140 
ces ipfi inmittunt , plurima autem horum filorum 
pars emarcefcit, fi per cafüm quendam terram adtin- 
gere nequeant, unde & raro novi excrefcere obfer- 
vantur trunci, exceptis iis, qui juxta truncum , uti 
di&um fuit, decurrunt. Fila hec aliquando miras 
formant intricationes , ramusque ex his proveniens in- 
regulares pr&bet finus, oculos, & anfractus; ex ab- 
tuptis autem foliis, ac fauciato cortice albiffimum ex- 
ftillat lac , dulce , atque innoxium. 
Anni tempus. Fructus maturefcunt ficcis menfibus 
O&obri, Novembri , & Decembri , quum pfittaci mi- 
nores Amboinenfes , Loeryen & Paroquieten dicti , has 
arbores magna copia frequentant , qui fructus come- 
dunt, unde & raro in his arboribus confpiciuntur 
fru&us: Inter omnes Varinge fpecies nulla eft tam 
facile propaganda hacce „non enim tantum per avium 
feceffum,fi nuclei decidunt, in arborum rimis ac fiffuris, 
qua cortice conftant craffo » propullulant , uti inter cæ- 
teras optime progerminant in fiffuris E que ad 
ejus ei facilitandum inciduntur , fed in omni- 
bus porro muris fiffis, immo in ipfis edium tectis ip- 
farumque frontifpiciis lapideis. 
Sic in Amboina circa annum 1654. ingens lapideum 
habuimus promptuarium,-ex cujus fuprema lapidea 
arte ingens hujus Varingz furculus excreverat, qui 
Jicet fepius amputaretur, de novo iterum continuo 
regerminabat; atque tam diu fupererat, donec poft 
uatuofdecim* annos totum dejiceretur zdificium: 
mnes promiscue occupat arbores five vivas five 
fnortuas, fi modo ejus granula hasce adtingant, que 
tum progerminant , fique illud non inpediatur, fla- 
ellis fuis totam arborem circumvolvunt , ad quam 
trangulandam non videntur hzc fufficere, quum va: 
„rie alie plante inter hanc Varingam , ac prefertim 
plures Polypodii , Mufci , &c. fpecies excrefcant , ita 
ut perfe&tam conftituant filvam ac folitudinem „atque 
periculofum & difficile fit ad hos adcedere truncosob 
angues , Leguanos, aliaque füb hisce latitantia animalia 
noxia, quz in-hisce antris nidulantur ac fefe abfcon- 
dunt, unde & circa has arbores primum ignis exftrui- 
tur, qui- hasce confumit plantas, antequam cedantur. 
Secundo; humilis fpecies craffiorem gerit truncum 
recedenti , licet non altior fit fesqui- viro , adeoque 
intricata eft, ut nil nifi fila ex trunco dependeant: 
Latius quoque fuos extendit ramos , comamque for- 
mat amplam, rotundam, fed humilem , ita ut e lòn- 
ginquo collem referat fruticibus & plantis ornatum, 
owes reet nt sts Ejus folia cum 
illis antecedentis conveniunt, fed plerumque majora 
funt, latiora, & crafliora; quorum vena itidem funt 
tenuiffimz , atque ad oras in finus concurrunt, funt 
autem illa quatuor & s pollices longa, binos 
lata: Bacce prioribus fimiles funt fed majores , inftar 
Cerafi nempe nigri, fuperius late & umbilicatz , in- 
ferius angultate , que folitarie vel geminae prope 
quodvis folium excrefcunt feffiles in ramis, primo ru- 
bre, dein hinc inde nigre , molliores , nec ita infipi- 
dz quam antecedentis peciei. 
Ex hisce ramis fila ifta majori copia dependent 
quam in ulla alia. Varingz fpecie, ex quibus plura 
Etiam fulcra quafi folida excrefcunt, quum hi rami 
non admodum alti fint, ac intra breve temporis fpa- 
tium terram adtingant, fi e longinquo füb hac arbore 
oculos convertamus , officinam refert opacam, in 
qua fila venalia proftant. i 
Rami admodum ductiles funt, qui tam ample ex- 
tendi poffunt quam defideratur , atque hunc in fi- 
nem unus alterve furculus permittitur excrefcere , ita 
ut fenfim opacum praebeat umbraculum : ad hunc ita- 
que fcopum in foris aliisque areis per ftipites planta- 
tur, ut gratam przbeat ibi umbram , fponte enim fua 
in media regione non crefcit, nec in montibus, fed 
tantum circa litora. 
Nomen. Latine Varinga parvifolia & Micropbyllos; 
Malaice Waringin: Daun Kitsjil. Ternatice Gofforu, 
Amboinice Nuno Laun Maun , quz tria nominaunum 
idemque fignificant. Balaice Baingui , Macaffarice Ma- 
ramia: Humilis autem fpecies peculiariter Amboinice 
vocatur Nuno Affan ; ex fimilitudine lati arenofi col- 
lis: in Lochoea Keneboene. Malabarice proprie Ittil, 
in Hort. Malab. part. 1. Fig. 26. Ittialu. Bracmanis 
Aróca Goli. N 
Locus. In cunétis aquofe Indie infulis oheurrunt , 
quz parvas exhibent varietates juxta loco rum varie- 
tates 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber V. cap. V. 
deel dezer draden verdort , en wert door eenig toeval af. 
gebroken, eer 't de aarde raakt, en daarom ziet men zel. 
den, dat ’t nieuwe [tammen werden „bebalven als gezegt. 
"t geene langs de ftam afloopt; zomtyds maken deze a 
den wonderlyke verwerringen, en de tak, die daar va 
komt , beeft zeldzame bochten, oogen, en flagen: Uyeda 
afgebrokene bladeren en gequetfte /chor/le , loopt een CR 
witte melk, die zoet en on/chadelyk is. 
Sayzoen. De vruchten ziet men rypinde drooge maan- 
den October, November, en December, wanneer bun de 
Loeryen en Perocguiten (zynde kleene Amboinfche Pape- 
gayen ) met menigte op deze boomen onthouden, en de 
vruchten opeeten , daarom men zelden vrucbten aan de 
boomen ziet: onder alle Waringen is ’er geene die zo ligt 
voortgeteeld wert, als dezen, want ze niet alleen door 
de afgang der Vogelen voortkomt „in de reten van alder- 
bande boomen , die ruyge /cbor{Je bebben , onder anderenin 
de kepen die men in de Calappus-boomen maakt , om diete 
gemakkelyker te beklimmen , maar ook in alderbande muur- 
werk, daar een fcheur in is, ja zelfs op de daken van de 
woonbuyzen, en uyt de fleene gevels. 
Zo hebben wy in Amboina omtrent "t jaar 1654. een 
groot fleene Pakbuys gebad, uyt wiens fleene geevel een 
groote fpruyt van deze Varinge gegroeyt was , en boewel 
men bem dikwils afkapte, egter telkens weer uytfchoot 
en ook daar aan bleef , tot dat men na 14. jaren bet beele 
gebouw om ver [meet : Geen boom is daar van vry, bet 
zy levend ofte dood, daar deeze greyntjes been vallen „of 
zy febieten op, en als men niet daar tegen is , omgeven 
"met bare ranken den gebeelen boom, en als zy alleen niet 
genoeg waren om dien te verftikken , zo groeyen er nog 
verfcheide andere in, en op deeze Waringin byzonder 
veele geflagten van Polypodium , Mos ć9cs zo dat bet een 
gebeele welderniffe maakt , en men moeyelyk by deze ftam- 
men komen kan, die dan nog onveylig zyh wegens de 
Slangen , Leguanen , en ander ongedierte, die bun in zyne 
bollen opbouden , daarom men gemeenelyk deze bomeneerft 
o omlegt jen de ruygte weg brand zeer men ze oms 
ap = JA 
J 
Ten tweeden : Het laage geflagt beeft al zo een dikken ftam 
als °t voorige y boewel niet boven anderbalf man boog , zo 
verwart, dat men niet als touwen aan de ftam zien kan. 
Hy breyd zyne takken veel wyder uyt dan de voorige „en 
maakt een breede , ronde , des geen hooge kruyn , gelyken- 
de van verre-een zandbeuveltje , zeer digt van ryskens en 
loof „ en dierbalwen een fraaye fchaduwe- makende. De 
bladeren zyn ’t voorgaande gan/th gelyk „doch doorgaans 
grooter „breeder „en dikker; de adertjes zyn ook zeer fyn, 
én loopen by de randen met bogen zamen, vier en vy 
duymen lang , twee dito breed. De befiën zyn de vorige 
gelyk, doch groter , te weten als een [warte krieke, voor 
breed met een kuyltje „en agter toege/pit[? , een of twee by 
yder blaa s zonder fteeltjes , tegen den tak aanaittende , 
eerft rood, daar na bier en daar [wart , werdende weker 
en fmakelyker dan de voorige. i 
Aan deeze takken ziet men de voornoemde touwetjes in 
veel grooter meenigte afbangen, dan aan eenige andere 
Waringe-geflachten , waar van ook veele maffive pilaren 
komen, om*dat deze takken niet boog [taan , en in * korte 
de aarde konnen beryken, als men van verre onder dezen 
boom ziet, zo gelykt bet een donkere winkel , daar gar 
ren té koop bangt. 
Men kan de takken zeer gemakkelyk lyden , zo breed 
men Wil, en men laat bier en daar een pilaar groeyen, 
dat °t metter tyd een donker verwulfzel fchynt, tot dien 
eynde wort by met flokken op de marktplaatzen en andere 
pleynen geplant , om de fchaduwe daar van te genieten, 
want van zelfs waft by niet landawaart in, nog in t ge- 
bergte, maar alleen omtrent de firanden. 
Naam; Int Latyn Varinga parvifolia en Microphyl 
los. Op Maleyts Waringin Daun Kitsjil. Ternaats 
Gofforu. „Amboinfcb Nuno Laun Maun, alle drie van 
eene bedujdinge. Baleys Baingui. Macca[Jaars Maramia. 
de laage zoorte werd byzonder in "t Amboinfch genaamt 
Nuno Affan, na de gelykenijfe van een breede zandbeu- 
vel, Op Loboe Kenehoene. Maleyts eygentlyk Ittil, 1? 
Hort. Malab. part. 1. Fig. 26. Itrialu, in’ Braminees 
Arćca Goli. ie 
Plaats. Zy zyn in alle Eylanden van water - Indien 
bekent, auch met een kleene verandering, na de USE, 
