V Bock. I Hooftff. 
cunt, itidem , fed rariflime invenitur flos inftar femi- 
aperti floris Tsjampacce ex fubtili conftans auro, nec 
plures uno in tota obcurrunt arbore , femel tantum 
per ejus vitam, hic flos inventori copiofas exhibebit 
divitias. Si verum fit, credibile eft Diabolum talem 
florem arbori inponere, licet quosdam noverim , qui 
adfirmabant , talem florem fefe in arbore obfervale : 
Hic forte fortuna fefe obfert, non autem querendus 
eft, dicuntque tali fepe obvenire, qui fzpius dies 
feítivos, convivia, & muficas frequentat (quod ipfis 
fpecies religionis eft, ) Proteftari hic iterum me opor- 
tet, quum iftiusmodi fabulofas narratiunculas in fcriptis 
meis refero neutiquam hoc fieri , quafi ipfis fidem habe- 
rem , fed quod fciam & expertus fuerim , femper aliquid 
veri fub hisce latere , & ut amatores ad ulteriorem inve- 
ftigationem exhortárer, ipfis adfirmans , me quotidie 
hisce in terris plura revelaffe natura arcana , qua 
Europzis ignota & incredibilia videntur: Contra non 
g{timo cavillationes inperitorum , qui fcripta mea 
excutiunt , acfi repleta effent quisquiliis , anilibusque 
fabulis: Profiteor vulgo incredibile effe, aurum, ár- ` 
gentum , vel quodvis metallum ex plantis poffé pro- 
uci, neutiquam vero id incredibile eft adcuratis in- 
— veftigatoribus , atque hiftoriarum peritis, qui nempe 
in iis legerunt aurum in Hungaricis crefcere vitibus, 
hominesque aureis dentibus a natura donatos, multo 
minus nobis, qui ex indigenis Indiarum exaudimus, 
non tantum metallum per tonitrua ex ccelo prolabi, 
fed etiam illud in hominum animaliumque corpori- 
bus detectum fuiffe. 
Arboris cortex contufus & circumvolutus optimum 
rebet funem igniarium, ignemque diu alit , fed ad pol- 
icis craffitiem rotari oportet, truncorum vero & ra- 
morum lignum aptiffimum eft ad lentum fuftinendum 
ignem, qualem cefpites fovent, flammam etiam op- 
time concipit, fi ficciffimum fit, in obclufo autem 
& humido: fi deponatur loco ; facillime putrefcit, nec 
ignem admittit: Ex interiore trünci cortice filveftres 
Celolenfes & Ceramenfes Tsjedakos feu cingula “fua 
ampla formant, quibus nudum circumligant corpus, 
E modo ex eodem cortice in aqua macerato & 
eviter extenfo citrina charta formari poteft , quali 
Javani utuntur, que ipfis Chartas Sultan, h. e. charta 
cefarea vocatur: Longa ifta fila ex arboris ramis 
dependentia , licet rara, ad ligacula apta funt , quie fæ- 
pius ad pollicis craffitiem inveniuntur miris gyris & 
volvnlie fihi intricata , que Rhizothomi „rdir Aili- 
genter conligunt, magnumque paraat sn hisce latere 
arcanum ad virile robur augendum, fimul cum radice 
Rubi integrifolii Kurukeku diéti, in partes diffe&a & 
comefta , quales artes Indis magno funt in ufu, ho- 
nore, ac licentia, quibus ex regionis more & con- 
fuetudine mulieres plures alere oportet. » 
Amatka forte etiam eft Occidentalis Maringa, in 
Guiana, & Carybzis infulis crefcens, cujus major 
truncus plurimis erectis ramis tanquam fulcris cir- 
cumdatus eft, qui ex majoribus ramis folo infixis ra- 
dices fuas terre inplantant , unde & cum Arbore de 
Raiz feu Varinga Indica melius convenit, ceterum 
parvos quoque gerit fructus, minores Ficos emulan- 
tes. 
Si Varinga noftra latifolia una eademque fit cum 
Attyalu H. Malab. part. 1. Fig. 25. defcripta , uti mihi 
adparet , tum vis ipfi tribuitur ad hepar ee: 
dum, atque exzftuantem bilem refrenandam , labio- 
rumque ac manuum fifluras confolidandas , quum vero 
hec in hisce oris fint ignota, hinc lectores ad illum 
ablego au&orem , ubi & porro adnotandum eft, 
commentatorem in iftud caput cunctas Varingas vo- 
care Ficus Malabaricas , Ge bie moneo, ne confu- 
fionem pariat , quum hodierni, ac prefertim Portu- 
gallici fcriptores , Mu/am feu Pifang tali indigitant vo- 
cabulo. Erroneum quoque eft Alu feu Varingam re- 
quo Malabaricis effe propriam, quum per totam 
diam Orientalem fit nota. 
Tom. LII. In 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
133 
bloem van Tsjampacka, en die van fyn goud ‚men vind 
er niet meer als een aan den gebeelen boom, en dat maar 
eens m zyn gebeclen leef tyd ; deze zal den vinder overvloe- 
dige rykdom toebrengen: Zo’t waar is „zo ist elooffelyk s 
dat E eintje Pik zodanigen bloem aan de boom vends Dae: 
wel ik "er gekent beb , die verzekerden , datze zulken bloem 
aan den boom gezien bebben. Men moet ze by geval vin- 
den, en niet zoeken, en zy zeggen, die dikwils feeften > 
maaltyden, en muzyken fpeelen, Ct welk by bunlieden cen 
Godsdienft is) bequaam zyn om deze bloem te vinden. 
Ik moet bier nogmaals protefteeren , wanneer ik diergelyke 
fabüleuze vertellingen in myne fcbriften aanbale , dat dit 
geenzints gefchiet als of ik daar aan vaft geloof floeg ; maar 
om dat ik weet , ook dikwils bevonden beb, dat altyd wat 
waarbeids daar onder febuylt, en om de Liefhebbers tot 
neer [Lig onderzoek aan te prikkelen , bun werzekerende , 
dat in deze landen zig dagelyks veele gebeymeni(fen der 
natuur openbaren, die voor Europeanen onbekent , en on~ 
gelooffelyk fchynen; daar en tegen kreun ik my ganfch 
niet aan 't [cbimpen van vele onwetende , die myne fcbrif- 
ten bekladden , dat ze vervult zyn met beuzelingen em 
oude wyve-praatjes. Ik bekenne voor de gemeene mam 
ongelooffelyk te zyn, dat "er goud, zilver, of eenig me- 
taal uyt de planten kan waffen; maar geenzints voor de 
neerftige onderzoekers , en die in de Hiftorie gelezen beb- 
ben van 't goud dat in de Hungarifche wynftokken waft, 
en van menfcben die goude ij van natuure gewa/Jen 
in baar. mond gebad bebben: veel min voor ons, die bier 
in India dagelyks van de Inlanders boren, dat er niet 
alleen. metaal met onweer van den bemel valt , maar ook 
in de ligbamen van de men/cben en beeften gevonden werd. 
De Rehor (e van de wortel gekneuft en t'zamen gedraayt, 
geeft gr londt „ die ^t. vuur lang boud , dog men moet 
ze wel een duym dik drayen , maar "t bout van de ftam- 
men en takken is zeer bequaam om een lang faam vuur te 
bouden , gelyk een turf doet, °t vlamd mede ligt als "t 
wind-droog is, maar op een bedompte of vochtige plaats 
leggende , verrot zeer ligt, en brand niet. Uyt de bin- 
nenfte baft des ftams , maken de Wilden op Gelolo en Ces 
. ram baare E of brede gordels „die ze om 't naakte 
zo kan men ook uyt dezelfde baft in water 
geweekt, en zagtjes wytgerekt, een pri? apier 
maken, gelyk de Favanen gebruyken , 't welkzy Chartas 
Sultan , dat is pier noemen. - De lange dra- 
eyuers - papi 
den die in de te d loot] van des booms tak- 
zyn bequaam 
ken afbangen , doch weinig in "t getal 
tot bindwerk te gebruyken, zomtyds vind men deze tou- 
quen een duym dik, en meer oct CC ‚hogten en Jla- 
Bon Anis sel amk 6" viochten 5 die € Indiaanfcbe Wor- 
Iyf bi 
"telmannen neerflig bewaren , en voor een groot gebeim 
bouden, om de mannelyke kragten te vermeerderen, te 
zamen met de wortel van den Rubus integrifolius Ku- 
rukeku genaamt in flukjes ge/neden „en gegeten; dierge- 
“Iyke konsjes de Indianen in groote eere, en voor geoorloft 
beuden, als die na ’s lands manier veele vrouwen moeten 
voeden. 
Amaéka is mifebien ook een weft - Indifcbe Waringe y 
in Guiana en de Carybifche Eylanden waffende, wiens 
boofdftam met veele regte takken als pilaren omgeven is, 
die wyt de boofd-takken na de gront afgedaalt, enin de 
aarde gewortelt Baan, daarom met de Arbore de Raiz 
of Indifche Waringe beter overeenkomende , by draagt 
anders mede vruchten als kleyne Vygen. 
Indien onze breedbladige Varinga een en dezelfde is met 
de Attyalu in Hort. Malab. part. 1. F ig; 25. befcbreven, 
gelyk ik giffe van ja, zo heeft by een kragt de lever te 
verkoelen , de woedende gal te flutten „en de fcbeuren aan 
de lippen en handen te genezen; doch dewyl zulx in de- 
ze landen onbekent is, zo wys ik den Lezer na genoemde 
Autbeur ` waar ns te merken flaat, dat den Com- 
mentator op 't safle apittel , alle de Varingas noemt 
Ficus Malabaricas, 't welk geen verwerring moet ma- 
ken , om dat Mus o ia » inzonderbeid de Portugeze 
Scbryvers , de Mufa of Pifang met une namen bee 
tekenen. Zo is 't ook een abuys dat de Alu of Waringe 
aan de Malabaarze landen eygem'zouden zyn, daar ze 
door ganfcb Ooft-Indiön bekent zjn, 
