46 HERBARII AMBOINENSIS Liber V.ap vy 
Hec arbor flores non producit, uti nec omnes Va- 
ringe fpecies, ejusque fructus ex trunco progermi- 
nant, atque ex vicinis ipfi craflis ramis, Immo fepe 
tam humiliter, ut ex radicibus elevatis excrefcant , plu- 
rimi vero fimul dependent ex brevibus racemis in- 
{tar Uvarum , craffis brevibusque infidentes pedun- 
culis furfum incurvatis. Formam quoque gerunt ac 
magnitudinem femi perfectorum Ficorum feu Groflu- 
lorum , vel inftar majorum fclopeti globulorum, quo- 
rum quidam minores funt, ex rotundo plani feu com- 
che ac fuperius profunda notati foveola feu um- 
ilicati. Excerne pallide rubent , feu incarnatufn gerunt 
colorém, albis maculis feu pun&ulis notati funt , non 
protuberantibus, fed planis & glabris, intus alba re- 
pleti funt ac dura carne inftar Raparum feu Nucum 
avellanarum recentium , cui ad interiorem partem ad- 
herent plurima granula more Ficorum, fed ficciora 
funt, in illorum centro cavitas invenitur rhomboides, 
fi fructus hi incidantur. | 
feud enitus maturi funt, non ita rubent, fed fla- 
vi feu Brdide albi funt, nec fapor ipforum etiam ita 
valet, femi-maturi enim rubentes efui quam aptiffimi 
funt, ipforum vero fapor eft fatuus, & aquofus cum 
lévi adítridtione, quafi effet mixtus ex Caftaneis.& 
Rapis , indigeno ftomachó & ori fatis gratus, noftra 
vero nationis ftomachum gravant, atque obpreffionem 
cauffant. Fru&tus porro, folia , & cortex fauciati, præ- 
fertim ille trunci copiofum emittunt lac album, dul- 
ce, ad Vaccinum lac fapore, & colore. proxime ad- 
cedens, fed magis adftringens, atque mox vifcofum 
eft, fi aliquamdiu fteterit: Bacca autem raro tur- 
gent lacte. | Rio: 
Anni tempus. Fruétus potiffimum Junio & Julio ob- 
fervantur, quo tempore juniora plerumque demittit 
folia, ac brevi poft nova regerminant: Trunci lignum 
eft album, molle, fuccofum, at recens-grave, ita 
ut in aqua fundum petat; fed facile exficcatur, at- 
que ex plurimis: volvulis fibi adunatis videtur effe 
compofitum, ita ut non fit folidum, fed fungofum , 
& copiofo turgeat fücco, quo fenfim exficcato hoc 
lignum leve eft. pow ficcum aquz injectum per 
aliquod tempus in ipfa fupernatat, fed fenfim hanc 
inbibens gravefcit, ac fundum petit. Ale folidius 
erunt lignum , venarum vorticibus intricatum , ac fini- 
E Dis elegantes formant crateres & cellulas, inqui. 
bus aqua pluvialis ftagnat. 
Valles amat frigidas, per quas rivuli decurrunt, ut 
& planas © umbrofas filvas in quibus foluin ett faxo- 
fum, in Lariques regrouc talia decurrunt flumina in- 
ter montium pedes, ita ut ibi fit via quafi inter duos 
altos muros exítructa, ubi plerumque hzc arbor re- 
peritur, que pluviofis menfibus fructibus adeo eft 
onufta, ut totus truncus ruber adpareat. 
Secundo Caprificus anguftifolia fimilis eft arbor , bre- 
vibus & geniculatis ramis. ornata , qualis & junior 
truncus elt, ejus folia funt longiora & anguftiora , in- 
Dar oblongi cordis formata, inferius parvis ac fubro- 
tundis auriculis donata, in medio autem latiffima funt, 
fex, feptemque pollices longa, quatuor & quatuor 
cum dimidio lata, juniora vero novem polices lon- 
ga funt, quinque cum dimidio lata, glabra. penitus , 
nec iftis rubris maculis prope petiolum .notata , ubi 
tres nervi in his concurrunt, zqualia quoque funt nec. 
ferrata in hac fpecie , tam vetufta quam juniora ; rami, 
quibus infident, externe viridesfunt, & medullaalba 
repleti , inftar Sambuci, atque ubiquelacalbum emite 
tentes, uti in priore fpecie. Rog 
Fru&us eodem modo ex trunco progerminant ra- 
cemofi, fed magis vagi, & rariores, majores & pla- 
niores quam in precedenti , inftar cafeoli, feu femi- 
plani & compreffi Fici, fuperius magna fovea in. 
preffi ; pallide virentes, externe gabri s necalbis ma- 
e 
culis notati, nec rubentes, fed fenfim fquallide lutei, 
nec unquam molles, in ficcis tantum. ménfibus ma- 
culas quasdam contrahunt rubentes , intus vero reple- 
ti funt alba & dura carne, granulaque & cavitas funt 
uti in priore , nec crudi ita edules funt: Contra te- 
nera hujus fpeciei folia ad cibum magis expetuntur 
quam precedentis, tam cruda quam coćta, quz fa- 
porem gerunt fatuum & Rapaceum, 
Sub 
Deze boom bloeyd mede niet gelyk alle Varin 
de vruchten komen voort uyt den flam, en de "E 5 en 
takken, 20 laag , dat men ze zelfs op de uytkfke i ale 
telen wind. Zy bangen aan korte getakte trosjes "t gens 
kanderen > gelyk druyven , aan korte dikke fteelt Ka ne? 
waarts gekromt. Zy bebben mede de gedaante w, r 
van balf-volwaffene Vygjes , of van een groote Mus, wi 
kogel „zommige ook kleender „uyt den ronden plat E i 
en voor met een diep kuyltje. Van buyten zyn ze liat ukt, 
of incarnaat , met witte plekjes of puntjes, PR E 
kende, maar effen en glad , binnen een wit bar ift 
vleefcb, als Rapen of verfche Hazel-noten; aan re 
na binnen toe kleven veele kleene korltjes, na de Re 
der Vygen, dog drooger „en recht in de midden Pai 
cen holligbeid , die meeft ruyts-gewys ir, ais dés zy 
open /nyd. | 
De geheel rypen verliczen veel van bare rodigheid , en 
werden geel of vuyl-wit, dig aan de fmaak geenzints 
beter, want de balf-rype, die nog rood zyn, agt men 
bequaamft om te eeten, baar [maak is laf „en Waterach. 
tig , met een kleene zamentrekking , uit die van de Caftan. 
gien en Rapen gemengt , voor een [nlandfe mond en maa 
redelyk aangenaam , dog by onze Natie drukkenze de maa: 
wat, en maken deszelfs krop benauwt. Voorts Zoe, 
ten, bladeren , en fcbor[fe gequetft , inzonderbeid de chers - 
Jedes flams, geven een overvloedige witte melk uit „zoet 
ende Koe-melk aan fmaak en coleur zeer celyk , dog meer 
zamentrekkende , en. word. flraks kleeverig „als: "t hwat 
Staat , de bezien. bebben;maar weinig van deze melk) ` 
Sayfoen. De vruchten ziet men meeft in Funy en Yu 
ly , "om welken tyd by ook meeft zyne jonge bladeren wega 
werpt, en kort daar na. weder jonge gewint: "t. Hout des 
Sams is wit, week; zappig,'en verfch zynde zwaar , 
zo dat bet ook in't water zinkt y- maar droogt ligt op; em 
Jebynt van vele rollen over malkanderen gewonden te zyn 
zo dat bet niet digt is, maar voos, en vol vogtigheid Re- 
kende , dewelke metter tyd opdrogende, dit bout gant/ch 
ligt maakt. ‚Dit droge bout dan weder in water komen- 
de, zal er een tyd lang op dryven, maar t water inge- 
zogen hebbende , wat zwaarder , dan 't groene, en gaat 
te grond. De vlerken hebben een vater bout , met eeni- 
e drayingen van aderen , en maken met bare bogten ver- 
Ücheide bakken , en celletjes "zo dat bet regenwater daar in 
ftaan kan. 
- Hy waft gaarne in koude valeyen, daar revieren door- 
lopen, ook in alle vlakke en [chaduwachtige Boffchen, 
daar een flenige grond is, in 't diftriét van Larigue lo~ 
pen diergelyke revieren, tu[Jcben de kloven der bergen, 
zo dat men daar doorgaat., als tulfcben 2. boge muuren y 
en daar vind men pemeenelyk deze bomen flaan, eninde 
regen-maanden zo vol vruchtén bangen, dat den gebe- 
len ftam rood foon. Ken SÉ 
2. De fma padres Vyge-boom is een diergelyken boom, 
ook met korte en gekniede takken, pelyk den jongen ftam 
eenigzints is, de bladeren zyn fmalder , alseen langwer- 
Pig hart, achter met kleene ronde ooren, dog im de mid: 
den zynze.breedjl, 6. en 7. duimen lang , 4. en 43. breed, 
dog de jongen zyn 9. duymen lank, st, breed, gebeeb 
glad, en zonder voornoemde roode plekjes by den feels 
alwaar 3. zenuwen t'zamenftooten, zjn ook effen, en 
zonder eenige tanden aan den rand , 20 weljonge , alsou- 
de de takken, daar ze aan ftaan, zyn buiten groen, ook 
met een wit bert, als Vlier , en over al witte melk uyt- 
gevende , gelyk ’t voorige, ` s 
De vruchten «va[fcben. op dezelffte manier uit den ftam, 
en aan trosjes by malkanderen, dog ydeler , en weiniger 
in't getal, Ge en platter dan de vorige, gelyk cen 
kaasken, of balf plat gedrukte Vyg , voor met een groot 
kuiltje, ligt- of, appel-groen, van buiten glad, en zon 
der wittepunttjes , niet roód werdende, maar metter tyd 
vuyl-geel , dog nooit week, alleenlyk in de droge-maan- 
den. gewinnenze eenigé ligt roode plekjes , van. binnen 
bebbenze een wit bartachtig vlee/ch , greyntjes en een bol- 
ligbeid , als ’t voorige, zo bequaam niet, om raauw Te 
ecten, daar en tegen de jonge bladeren van deze zort, 
werden meer tot de koft gebruikt, dan de voorgaande, 20 
wel rauw, als gekookt zynde, van fmaak lap en Raap- 
acbtig, 
8 D 
Onder 
