V. Boek. IV. Hooftft. 
bernatore Antonio van Diemen erutum eft, ubi in- 
ens truncus locatus erat , quem tres viri vix com: 
pledi poterant, in rudeto, qui fpatio triginta anno- 
rum in tantam crafiitiem excreverat. 
Ufus. Non peculiarem hzc arbor hominibus præ- 
bet ufum , fructus enim ejus avibus cibo inferviunt, 
nec ejus folia eduntur ; faltem non cruda, fed tantuin 
a plebe pifcibus adcoquuntur ; fimilique modo edun- 
tur, quo ifta domeftice Groflulariz. Crafforum trun- 
corum lignum feu ale ( quum fint duriores quam in 
ullis aliis Varinge fpeciebus ) capreolis inférviunt 
navigiorum Corre Corren dictorum, de quibus capi- 
te primo fuit actum , ad quem ufum hzc fpecies me- 
lior eft ifta latifolia: In exftruendis calcariis forna- 
cibus tanquam foci lignum adhibetur, aliis mixtum 
lignis, quum rite ficcatum flammam facile concipiat, 
diuque ignem foveat. imd zi 
Péculiaris hujus quoque invenitur fpecies Nunu 
Alule feu Laguayn dicta, cujus truncus fimilis eft 
riori, ac folia ejus funt craffa, firma, & glabra, 
ramuli vero plurimis parvis onufti funt fructibus , 
haud multo majoribus femine Catjang , qui dura con- 
ftant carne, ac plerumque virides funt , licet maturi, 
quique multum affantur & eduntur, faporemque ha- 
bent Catjang, ejus vero folia cibo non inferviunt; 
Tabula Oćtogefima Nona 
Ramum exhibet Groffularie de > que Ife Poeti voca- 
: tur, eftque T'sjela H. Malab. part. 3. Tab. 63, 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
139 
melahas booftvaftigheid, Anno 1637. door den Generaat 
Antony van Diemen, verovert , een zeer groote flam s 
die drie mannen pas omvademen koriden , regt op een fieen- 
boop ftaande , en gegroeyt in de tyd van 30 jaren, 
Gebruik. De menfcben bebben geen zonderling gebruyk 
van dezen boom, want de vruchten werden voor de vg- 
gelen gelaten, ei mër: eet men niet , immers niet 
raauw , maar alieeniyk werdenże van "t flegte volkie 
vijch gekookt, en als dan gegeten, elyk n met die aa 
de tamme Groffularia ook doet. et bout van de dikke 
fiammen of vlerken (om dat bet harder is dan de andere 
Waringen ) wert gebruykt tot de krullen van de Corre 
Corren, waar van in 't eerfte Kapittel gefprooken is , en 
waar toe deze zoort bequamer is dan de brtedbladige. In . 
"t maken van katk-ovens wert bet ook tot brandbout eno- 
men, dog onder ander bout emengt, om dat bet wind- 
droog Żynde , wel brand en lang vuur bout. 
Nog hebbenze een byzondere zoort bier van, genaamt 
Nunu Alule of Laguayn, met een flam als de voor- 
gaande, een dik, fiyf, en glad blad , de ryskens zyn be- 
zet met veele kleene vruchten, niet veel grooter als Cat- 
jang , bard van vleefch „en meeft groen blyvende , dewel- 
ke veel gexoden en gegeten werden , fmakende als Catjang, 
maar 't bład wert niet gegeten. 
De negeh-en-tachtig ‘te Plaat 
Vertoont een Tak van de wilde Beffe-boom , Ifê Poeti gei 
pamti welke is de Tsjela van de Hort. Malab. derde deel 
. 63. 
CAPUT QUINTUM 
Varinga parvifolia. LP aringin Daun 
E Kitsjil, | 
T\Ërtia Varinge claffis eft parvifolia, que yulga- 
T tiffima eft, & elegantiffimam gerit comam , di- 
. viditur autem in altas ac humiles fpecies. 
Primo alta fpecies in initio flagellofus frutex eft, 
ui alias adfcendit arbores, ipfasque ftrangulat, fen- 
E oue excrefcit in altam & amplam arborem , cujus 
truncus ex multis quoque flagellis compofitus eft, 
que in hae fpecie notabiliora & copiofiora fibi in- 
cumbunt, primarius enim truncus plurimas emittit fi 
brillas , que ex ipfo deorfum vergentes terre fefe 
infigunt, ibique radices agunt, atque juxta majorem 
truncum fefe iterum erigunt! Hujus arboris coma 
elegantem & fpeciofuur-prebcc adfpeetum , quodvis 
` é Ó * 2 
enim folium vulgarem habet formam, inferius rotun- 
dum, ac fenfim acuminatum, Lingoi folio fimile , fed 
minus & firmius, glaberrimum , quale, & lete vi- 
rens , tenuibus pertextum venulis, inftar foliorum Ca- 
ryophylli, verum non ita funt parallele „funt autem 
tres pollices longa, binos digitos lata, atque in api- 
cem definunt notabilem. Ejus ramuli funt -longi, te- 
‘retes, & ob foliorum numerum plerumque depen- 
dentes, ad quodvis folium brevem apicem gerentes, 
ex quo alía folia & ramuli propullulant, ita ut arbor 
deníam formet comam, gratamque pr&beat umbram, 
fi nempe fit humilis, alta enim ramos fuos ample & 
inregulariter extendit. 
In ramulis prope foliorum ortum fru&us excre- 
fcunt folitarii, bini, & terni , feffiles , formam groflu- 
lorum referentes , inferius nempe anguftati , fuperius 
rotundi, magnitudine Ervi feu Piforum , primo ex 
viridi & luteo variegati , albisque pun&ulis notati, 
dein fanguinei , ac pauci horum nigrefcunt , quum 
per aves non tam diu in arboribus fuperfint ; intus 
. autem repleti fünt plurimis granulis mollibus , fructus 
vero hi ficci funt & infipidi, rubri autem fuccofiores 
funt nigris, videnturque tum ab avibus magis expeti , 
quum forte ipfis rubri melius fapiant nigris, 
Hec fpecies ex cunctis ramis ruffa feu mellinum co- 
lorem habentia emittit filamenta craffitie fili velorum, 
quz tanquam tenuia & longa flagella deorfum depen- 
dent, fique terram adtingere non inpediantur ; radi- 
Tom. lil. ces 
^ 
V. HOOFDSTUK. 
De kleynbladige Waringe-Boom, ` 
Et derde geflagt der Waringen is * kleenbladige y 
| | zynde t gemeenfte en fraayfte van loof , onderdeelt 
in hooge en laage zoorte, | | 
Eerftelyk: De booge zoorte is in "t eerfte een beefter- 
achtig touw , die andere boomen bevattende en dezelve 
verftikkende , metter tyd een e en hreede boom wert, 
aviens flam insgelyks wyt veele firengen gemaakt is, die 
in dit, geflagt. merkelyker en menigvuldiger over malkan- 
der leggen, want de eerfte boofd/lam zend veele worteltjes 
uyt, dewelke langs dezelve aflopende, in de aarde wor- 
telen , en aan de boofd-flam vaft groeyen; "t loof van de- 
zen boom is luftig en fraay om aan te zien, want yder 
blad ts van gemeene gedaante , agter rond , en allengskens 
toegefpitft , bet Lingoo-blad gelyk, dog kleender en fty- 
ver, zeer glad, effen, en blyde-groen , met fyne adertjes 
doorregen, gelyk de Nagel-bladeren, dog lopen zo paral- 
leel niet, drie duymen lang , twee vingers breed , met een 
merkelyke fpits. „De ryskens zjn lang, rank, en wegens 
de meenigte der bladeren meeft nederwaarts gegen» by 
yder blad een kort fpitsje bebbende , daar uyt andere blaad- 
jes en telgen voortkomen , zo dat den boom een digt hif 
heeft, en een aangename Jchaduwe maakt, te weten als 
by laag blyft , want boog werdende ,/preyd by de takken 
vry wat onordentelyk uyt. 
Aan de takjes by den vorfpronk der bladeren waffen de 
vruchten, enkeld of twee en drie by malkander , zonder 
fielen, meede in gedaante van Vygjes , te weten achter 
[mal en voren rond ‚in degrootte van een Ervumof graau- 
we erwete, eerft p en geel , met witte puntjes ge- 
Jpikkeld, daar na bloed-rood , en weinige daar van wor- 
den [wart , want zy door de Vogels zo lange geen rufé 
aan de boomen vinden. Binnen zynze vol kleene en weeke 
greyntjes, droog, en zonder fmaak, doch de roode zym 
zappiger dan de [warte, en `t [cbynt dat ze als dan daar- 
om van `t gevogelte gezogt worden, als meer finaak daar 
in a, an in de f«varte. E 
Dit geflacht geeft uyt alle zyne takken roffe of boning- 
verwige draden uyt ‚in de dikte van zeylgaren „als dunne 
lange ftrengen nederwaarts bangende, en als ze de adrde 
onverbindert raken, daar in wortelende, doch t xo 
