144 HERBARII AMBOINENSIS 
Dixi nationem noftram hanc arborem vocare Pa- 
gode-boom & Pitsjaar-boom , quum ad binos primarios 
ufus plantetur , in veteri nempe India ubique ad vias 
& in areis, ubi umbra defideratur , fique elegantes 
& magne fint, Indoftani gentiles plerumque diabo- 
licam formam idolorum fuorum feu Pagoden iis in- 
onunt in cellula quadam ; ipforum enim Magi phi- 
ofophantur , genios nullam arborem magis inhabitare 
hacce, quod & Amboinenfes de cunctis Varingis cre- 
dunt, quum adeo umbrofa & ramis fuis fint intrica- 
te, qua in re optime naturam & genium cimmeria- 
rum & intricationum exprimunt & imitantur. 
Talis Cadju Bodi quondam in Macaffara erat loca- 
ta, que , quantum videbatur, a Demone etiam inha- 
bitabatur , ex relatu enim incolarum cuncti , qui eam 
malo animo quodam inftrumento ledebant, in perl- 
culofum incidebant morbum, vel in inopinatam 1n- 
ruebant mortem, uti id Belgo adjutori adcidit, qui 
non ex vera fide,fed temeritate quadam demonem 
iftum obpugnare ac lacefcere aufus fuit. 
In Baleya hanc tam ample norunt extendere, ut 
elegantes elaboratigue poftes ac lapidee columnz 
fub iis exftruantur; quibus elegantes porcellanz pa- 
tine inponuntur loco fpeculorum: Ipfius fructus cru- 
dos comedunt, fi fint maturi vel fufci, ipforumque 
nuclei interni granulofi & arenofi abjiciuntur, reli- 
quaque maffa cum Santang in olus coquitur, alii fe- 
mi-maturos fumunt fructus, in frufta confcindunt & 
exficcant , quos dein Oryze adcoquunt,ut eo magis 
ventrem repleant, fi illa deficiat, fructus vero con- 
triti & cuti inliniti ejus pruritum tollunt, uti & puls 
ex contrito arboris cortice praeparata. 
Nobis & adfirmare ftudent, zque in hac arbore 
am in Varinga e intel cop. 1. defcripta , aliquando 
rgenteum reperiri florem forma Angreci, quem tan- 
quam pretiofam gemmam fervant, quum ex ipforum 
opinione poflefforem divitiis cumulet , uti fupra indi- 
catum eft. Macaflarenfes hanc arborem multum pros 
agant per ftipites ad fepes , atque unam alteramve 
Eu excrefcere ad tenerorum foliorum ufum , atque 
ibi veteres arbores quotannis fua dimittunt folia, 
menfibus nempe pluviofis, qua ibi per aliquot men- 
fes foliis penitus funt orbate, uti aliis in regionibus 
id hyeme obtinet , quodque huic arbori peculiare eft 
pre aliis Indiz arboribus. i : 
Et licet hec arbor Pitsjaar diéta, & in aquofa In- 
dia crefcens parum differat ab Indoftana & 
m ex ramis fuis plurimas emittunt columnas, quod 
in illa non obfervatur , una eedemque tamen funt 
zm quum folia fruśłneque inter fefe conveniant. 
ic quoque melius quadrant cum defcripriane veterum 
Ficus Indice, que ex Plinii teftimonio libr. 12. cap. 
. folia gerit inftar Amazonidum Pelte, que parva 
Jant tricuspidata fcutula , fubtus éz fupra in obliquos 
apices definentia , & inftar crefcentis lune cornuta, 
ac fuperius excavata, quam figuram hec folia quo- 
dammodo emulantur, unde & Poëta Virgilius Ænei- 
dos libr. 1. canit: 
Ducit Amazonidum lunatis agmina Peltis. 
Fru&us teftatur Plinius fimiles effe Fabe , & Theo- 
phraftus Ciceri, quod cum hisce Varingis etiam con- 
venit. 
Arealu defcriptio in Horto Malabarico exhibita non 
multum a noftra differt, excepto quod Arealu folia 
in longum ac anguftum definant apicem, qui in no- 
ftre arboris foliis non obfervatur, illius fructus ma- 
turi ex auctoris relatu non nigrefcunt, uti in noftra, 
uos forte auctor nunquam maturos obfervavit , in 
ifto capite memoratur, Indoftanorum gentilium ido- 
lum Piftun fub hac arbore creatum effe , unde & huic 
arbori divinam tribuunt gloriam, atque apud noftra- 
tes Demonum arbor vocatur , ipfi autem virtutes 
adfcribuntur , radicis decoctum propinatum capitis 
vertiginem tollere, fanguinem depurare , febresque 
lentas curare. Cortex vero in aqua contritus & inli- 
nitus Ulcerationes depurat ac phlegmonem tollit. 
In quibusdam itinerariis inveni hanc arbor - 
dico vocabulo denominari Cafta , ac Perfico Lal, in- 
ter alia nobilis Gallus Legous addit in tomo fecundo 
Itinerarii cap. 17. Cau Nams famulum fub hac quies- 
cere 
erfica, _ 
Liber V.cap. V] 
Ik bebbe gexegt, dat bem onze Natie Pagode-boom 
eniPitsjaar-boom noemen , om dat by tot tavee principale 
gebruyken geplant word, in oud Indien over al aan de 
wegen en op pleynen , daar men [chaduwe hebben wil 
en zo ze [choon en groot zyn , [tellen de Indoftaanfe Hey- 
denen gemeenelyk de Duyvelze gedaante van baare P 0- 
den of Afgoden daar onder in een Kapelletje , want baare 
Pbilofopben of Braminees leerenze , dat de geeften in gee- 
ne boomen liever woonen dan in deeze ; SL de Amboi- 
nezen ook van alle Waringen geloven , om datze zo feba- 
duwachtig en verward van takken zyn, waar in zy ook 
den aard van den geeft der duyfternifJe, en alle verwer- 
ringen zeer wel treffen. 
iergelyke Cadju Bodi ftond ook eertyds op Macaffer 
(zo 't been) van een boozen duyvel bezeten , wani nà 
zeggen der Inlanders, alle de geene „die bem uyt een 
euvel gemoet met eenig geweer quam te quetzen, verviel 
in een fwaare ziekte of baaftige dood, gelyk ook aan een 
Nederlands Adfiftent zou gejsbied zyn, die niet uyt een 
vaft geloof , maar uyt vermetelbeid dien duyvel dorft ter. 
en. 
5 Op Baley wetenze bem zo breed te leyden , datze 
fraaye uytgebouwene ftylen, en fteene pilaaren daar on- 
der fiellen , daar in zy dan fcboone porcelyne Schotels 
metzelen , in plaats van fpiegels. De vruchten’ eetenze 
raauw als ze Typ zyn, of als ze nog bruyn zjn, werdende 
de binnenfte zandige korls «veggefmeten , en de reft met 
Santang tot een moes BCE andere nemen de balfrype 
vruchten, fnydenze kleen, en droogenze , die zy daar na. 
by de ryft koken om den buyk te meer te vullen, als "er 
Jcbaarsbeid van dezelve is. De vruchten gewreven en 
opgefmeert , verdryft bet jeuken des buyds , als mede een 
pap van de gewrevene fcbor(fe gemaakt. . 
Zy willen ons ook verzekeren, dat op 'dezen boom, 20 
wel als op de Varinga latifolia, in *t eerfte Kapittel be. 
Jcbreeven , zomtyds een zilvere bloem zal gevonden wor- 
den, in de gedaante als t Angre, dewelke zy als een 
koftelyk juweel bewaren, om dat zy (20 ze geloven) den: 
vinder rykdom toebrengen , zo als boven gezeg, De Macaf- 
Jaren planten bem veel tot tuyn - [taken , latende bier em 
daar een opfcbieten tot geryf van de jonge bladeren, al: 
daar averpen de oude boomen ook meeft jaarlyks baare bla- 
deren af , te weten in de regen-maanden „eń [taan als dan . 
eenige maanden kaal, als overwinterende , ^t welk dezen 
boom dan byzonder beeft onder andere Indiaanfche bomen, 
“Of nu wel dezen Pitsjaar-boom in water-Indien waf- 
Jende , een weinig verfchild van de Indoftaanfe en Pers 
fiaanfche , dewelke uyt baare takken rondfom veele pilaren 
zetten , en deze niet, zo moet men ze evenwel voor een 
geflagt bouden , aangezien de bladeren en vruchten over 
een komen. Zo accorderenze ook beter met de befchryving 
van de oude Vicus Indica, die na ^t zeggen van Plinius 
in't 12. Boek Kap. 5. bladeren heeft als de Amazoonfe 
Pelte ,’t welk zyn kleyne driekantige fcbildekens , onder en 
boven met een fcbuynze fpits , als een boorn van een waffen- 
de maan toelopende „en boven mede uytgebolt alseenbalve ‘ 
maan ,«vaar na deeze bladeren vry wat gelyken , en waar 
van den Poeët Virgilius Æneidos lib. 1. zingt- 
Ducit Amazonidum Lunatis agmina Peltis, 
, De vruchten zegt den zelven Plinius, zullen gelyk zyn 
een boone, en Tbeopbraftus "een Cicer , ^t Welk ook met 
deze Waringen overeenkomt. ~ i 
De befcbryving van Arealu in Horto Malab. ver/child 
niet zonderlyk van de onze , bebalven dat de bladeren 
van Arealu een lange fmalle fpitze hebben, dewelke men 
aan de onze niet ziet, De vruchten, volgens den Autbeur, 
2 ook niet [wart im baare rypbeid , gelyk de onze, de- 
welke den Autbeur mifJcbien nooit ryp gezien beeft; im 
gemelde Kapittel vind gy dat der Iniofiaanfe Heydenen 
Afgod Viftun, onder es boom geboren i5 , en dier bal- 
ven de Heydenen dezen boom Goddelyke eere aand 
en by de onzen Drommelboom genaamt word ; bem wer» 
den aldaar de kracbten green , dat bei afzietzel 
van de wortel gedronken , geneeft de duyzeling des boots» 
zuyvert ^t bloed , en belpt tegens de vafte en dngewortel- 
de koortzen. De fchorffe in water gewreven en opge/meer' 
geneeft de Ulceratien , en belpt tegens de rovze.. 
In zommige reis-boeken beb ik gevonden , dat dezen boom 
in "t Indiaanfeb bieten zal Cafta, in ^t Perfiaanfcb Lul, 
onder anderen doet dem Franfchen Edelman eg ZA 
daar by in 't tweede deel van zyn Reis-boek , Kapitte = 
