138 
didi, h. 
rem ac formam gerun 
bor incifa lac fundit, € 
e. fructus Nounouk, feu Ficus Indica fapo- 
t Marfilienfium Ficorum , ar- 
x cortice funes fabricantur. 
Tabula Octogefima Septima 
Groffulariam exhibet domefticam ramis fuis, flagellis, ac fila- 
mentis miram arboris formam prebentem. . 
Tabula Otlogefima Otlava 
Ramum exhibet Grofularie domefticz foliis ac fruétibus 
confpicuum, 
HERBARITAMBOINENSIS Liber V.capıy. 
Peere-boom. De vruchten Voa Nounouk | 
is vrucht van de Nounouk , of Indiaanfebe Py dat 
bebbende y A i ie gedaante van Marfili/che Bien 
de boom doorgefneden geeft melk, de {chorffe i : 
touwerk van te maken. e s: SE 
De zeven- en tachtig fle Plaat a 
Vertoont een Zamme Groffularia ofte Beffe-boom , Sei: 
takken, ranken, en touwen, een wondere gedaante d 
een boom uytmakende, A 
De acht- en tachtig ffe Plaat | 
Vert-ont een Tak van de tamme Beffe-boom, met z T 
o E 
den en vruchten verbeeldt, | x "ACER blas 
CAPUTQUARTUM. 
Groffularia filveftris. 1/jepoeti. 
Roffularia filveftris cognominatur quoque alba ab 
albo trunci cortice, eftque arbor alta & ample 
extenfa, ejusdem forme cum precedentibus , 
aliquando etiam altior eft; Hujus vero folia oblon- 
giora funt & majora, in longiorem apicem definen- 
tia, fex, octo & novem pollices longa , binos ac tres 
lata, ad tactum rugofa, ac tenera pilofa funt, uti & 
ipforum petioli & ramuli, non autem ita apte cruda 
edi poflunt ac precedentium. 
Fructus eandem habent formam inftar minorum 
nempe groflulorum , fuperius fovea inpreffi feu um- 
bilicati, inferius acuminati ac rugofi, plerumque lu- 
tei ac ruffi, fenfimque nigncantes, quum & Ficorum 
faporem emulantur, bini ternique fimul prope quod- 
a folium dependent ex brevibus incurvisque pe- 
tiolis. 
Arboris lignum eft album, ac durius quam prece- 
dentium , hac fpecies: primum quoque flagella eme, 
tit , que arbores adítantes complectitur, hasque fen: 
fim enecat , tumque ejus folia funt maxima & ampla, 
albicantia, & quam maxime pilofa, ac quodammodo 
apta ad Ulang ng: Raros vel nullos fere fructus tum 
producit,atque a plebe flagellum cenfetur effe peculiare, 
quod erroneum ; Expertus autem fui,fenfim in arborem 
Omin e SES varias « ejus obfervaverim varietates. 
"Yu ALS v avedinit i j a 
amor da quiirqne Ikon ele: breviora sp 
atque unius folia. — ÁÁ funt illis alterius; 
funt etiam quzdam folia latiora & rotundiora, que 
omnes varietates oriuntur ex folo, in quo crefcunt: 
quum in arborem excreverit , ejus rami fila quoque 
emittunt, que inftar filorum navigii deorfum depen- 
dent, fed rara funt, quzque hinc inde radices terre 
inmittunt, 
Mira hujus fpeciei forma obcurrit ad plagam Euri 
fnagnz vie, que ab Hitalamma, directe per regio- 
nem Hitoes decurrit ad altas filvas: Arbor obligue pe- 
nitus locatur, acfi a vento disjećta effet , verusque 
ejus truncus adeo perforatus & diftinétus eft, acfi opus 
effet cancellatum ab artifice elaboratum , ex ejus ver- 
tice longa dependent mellina fila , ex quibus fenfim 
excite videntur bini alii trunci , viri craffitiem ha- 
bentes, qui longe a radicum ortu remoti funt, funt- 
ue incurvi admodum & finuofi , qui mirum prebent 
adfpećtum , ex iis enim diverfa & alia dependebant 
fila, quorum quodvis circa terram bifidum eft, fique 
terram adtingant, parvis filamentis fefe ipfi infigunt, 
concrefcunt , atque unicum conftituunt truncum. 
Nomen. Latine Groffularia filveftris & alba, ab albo 
trunci colore. Amboinice Ifepoeti, Iffepoetel, & Ife- 
poeter ob eandem. rationem." Quibusdam. dicitur Nuno 
Haueffi poeti. Lahonenfes ipfam vocant Peylale. 
Locus, In altis crefcit montibus, atque hinc inde 
in rupibus , atque ubi multi lápides fibi incumbunt , 
uti hanc ubique fere reperi in vetuftis & prolapfis ca- 
ftellis indigenarum, ac prafertim in monte Lucieela 
in promontorio Ouimelahas , quod anno 1637 a Gu- 
ber- 
* 
kromme fteeltjes. 
“t peene in de b 
IV. HOOFDS TUES 
De wilde Befje-Boom. © 
E wilde Groffularia wert ook de witte genaamt oan 
D wegen de Jeborfje des frams, en is éen hooge Wyde 
uytgebreyde boom , van dezelfde gedaante als de 
voorgaande , of wel zo groot. De bladeren zyn langwers 
piger en amer „met een langer [pits , zes „acht „en negen 
duymen lang, twee en drie breed, ruyg in "t aantaften 
en de jonge merxelyk baayrig , gelyk ook haare fteelen en 
takjes ‚zo bequaam niet om raaww te eeten „als de voorige. 
De vruchten zyn van dezelfde fatzoen, te weten als 
kleyne Vygjes, voor met een kuyltje of navel, agter toe- 
Bejpitft , of rimpelig y meeft geel en ros „lang faam, jaart- 
achtig werdende, wanneer zy wat na p ygen malen, e 
bangen gemeenelyk twee en drie by ieder blad , op korte 
+ 
che 2 
Het bout is wit, em wat harder dan bet voorgaande, ` 
deze zoorte is insgelyks eerft een touw, dat met lange 
ranken de boomen oploopt , en dezelve metter tyd eet, 
De bladeren zyn als dan zeer groot en breed , witacbtig, 
dog zeer baayrig „en eenigzints bequaam tot Ulang Ulang. 
eynige of géene vruchten draagt bet als dan, en "t ge- 
meene volkje rekent "t mede woor een byzonder touw, "t 
welk onwaar is, want ik genoeg faam ondervonden: beb , 
dat "t metter tyd een boom word, hoewel ik verfcbeide 
veranderingen daar aan aangemerkt beb: Want dat op de 
hlante klippen aal höeft bortor on harder. bladeren dan 
le bofchen de boomen oploopt , en dan is’teene 
ook veel bayriger dan bet ander , ook met breeder en ron- 
der bladeren , "t avelk alle veranderingen zyn; nade grond, 
daar "t flaat, als ’t een boom geworden is, xo geven zyne 
takken ook draden uyt , die als zeylgaren na beneden ban- 
gen, dog weinige „die bier en daar weder inwortelen. 
Een fnaakze gedaante van deze zoorte vind men aan de 
zuyd-ooft zyde van den grooten landweg , die van Hitoe- 
lamma dwers over `t land Hitoe gaat, tn "t hooge woud. 
De boom ftaat gant/ch febuyns, als of by van: de wind 
omgewaayt was, en den principalen [lam is zo doorbro- 
ken en doorvlogten , als of bet een konftig traliewerk was 
van een Beeldbouwer uytge/neden ; van zyn top bangen 
lange boning-verwige draden af , van dewelke febynen 
metter tyd gekomen te zyn twee andere [lammen van een 
volkomen mans dikte , en verre van de booftwortel afftaan, 
zeer krom en bogtig, vreemd om aan te zien, want daar 
“hingen nog verfcheide firengen af, yder draatje.omtrent 
de aarde zig in twee verdeelende , en die de aarde raken, 
maken zig met veele kleene vezelingen daar aan Vajt, 
groeyen aan malkanderen, en werden tot eenen ftam. 
aam. In ’t Latyn Groflularia filveftris & alba , var 
de witte coleur des lams. _Amboin/ch HTepoeti , Mepoe- 
tel, en Iffepoeter, om dezelve reden. -Zommige Nuno 
Haueffe poeti. De Laboenezen noemen bém Peylale. 
Plaats. Hy waft in ’t boge gebergte, en bier en daar 
in de klippen , en waar vee Bag op malkanderen leg- 
gen, gelyk ik bem dan meeft over al gevonden beb in de 
oude vervallene en afgefmete Forten der Inlanders, met 
namen op den berg Lucieela, op gen punt van des Qa: 
m - 
