V Bock. VI Höofif. 
qui non omnes fimul, fed fenfim unus poft alterum 
maturefcunt, fi ab avibus non comedantur, hi enim 
facilius illas furantur , fi bacce nudis in ramis in 
ipforum cupo veniant: Sepe etiam tota arbor 
nuda eft, acht emortua effet, Corallium omnino re- 
ferens, dein omnibus ex partibus nova regerminat 
folia ac fru&us , vetufta vero ac decidua folia peni- 
tus nigrefcunt. 
Hec fpecies hisce in terris nulla vel rara admodum 
emittit fila ex ramis , excepto- quod ex crafliflimis 
hinc indé filamenta rara excrefcant, quz terram non 
ädtingunt, contra ejus rami quam longiffime extendi 
poffunt, quique nimis alte excrefcunt, per pondu 
adpenfum deprimuntur , atque ad extremum gravif- 
fimorum ac longorum ramorum pali feu poftes fub- 
ponuntur, ne nimis deorfum vergant, atque in tér- 
ràm radices émittant. 
Hic porro delineata eft arbor, que in Amboins 
officina lignaria per aliquot annos ftetit, ejusque in- 
ternam aream occupabat raris fuis gyris & finibus, 
cujus lati rami inftar prafepis erant formati, ita ut 
nautz per noctem in iis dormirent , atque. per dies 
hirci ejus ramos perambularent, ad tenera ipforum 
folia depafcenda. Obfervatum eft, elegantem hanc 
arborem anno 1672. menfe Januario per nimbum 
effe eradicatam , uno die poft illum, quo homo ifte 
fepultus füit , qui illam ante triginta annos planta- 
verat. 
Nomen. Lätine Arbor Conciliorum, ac Belgice Pits- 
jaar-boom , in veteri autem India noftre nationi dici- 
tur Pagode-boom & Drommel-boom. Malaice & Macafla- 
ticé Caju Bodi, aliis vero Malaienfibus Colodjo, Ja- 
vanis & Baleyenfibus Antsjac, in Mattarama Bandira, 
Amboina Aymabu & Ay Pacca Fava, Banda Camibelo, 
Ternata Hate Fava, Loehoea Titawey, h. e. um- 
brofa, Malabara Areti, in Horto autem Malabarico 
parte prima Fig. 27. Arealu, Bracmanis Bipoeloe. 
Locus. Elegantiffime & maxime hujus fpeciei ar- 
bores inveniuntur in Java, Baleya, & Celebe , atque 
inde, quantum videtur, per ftipites hic in Amboina 
& Banda funt propagate, unde & arbor Javanica ab 
incolis vocatur, in (ES ZE raro obcurrit, ac pul- 
cherrima, quz in officina lignaria locata erat , uti di- 
ćtum fuit, anno 1672. per fortiorem ventum dejecta 
eft, alteraque in Hitoea per diluvium anno 1674 
raptata. 
Ufus. Quantum novi, hzc arbor nil exhibet, quod 
tignis infervire poteft, contra folia ac fructus pabu- 
lum prebent hominibus, vaccis, hircis , capris, avi- 
bus, vefpertilionibus , & Elephantis, qui pofteriores 
ćunćta Varinge folia maxime expetunt, tenera autem 
& mollia ejus folia ab hominibus eduntur tam cru- 
da, uti alia Se, quam coéta, cetera folia, (non 
+ autem niuis verufla) ab animalibus: FrUCUS HUmirlIDUS 
" conducunt ; 
bus, ac prefertim vefpertilionibus, nutrimento infer- 
vientes. , : 
Muliercule Amboinenfes craffiffimum ex trunco di- 
veilunt corticem, quem conterunt cum Oryza & flo- 
ribus Manori in pultem, quam faciei & corpori in- 
liniunt ‚ad cutim poliendam & depurandam , fepe au- 
tem tam ruditer truncum hunc tractant , ut tota pereat 
arbor, hi enim populi adeo rudes & pigri funt , ut in 
pofterum nil curent, fi modo ifto tempore, quum 
aliquid defiderańt , illud conquirere poflint ; 
folia ab illis cruda quoque eduntur noctibus feftivis, 
quum ex more fuo per totam noctem ipfis fit can- 
tandum, ut claram reddant vocem. Eadem quoque 
tenera folia cum corticis frufto aqua incoćta illis 
profunt, quibus pectus lentis fputis & catharris eft 
obpreffum & repletum , unde maturefcunt, & ad er: 
pettorationem praparantur. 
Hec’ porro arbor, meo quidem judicio, per totam 
Indiam nota eft; uti id mihi adfirmarunt illi, qui eam 
in India veteri, Gouzeratta, & Perfia obfervarunt, 
immo penitus convenit cum ingenti Laarz arbore, 
poft Gamrou in Perfia feu veteri Carmonica deferta 
fita, cujus cuncta itineraria mentionem faciunt , fub 
cujus umbra & copiofis gyris aliquot millia hominum 
latere poffunt, uti inter alia Mandelflo in mirabilibus 
Orientalibus libr. 1. cap. 6. & doctus Oliarius in Com: 
mentariis fuis ad id caput de hac fcribunt. 
Dixi 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
enitus maturi, hisce oblectamento , avi- 
ujus 
lkanderen l E 
malkanderen langzaam rypen s zo ze anders van de Voge 
len ruft bebben, «vant die te gemakkelyker op den procy 
vallen, als ze de befien aan de kaale fleelen zien; by ftaat 
ook zomtyds gebeel kaal als of by ganfch heftorven was, 
en Veene een Koraal-gewas gelyk, en daar na ge* 
wind by aan alle kanten jonge bladeren en vruchten; de 
oude afgevallene bladeren worden fart. 
Dit geflacht in deze landen geeft geene of ganfch wets 
nig draden uyt zyne takken, a > > piti ziet 
men bier en daar eenige drummelen afbangen , die tot de 
aarde niet raken , daar en tegen kan men zyne takken uit- 
rekken zo lang men wil , en die te boog febieten , moet 
men met gewigt befwaren , ook onder de eynden van de 
Jware lange takken eenige Balen zetten, datze niet te veel 
neerwaarts buygen, en in de aarde wortelen. 
Hier nevens ftaat uyigeteekent een diergelyke boom „die 
op de Amboinfche timmerwerf lange jaaren geftaan beeft, 
en deszelfs binnen-pleyn fchier gebeel befloeg met zyne 
zeldzame krullen en bocbten , bebbende de breede takken 
als een kribbe gefatzoeneerd , zo dat "er de Matrozen's nagts 
in fliepen, en by dage de bokken op zyne takken wandel- 
den om bet jong loof daar af te eeten. Men beeft aangemerkts 
dat die [choone boom Anno 1672. in January door eem. 
barde wind uyt zyn wortels is gewaayt , voorvallende 
een dag na dien, op dewelke die man begraven was, de- 
avelke bem voor 30. jaaren geplant badde. 
Naam. Int Latyn Arbor Conciliorum, en zo in é 
Duytfcb Pitsjaar-boom , doch in oud Indien biet by by 
onze Natie Pagode-boom en Drommel-boom. Op Ma- 
leyts en Macaffaars Caju Bodi, by andere Maleyers Ca- 
lodjo. Favaans en Baleys Antsjac , in Mattaram Bandi- 
ra ër eg Aymalu en Ay Pacca Java. Bandaafcb Ca- 
mibelo, Ternaats Hate Java, Loeboes Titawey , dat is 
Jcbadusvacbtig. In ’t Malabaars Areti, maar in Horto 
Malab. part. 1. Fig. 27. Arealu , Braminees Bipoelo. 
Plaats. De fcboonfte en grootfte van dit geflacht vind 
men op Fava, Baley,en Celebes , van daar zynze , xo "t 
Jcbynt , met [Lokken bier in Amboina en Banda gebracht, 
en daarom Favaanze boom by de Inlanders genaamt, in 
Amboina vind men ze weinig , zynde de /choonfte , die op 
de Timmerwerf [tond, Anno. 1672. als gezegt , door een 
wind omgeworpen „en de ander op Hitoe door een Water- 
vloed Anno 1674. weggefpoelt. 
Gebruik. Myns wetens beeft men niets van dezen boom 
tot timmeren bequaam , daar en tegen de bladeren en 
vruchten geven voedzel voor Menfchen , Koeyen , Bokken, 
Geyten, Vogels , Vleermuyzen „en Olypbanten , welke 
laatfte de bladeren van allerbande Waringin geern ceren y 
want de jonge en malze viaderen eeten voor eer ft de men- 
Johon, as wel TAGUW , gelyk ander Ulang, als gekookt, 
de andere bladeren (doch niet te oud) de refteerende bee- 
ften. De vruchten zyn voor de menjchen bequaam , als ze 
geer ryp zyns doch meeft tot plaizier , anders de Voge- 
en en Vleermuyzen tot voedzel, 
De Amboinfche Vrouwtjes balen dikwils de dikfte 
Jcbor[fe van den ftam af, wryvende dezelve met rys en, 
Manoor-bloemen tot een pap , denwelken zy verfch op bet 
aangezicht en lyf fmeeren , om de buyd glad en zuyver te 
maken , maar zy bandelen dikwils den foam zo onbefchey- 
den, dat den gebeelen boom uytgaat, zynde deze land- 
volkeren zo onaardig en luy , dat ze na t toekomende niet 
vragen „als ze maar op die > „als zy iets vannoden beb- 
ben , maar gerieft werden. De bladeren etenze ook raauw 
by baare nacht-feeften, als zy na "s lands manier de ge- 
beelen nacht over moeten zingen en quinkeleeren, om een 
klaare [lem te krygen. De zelfde jonge bladeren met eem 
fiuk van de bor (je in water gekookt , belpen die geene, 
die de borft met taaye fluymen en Catbarren vervult beb- 
ben, want zy maken dezelve ryp, glad, en tot wytwere 
pen bequaam. 
Voorts is dezen boom, myns oordeels , door gant/ch 
Indien bekent „gelyk my die geene verzekeren „die bem in 
oud Indien , Gouzeratte, en Perfien gezien bebben, ja 
zelfs overeen komende met den grooten boom van Laar, 
achter Gamrou in Perfien, of oud Carmonica deferta ge- 
legen, waar van alle Ooft- Indifcbe Voyagien vol zjn , en 
onder wiens fcbaduwe en veelvoudige bogen eenige duy- 
de men/chen kunnen fcbuylen , gelyk onder anderen 
Maiello in de wonderen van ’t Ooften, in 't eerfte 
Boek Kap. 6. en den geleerden Oliarius in zynen Com- 
mentarius over tzelfde Kapittel fcbr yven. a 
S 3 
