342 
floribus non habuerunt certum quoddam luteorum 
folliculorum genus, qui ad digiti articuli magnitudi- 
nem aliquando ex hisce dependent foliis , & inftar 
auri foliacei fplendent , qui nihil aliud funt nifi au- 
rea aurelia feu Chryfalis, que poft paucos dies in- 
ferne déhifcit, nigrumque emittit Papilionem , qua- 
lem ipfe in juniore Varinge frütice , qui ex muro 
domus mez excreverat, inveni, quz ex Erucis fa- 
bricatur in hac propagatis arbore. 
Rumpbii Adpendix hisce auctus eft. 
Sinenfis quidam jaétat fefe in Java ad inferiorem 
trunci. partem Varinge parvifolie binos invenifle 
flores, mafculinum nempe & femininum , formam 
gerentem Caffombe feu Cartbami floris , plerumque 
rubentem , atque ille maris circa apices ruber admo- 
dum feu fufcus erat: Per hunc florem predicabat 
uam maxime divitem fefe fuiffe: Plures Varinge 
fotis obcurrunt in Hort. Malab. part. 3. e: 53» 
rima Jtt; Arealu Varinga 
6 8, 59. quarum 
56, 57, 595 59: 9 ique quatuor adfines quo- 
parvifolia videtur effe , re 
dammodo funt Groffularie. 
Tabula Nonagefima 
Ramum exhibet Varinge parvifolie , que Ficus Malabarica 
+ folio Mali cotonei , fruêtu exiguo parvo rotundo vocatur in 
not. ad H. Mal, tom. 3. Tab, 55. ubi vide reliqua. 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber V cap. VI, 
maar voor een goude bloem niet aangezien beb É 
ker flag van geele buysjes , die in de Porn van Zeg 
ger-lidt zomtyds aan deze bladeren bangen , en als klater- 
goud glimmen , zynde niet anders als een goudverapi 
beursje of poppeken, Aurelia of Chryfalis, °t welk = 
weinig dagen van onderen fplyt , en een fwart K appelle. 
ken uytgeeft » diergelyke ik zelfs aan een jonge Waringe- 
firuyk, uyt de muur van myn buys gewalfen, gevonden 
heb, zynde gegenereerd uyt rupzen „die op dezelfde boom 
groeyen. : 
Rumphius heeft in het Aanhangzel dit "er bygevoegt 
Een ander Sinees beroemt zig op Fava onder aan den 
flam van deeze kleenbladige Varinge, twee bloemen ge- 
vonden te bebben, mannetje en wyfje, in de gedaante 
van Caflomba of Carthamus-bloem , doorgaans roodach- 
tig, die van °t mannetje omtrent de /pitze boop-rood of 
bruyn. Door bet bezitten van deze bloem, beroemde. by 
zich tot groote rykdom gekomen te zyn. Meer zoorten 
van Varinga ziet in Hort. Malab. part. 3. Fig. 55) 56, 
57> 58, 59. Waar onder de eerfie Itti Arealu een kleyn- 
bladige Varinga wil zyn ; de andere vier bebben wat 
gemeenfcbap met de Groffularia. 
De negentig fle Plaat 
Vertoont een Tak van de kleynbladige Waringe boom , welke 
de Malabaarze Vyge-boom met het bladt van de Quee- 
Appelboom en met een kleyne plat-ronde vrucht genaamt 
wert in de aantekeningen op het derde deel Tab ss, van 
de Hortus Malabaricus , alwaar het overige verders ziet. — 
CAPUTSEXTUM 
Arbor Conciliorum. Caju Bodi. 
Uarta Varingz fpecies exotica eft in infulis hisce 
Orientalibus, ibi autem ex Java delata , ac proin- 
de raro obcurrit; arbor vero hzc truncum ge- 
rit brevem & craffum , hominem & ultra longum, 
inregularem admodum , planum, & angulofum , quafi 
ex variis truncis compofitus effet , ejus rami fefe quam 
Jatiffime extendunt , non in altum fed ad latera, multos- 
que intricatos formant gyros, qui in quibusdam locis 
concreti funt , in aliis vero iterum excurrunt eodem 
modo, ac vena corporis humani per anaftomofin con- 
currunt, ita ut tota arbor Lithodendron referat , quod 
ramis fuis concretum eft, ejus folia funt triangularia 
feu cordiformia, lete viridia & glabra, albis coftis 
pertexta, longis petiolis ramulis infidentia, inordi- 
nata, aa ya ye plurimis foliis onufti funt, qui in 
regularem definunt apicem , ita ut arbor denfam præ- 
beat umbram: Ex petiolis abruptis ferofus exftillat 
fuccus, qui in vulnerato cortice fpiflior eft, dulcis, 
ac fine ullo acore. 
Fru&us plerumque bini ac bini ex foliorum alis 
progerminant, teneris Ficis magis fimiles, quam ulli 
ex precedentibus , funtque feffiles in ramis, magnitu- 
dine globulorum fclopeti manualis, primo inftar po- 
mi virides , punétulis albis notati, ac fuperius quam 
maxime umbilicati,dein ex purpureo rubent,ac demum 
nigrefcunt , quum alba ifta punctula difparent atque 
umbilicus , mollefcunt vero tum , faporemque habent 
dulcem, plurimis mollibus & oblongis telers granu- 
lis, in medio autem cavitatem formant, unde ad Fi- 
cos proxime adcedunt, fed femper magis fatuum ha- 
bent faporem. Petiolis deftituuntur, fed pericarpio 
infident tripetalo, quod ipis adhaeret, uti in Pinan- 
ge fructibus. 
Anni . Fru&us plerumque maturefcunt No- 
vembri & Decembri, raro autem in arboribus obfer- 
vantur , quum aves nimis cito illos devorent , neccer- 
tum etiam obfervat hzc arbor tempus , fructus nova- 
que producendi folia, aliquando enim bis in anno, 
aliquando omnino nullos dat fructus , fepe etiam in 
una arboris parte nil nifi nudi confpiciuntur rami 
fructibus onufti. 
Obfervavi plerumque arborem hanc Decembri ad 
Favonium foliis effe ornatam , quum ad Orientalern 
plagam iis effet deftituta , fed teneris fructibus onufta, 
qui 
„een dichte fcbaduwe maakt ; uyt de afgebroke ft 
VL, HO OF DS POUM: 
De Pitsjaar-Boom. 
Et vierde geflagt der Waringen is een vreemdeling in 
H deze Oofterfche Eylanden , doch aldaar. gebragt uyt 
Fava, en dierbalven weinig te vinden. De boom 
heeft een korten dikken ftam, een man of anderbalf boga 
zeer ongefchikt , plat en hoekig „als uyt verfcheyde ftam- 
men t zamen gezet. De takken verfpreyden bun zeer wyd 
en breed, niet om boog; maar dwers ,.en maken veele 
avonderlyke kronkelen door malkanderen , zynde bier en 
daar aan malkanderen vaft gegroeyt „en lopen dan weder 
van malkanderen , in maniere van de aderen in s menfchen 
ligbaam , die door Anaftomofin t*zamen floten , en denge- 
belen boom gelykt wel eenig Coraal-gewas , dat met veele 
takken door malkanderen gegroeyt is. De bladeren 2m 
driekantig of bardvormig ‚doch achter plat en rond gebild, 
vier duymen lang en breed , dikącbtig , licbt-groen en glad, 
met witte rihhen doorregen , op lange Deelen zonder ordre 
aan de takjes ftaande , en de ryskens zyn wel gebladert , 
en voor in de gewoonelyke fpits eyndigende , dies de SH 
gelen y 
druypt een wey-achtige melk, en wat dikker wyt de E 
mn JchorJe „ook zoet, en zonder eenige fcberpigbeid. 
e vruchten ftaan gemeenelyk twee en drie uyt de 
Jcboot der bladeren, de jonge Vygen gelyker dan alle de 
voorgaande , zonder fteelen , tegen de takken aan zittende, 
in de grootte van piftool-kogels , eerft appel-groen met witte 
puntjes, en boven op met een kennelyke navel, daar na 
wordenze purper-rood , ten laatften fwart, verliezende 
als dan de witte puntjes, en "t bovenfte naveltje , maar 
worden week en zoet van [maak , met veele weekeenlang- 
achtige korreltjes uytgevuld, doch in de midden met een 
kleyne bolligbeid , de Vygen naaftkomende, doch abtye 
lafer. Zy bebben wel geen Deel, maar ruften op een 
bordje van drie blaadjes gemaakt, die aan de vruchten 
vali zitten, gelyk men aan de Pinang-noten ziet. 
Sayzoen. De rype vruchten ziet men ordinariy in No- 
vember en December, doch men vindze zelden aan de bo- 
men , om datze de Vogelen al te vroeg opflokken , ook 
by geen precieze tyd van vruchten en jong loof , dragende 
zomtyds tweemaal in 't jaar, zomtyds met eens , dikwHs : 
beeft by ook aan de eene zyde niet dan blote takken mes 
vruchten geladen. | 
Ik bebbe opgelet „dat by meeft in December aan de zuyd- 
weft zyde vol loof was, aan de ooftzyde kaal van blade: 
ren, en vob jonge vruchten , die niet te gelyks Bun tar 
