zomtyds een of twee groter, dan de andere, in de 
gedaante van een Congé Sg waar mede deze boom 
word voortgezaait; "b Hout is wit of ligt-geel , week, 
ligt, en ganfch niet durabel. De wortelen zyn veel en 
wyd ver/preid , zo boven als onder de aarde , van binnen 
mede voos en ligt-geel. à 
Sayfoen. De rode vruchten ziet men in Auguftus y de 
zwarte in September, October, en later, zomtyds ook in 
Maart, want by boud geen precifen tyd, zo draagt by ` 
ook niet alle jaren , maar flaat zomtyds een jaar of twee 
t, dat 
den boom geel Jcbynt van alle de vruebten, Hy waft 
gaarn ARTE > zomtyds ookin "t 
gebergte , en dat altyd aan opene plaatzen , daar by ruim- 
te, en aa andere bomen, als van zyn geflagt, om zig 
beeft: Ik bebbe tot nog toe geen Inlander gevonden, die 
beeft durven.verklaren, ooit gezien te bebben een jong 
boompje van alle Waringe geflagten, dat uyt de Mate 
aarde, gelyk andere boompjes gefprooten is, want by 
beeft bebalven zyn wondere gedaante, ook een byzondere 
manier van voortteling , die by de Inlanders zelfs nog 
meet onbekent is. 
Men boud "er voor, datze anders niet, dan door de 
vogels kunnen voortgeteeld werden, die de vruchten ee 
ten, en de grootfte korl daar van door den afgank laten 
vallen, in de ruige fcbor[Je van eenige bomen , of febeuren 
van oud muur-werk, zo wel met, als zonder kalk opge- 
zet, waar uit als dan dat jonge W aringin-/pruitje voort- 
komt, zo wel met zyn takjes opwaarts klimmende, als 
met zyne wortelen en draden nederwaarts , den boom met 
vele armen digt omvattende , tot dat bet de aarde genaakis 
en aldaar inwortelt, als ^t nu zyn voedzel uyt de aarde 
beeft 5.20, worden de touwtjes langs de flam zo digt, em 
dik, datze den zelven bedekken, en metter tyd baar moe- 
der-ftam gebeel verftikken, wesbalven men gemeenlyk by 
"t omkappen van de oude Waring-boomen dezelve vanbin- 
nen bol bevind , of een ander bout verbergende: Dusda- 
nig fpectacul beb ik eens op de boek van Chi ter kufi van 
Hietoe bevonden , daar wy een nieuwe fortres wilden leg- 
gen, en tot dien einde de plaats [choon makende, onder 
anderen een groote boom omvellende , die de Inlanders 
doorgaans voor een Varinga latifolia aangezien badden s 
maar van binnen een dikke fcbone , em Yzer-boute-b00% 
bevonden , die boven in de kruin met weinige takken nis 
leefde, en ons tot balken welte ftade quam: Dit zy van 
alle Waringe geflagten gefproken s en men bevindt meer 
aan de volgende geflagten, dan aan dit eerfie: Naam 
