V Boek. VII Hooft/. 
cere quum fiftula fua ludit: item Ram juffiffe hanc 
. arborem colere ob mirum crefcendi modum , qui 
cultus poftea in idololatriam degeneravit, ifti enim 
puli femper vulgus admonuerunt tales coleré res, 
ue miram & vulgo incomprehenfibilem naturam. & 
crefcendi modum habent, In Herodoto & Curtio 
etiam legitur Bracmanes hanc coluiffe arborem , un- 
de iftius fuperftitionis antiquitas patet. In Guzaratta 
incole ne folium hujus arboris audent decerpere , 
timentes intra annum fefe hanc ob rem morituros. 
Tabula Nonagefima Prima 
Arborem exhibet Concyliorum , miris gyris-& expanfis ramis 
fefe extendentem. 
Tabula Nonagefima Secunda, 
Ramum exhibet Arboris Concyliorum , ubi in una rami parte 
folia, in altera fructus conipiciuntur, ` 
A. Folium majori repræfentat forma. 
B. Fructum gemellum. 
d e TO. 
‘Supra in textu a Rumphio adnotatur, hanc effe Arealu H. 
Malab. part ı. Tab. 27. que in hotis ibi vocatur Ficus 
Malabarenfis folio cufpidato , fru&u rotundo , parvo , gemino, 
ut & a Plukn in Almag. p. 144 To 178. Fig. 2, & Boerb. 
Ind. H L Bat, part. 2 pag. 158. Vocaturque Ficus foliis 
cordatis, integerrimis , accuminatis H. Cif. p. 471, & Re- 
jeni El. Leid. prodr, p. 212, Noo eż i 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
dat .Cau Nams-d s 
‚Lau Nams-dienaar daar onder rufte, als by op z 
Ruyt fpeelde: Als mede dat Ram Bi ud eae nd 
te eeren, wegens zyne wonderlyke manier van groeyen , 
: welk naderband tot Afgodery vervallen is, want die 
uyden bet wolk altyd vermaand bebben , zodanige dingen 
te eeren ‚die een żeldzame , en voor bet gemeene volk onbe. 
grypelyke natuur en wasdom badden. In Herodotus en 
— vind men ook, dat de Bracbmans doorgaans dezen 
oom eerden, waar uyt men de oudbeid van die Juperfti- 
tie bemerken kan. In Guzaratta durven de Inlanders 
niet een blad daar van plukken. uvt vre 7 
ge P » Uyl vreeze datze binnen 
na zullen flerven. 
De een- en negentig fle Plaat 
Vertoont de Pitsjaar-boom met z ne takken en ő 
bogten zig verfpreydende. z wonderlykä 
De twee- en negentig fle Plaat 
Vertoont een Tak van de Pitsjaar-Boom , alwaar in de 
eene tak de bladen , in de andere de oroke vertoont 
* werden. Ha | EZ 
A. Wyf aan een blad? in grooter gedaante, 
B. Een dabbelde vrucht, cet 
AANMERKING . 
Boven Daat in de Text van Rumphius aangetekent, dat 
deeze boom is de Arealu van de Hortus Malab. eerfte deel 
Tab, 17. welke in de aantekening aldaar genaamt wert de 
Malabaaríche Vyge-boom met een puntig bladt , en een kleyne 
ronde, dubbelde vrucht , zoals ze mede van Plukner genaamt 
wert in zyn: Almag. pag. 144. Tab. 178. Fig. 2. en van Boer. 
have in het tweede deel van de Index H. L. Bat. pag. 248. 
Verders weıtze in de Hortus Chffort. pag 471. genaamt de 
Vygeboom met hertformige , heele , en puntige bladeren, 
gelyk ook van de Heer van Royen in zyn El, Leid. prodr, pe 
214. . 
CAPUT SEPTIMUM. 
Caprificus Amboinenfis.Goudal.Habuol. 
Am quzdam defcribemus genera , quz ad Caprificum 
J magis adcedunr , ac cum Varinga nullam aliam ge- 
runt adfinitatem , nifi quoad fructus & lac: Bing 
ejus inveniuntur fpecies , que mihi dicuntur Capri- 
few efculenta, & Caprificus Cbartaria. Rs as 
Primo Caprificus Amboinenfis Ejculenta ,multas ite- 
rum habet varietates , ex regionum varietate , quas 
omnes comprehendo fub binis fpeciebus, latifolia nem- 
pe & anguffifolia. sinen, 
Latifolia Goudal alta eft arbor, fatis craffum gerens 
tfuncum , cortice pallide cinereo & glabro obduétum, 
qui prope radices in magnas & finuofas alas dividitur, 
ejus coma gravis eft & ample extenfa , paucos ta- 
men gerens majores & incurvos ramos, qui in fum- 
mo in plurimos minores dividuntur: Rami autem 
majores nodofi funt, & in brevia divifi genicula , cir- 
culi vero geniculorum non undique ramum ambiunt. 
Nodi hi in junioribus etiam obfervantur truncis," ubi 
fruétus dependerunt , fic & ramuli quoque nodofi 
funt, in minora genicula divifi , ac viridi obdufti 
cortice, atque interne albo & aquofo repleti corde 
feu medulla inftar Sambuci, hisce folia infident ar- fl 
cte fibi jun&a, longis infidentia petiolis, hec autem 
funt magna, drëtte quorum quzdam funt ro- 
tundiora, quzdam acutiora, & inferius rotunde au- 
riculata, prope petiolum quinque nervi concurrunt, 
ad oras autem non funt ferrata, fed integra, palmam 
longa & lata, Juniorá vero folia longiora funt & 
majora, pedem nempe & ultra longa, novem & de- 
cem pollices lata , ad oras parum ferrata , rugofa , flac- 
cida, fuperne pilis firmis fcabra & hirta, ac prope 
petiolum rubra macula notata, uti & nervi ibi quo- 
dammodo rubent. Vetufta autem folia glabra funt 
& zqualia,ac fine ordine ramis infident, qui in pluri- 
mos breves ac pingues dividuntur ramulos mE. co 
zc 
a" 
VI. HOOFDSTUK. 
Dc Amboinfche wilde Vyge-Boom, 
YU zullen wy eenige geflachten befchryven , die de 
N Caprificus nader komen, en met de Varingen geen 
ander gemeenfebap bebben, dam aan de vruchten en 
melk. “Men beeft “er twee geflachten van, die ik noeme 
1. Caprificus Efculenta. 2. Caprificus Chartaria, 
Eerftelyk:. Caprificus Amboinica Efculenta , heeft 
wederom veele veranderingen na de verfebeidentbeid der 
landen, die ik allegaar begryp onder twee zoorten , lacis 
folium en anguftifolium. Lipy ZO 
~ Latifolia of breedbladige Goudal werd een bogen boom, 
met een redelyk dikken ftam, een ligt-graauwe en effene 
Jtbor[fe , die bem by de wörtel in groote en bochtige vler- 
ken verdeelt; de kruyn is fwaar en wyd wytgebreid , dog 
met weinige en kromme boofd-takken , die bun aan 't uyt- 
terfte in veele takjes verdeelen. De booft-takken zeifs 
zyn knoeftig , en in korte leden verdeelt , doch fluyten de 
kringen van de leden niet gebeel rondom ; dezelve knoeften 
ziet men ook aan de jonge [tammen , daar de vruchten ge» 
bangen bebben, desgelyks zyn de korte takken knoeftig, 
in korte leden verdeeld , en met een groene febörffe. bedekt, 
binnen met een wit waterachtig bert , als Vlier „daar aan 
aan de bladeren, digt aan malkanderen op lange flelen, 
dezelve zyn groot , bartformig , zommige ronder, zommige 
fpitzer , achter met ronde ooren, en by dem fleel ftooten 
vyf zenuwen t’zamen , aan de kanteń ongekerft , een [Laan- 
de band lang en breed. De jonge bladeren zyn grooter en 
langwerpiger , te weten een voet en meer lang, negen en 
tien duymen breed, aan de kanten een weinig gezaagt, 
rimpelig , flap, aan de bovenfte zyde met ftyve haartjes 
bezet, en by den fleel ten rood plekjen hebbende, gelyk 
ook de zenuwen aldaar wat rood zyn, De oude bladeren 
zyn glad en efen, en ftaan zonder ordre rondom de tak» 
ken, die bun in veele korte en vette zyde-takjes verdees 
len. 
Deze 
