"V. Bock. MI Hoofiß. 
Nomen. Latine Groffularia Domeftica. Malaice Daun 
Ulang Ulang , atque Daun Salari Boelang , h. e. fo- 
lium lune & unius diei, ob dictam rationem ; Me 
autem vocatur Sajor Nuno, Amboinice Nuno Haue/h, 
& tantum Nuno quo nomine generaliter omnes Va- 
ringe edules indigitantur Macaflarice Dareftera őz 
Bonga Jangan. Balaice Greffek. ` WA | 12 
Locus. Hoc genus in omnibus Orientalibus infulis 
notum eft, in Ámboina vero potiffimum obcurrit in 
Hitoes ora. : sopla sę: odda 
Ujus. He Varing plerumque circa edéscoluntur, 
que per ftipites in foris vel latis areis propagantur ob 
magnum foliorum ufum, que a vulgo avidiflime cru- 
da eduntur ad pifces & Bocaflan , non quidem ad fto- 
machum replendum , fed ad adpetitum excitandum; 
fatua enim & lactefcentia folia cum levi adftrićtione 
quam aptiflima funt in condimentis acidis & acribus, 
ut inpediant abdominis tormina: Hunc in finem ple- 
rumque , uti dictum fuit, tenera eliguntur folia , 
que circa novilunium propullulant , & li no- 
mine Ulang Ulang , h. e. folium repetitionis vocantur, 
uem in finem in foro etiam proftant venalia in fa- 
ciculos conlecta: Fructus ab hominibus non expe- 
tuntur, fed avium cibo inferviunt, 
Quum anno 1654. hoftilé propugnaculum Laila in 
sarva Cerama obcuparemus, in ipfo ingentem hujus 
Varingé arborem inveniebamus, qua refertiffima erat 
' chordis ac filis iftis. fed qua potiffimum abfciffa erant; 
atque edocebamur , filamenta ifta ibi mafticari, eorum- 
que fuccum deglutiri, atque vulneri inpofita s opti- 
mum efle antidotum Macaflarenfium vulneribus ve- 
nenatis per tela infliétis, fi non nimis gravia & atro- 
cia effent, eludebant enim fzpe hoc medicamentum, 
ceterum contra venenatos pifces , Cancros , fimiliaque 
adhibentur & decantantur, uti & illa parvifoliz fpe- 
ciei: Similis Varinga videtur effe illa, que in Arakan 
& Pegu obcurrit , quz flagellis fuis ingentes & craffos 
complectitur palos ex Metrofidero formatos, quibus 
Elephantes adligantur, quos intra paucos annos ita 
obfégunt, ut dignofci nequeant. UNT 
Ad hoc quoque caput refero Varingam Funieula- 
fem , quum a prima eduli Nuno adeo parum differat, 
ac forte fenfim in illam degeneret , conftat autefh ex 
lengis , rotundis , & ligneis flagellis, que fefe per ra- 
diculas cunétis nectunt arboribus , atque in. multos 
* dividuntur ramos, fefeque circa ramos vera arboris 
adeo volvunt, ut ipfius coma inferior vix cognofci 
poliit. Ejus folia funt folitaria & vaga, majora quam 
in prima fpecie, illisque Lanfii fimiliora, fed flac- 
cidiora magique virentia , palmam longa &.ultra , bi- 
nos cum dimidio digitos ka 
fcunt feu pallide D 
2 E St 2 
bis pertexta , cuivis fere folio viride obponitur corni- 
culum , quod junioris folii eft rudimentum ; ex ip- 
fis vero ramis groffuli.excrefcunt bini ternive, fimul 
paulo majores quam in precedentibus , primo viri- 
des, dein lutei & ruffi , fique maturi, fatue dulcefcunt, 
Ficorumque faporem referunt,raro autem inveniuntur, 
maturefcunt vero Decembri & Januario : Si tenera faepe 
abrumpantur folia, vel fi alias adtingere nequeat ar- 
bores, in humilem excrefcit fruticem. 
Nomen. Latine Varinga Funicularis. Malaice Wa- 
ingin feu Nuno Batali, Amboinice in Hitoea //Jeputi 
& Moöputi ab albedine flagellorum & juniorum folio- 
rum. 3 
Ufus. Tenera folia cruda edulia funt, eundemque 
cum precedentibus gerunt faporem , quique adcu- 
rate adtendit , comperiet fenfim in eandem. degenera- 
re arborem, ut vero vulgarem feguerer ufum. tan- 
Lee diverfam fpeciem feu varietatem hic eam de-' 
cripfi & notavi. = 
Si hz fpecies in. filvis crefcant, nee ab homini- 
bus vexentur , raram formant congeriem feu intri- 
cationem , ita ut quis putaret vetus effe templum 
multis fubfultum fulcris , cujus perfećta icon huic 
fubjicitur capiti, & pars quzdam in fronte feu titu- 
lo hujus libri obcurrit. 
D. O. Dapperus hanc vel fimilem defcribit Varin- 
gam in Madagascara, iftague lingua vocat Nounoucks 
pod nomen cum Amboinenfi fere penitus convenit : 
olia ipfi tribuit Pyri. Fru&us vero Voa Nounouk 
dicti, 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
tenera autem flave- ' 
Naam: J D E 
aam. In *t Latyn Groffalaria Dómeftica. Op Ma- 
leyts Daun Jiang Ulang; ook Daun Salari Bóclang, 
dat is blad dan de Maan, dis een dag out is, oih %ó0r- 
Jebreeve reden; in ^t gemeen Sajor Nuno, Amboin/ch 
Nuno Hauefì, en flegts Nuno; met welke naam in ’t 
gemeen alle eetbare Waringen betekent werden. Op Macaf- 
Jars Dareftera en Bonga Jangan, Baleyts Greflek. 
Plaats. Dit geflagt is im alle Ooftér/cbe Eylanden be- 
kent, op Amboina valt bet meeft op de Kuft van Hitoe. 
Gebruik. Men bavent dete Waringe gentfentlyk om- 
trent de woningen der menfchen, ae sat ër 
op de marktplaats of groote pleynen geplant , wegens "t 
groot gebruyk van de bladeren; die "t gemeene volkje zeer 
graag raauw eeten, tot aliżrbande vifch en Boca(fan , 
niet m den buyk te wuileń , maar om appetyt te maken, 
want de laffe en fnelkacbtige bladerén een zoete zamentrek- 
king by bun bebbende , zyn zeer bequaam by alle fcberpe en 
zuure faucen, om te beletten dat ze geen fnyding in de 
buyk maken. Hier toc meemi men; ÄÄ „gemeend yk 
de jonge bladeren , die omtrent de nieuwe Maan voortko- 
men, en met een generalen naam Ulang Ulaüg, dat is 
folium Repetitionis genaamt , tot welken eynde men ze 
ook met bosjes op de markt verkoopt. De vruchten werden 
sier de menfeben niet gezogt ; maar tot fpys van dé vogels 
elaten. 
Als wy in 't jaar 1654: de vyahdlyke Vefting Laila 
op kleyn Ceram inkregen; vonden wy daar in een groote. 
aringe-boom van dit geflagt , die wol touwetjes en koor- 
den bing s maar meeft afge/neden; daar verftonden wj; 
dat diergelyke worteltjes geknouwt ; en bet zap inge/wol- 
gen ook op de quetzuure gelegt ; een tegenbaat ware të- 
gen Macaffaars fpatte-gift , als 't niet van 't fterkfte was, 
want het faljeerde zomtyds; anders werdenze mede te- 
gens alderbande vergiftige vifchen s Crabben ESc. gebruykt, 
en geroemd 5 gelyk mede die van ’t kleenbladige: Dierge- 
lyke Waringe Jebynt te zyn s die men in Arakan en ée ai 
vind, dewelke met bare ranken de groote en dikke palen 
omvat, van Yxérbout gemaakt ; en daar men dé Olipban- 
ten aanbind , die ze in weinig jaren zo bedekt, dat men 
xe niet meer bekennen kan. f 
Zo breng ik-ohder dit GES de Varińga Funicu- 
laris$ dewyl ze van de eerfte cetbare Nuno zo weinig 
verfchilt ; en mi(fcbien met de jaren dezelfdé boom wert; 
Ki zyn langes ronde en höutachtige ranken, die zig met 
veele worteltjes aan allerbande bomen vaft maken , en in 
veele takken verdeelen , bun om dé takken des regten booms 
zodanig flingerende ; dat men des zelfs bie? loof qua- 
lyk bekennen kan. De bladeren ftaan enkeld en ydel s 
rooter dan aan de yea? zóorte ; en „gie par, Lajin 
; eter 0 
gelyker , dog Jlapper ge CH de jonge m i 4 
UCHA, s 0) Wil 5 en glad, met witte ribben doortoe 
gen, [cbier tegen ieder blad over fłaat een: groen booren- 
tjey t febepzel van een nieuw blad. Uyt de takken 
zelfs waffen de Vygjes, twee en drie by malkander ; wat 
grooter dan de vorige , eerft groen, daar na geel en tos, 
ryp zynde, laf-xoet , en na Vygen fmakende , men vind 
ze weinig, en zo veel niet aan de takken als aan ’t vori- 
e: Zy rypen in December en Fanuarys als men de jonge 
Een dikwils afbreekt , of als "t geen boomen bereykeń 
kan, blyft bet een lage firuyk.. | 
Naam. In 't Latyn Varinga Funicularis. Op Maleyts 
Waringin of Nuno Batali. Amboin/ch op Hitoe Meputi 
en Moöputi , van de wittigheid der ranken en jonge bla- 
deren. 
Gebruik. De jonge bladeren zyn zeer bequáam om 
roauw te eeten, en van dezelfde fmaak als de voorgaan- 
de, en die "er wil opletten „zał buyten twyfel bevinden, 
dat "t metter tyd een boom word, echter om de gemeene 
fleur te volgen, heb ik "rb provifie voor een byzondere 
zoorte aangeteykent. 
Als deze zoorten int wild flaan „en van de menfchen 
ongemoeyt blyven , zo makenze een zeldzame verwarring, 
dat men ze voor een oude Kerke met veele pilaren e 
aanzien , waar van de volkomene figuur by dit Kapittel, 
en een gedeelte daar van op 't Titel-blad dezes Bocks te 
zien is. 
D. O. Dapper befcbry/t deze of diergelyke Waringe 
in zyn gascar , en noemtze in die Landtale Nous 
nouck, fcbier t eenemaal met de Amboinfche naam over- 
eenkomende. Hy be/cbryft bem met bladeren ais die va E 
. 
