V Bock. VII Hooftff. 
CAPUT 0 CHA ZUM 
Caprificus Chartaria. Sakka, 
N precedenti capite indicatum eft, latifoliam fpe- 
ciem Amboinenfibus itidem vocari Sakka, hoc ve- 
ro nomen huic proprie arbori competit, quam hic 
defcribemus, & que cum utrisque prioribus fpecie- 
bus magnam gerit adfinitatem, praefertim cum angu- 
ftifolia; eft enim adulta arbor, corticem gerens gla- 
brum & albicantem , raras PE alas prope radi- 
ces & ad ramos, qui glabro ac viridi obduéti funt 
cortice, ex quo album ac dulce exftillat lac, fi vul- 
neretur, rarius autem ex trunco, quodque alba lin- 
tea fufcis inficit maculis. 
Ejus folia minora funt illis Malabuols prima fpeciei, 
ex oblongo cordiformia , plerumque feptem , decem, 
& undecim pollices longa, quinque ,- fex, & feptem 
lata, ac fenfim in apicem anguftata, magisque flave- 
fcentia prioribus , prope petiolum tres majores nervi 
concurrunt , longisque infident petiolis inordinata 
circa ramos. In junioribus arboribus oblongiora funt, 
undecim nempe ac duodecim pollices longa, feptem 
lata, & integra, quedam vero ex vetuftioribus bre- 
viora funt & rotundiora, femper vero pollicem lon: 
giora funt quam lata, 
Fructus plani funt Fici, fuperius profunda fovea 
notati feu umbilicati, illis precedentis latifolie om- 
nino fimiles, externe pallide virentes, paucisque al- 
bis maculis variegati , maturi vero flavefcunt. Hi 
fructus non in trunco obfervantur , uti in prioribus bie 
nis Habuol fpeciebus , fed in ramis inter & poft folia. 
Hae quoque atbor peculiarem internum gerit corti- 
cem don proximiorem ligno , qui tenuior & lentior 
eft priore, ac proinde aptior eft ad texturam quan- 
dam.e jlo forniaudoiu a Ul id-puília iudiCabitur, 
ejus lignum eft album, molle, multisque ex vortici- 
bus &-intricatis venis conftat. 
Nomen. Latine Caprificus feu Sycomorus cbartaria , 
funt enim hz fpecies Ficuum filveftrium Indicarum, 
quibus bina hzc competunt nomina: Malaice & Am- 
boinice Sakka vocatur. 
Locus. In Cerama ha arbores obcurrunt in cam- 
pis rem & tenuibus filvis, raro in Amboina , ibique 
in Hitoes ora. ` 
Ufus. Hisce in infulis frućtus non eduntur, fed a 
Bandenfibus illi Saccz, ni modo fit anguftifolia fpecies, 
contra arboris cortex ab Alphorenfibus magno in 
pretio habetur, liber ejus enim feu cortex internus; 
Ge tranverfaliter nullo modo frangi poteft, fed quo- 
ammodo per longitudinem findendus eft, fuccofus 
ac dulcis, inftar junioris Pinang&, hunc per aliquod 
tempus in aqua macerant, extenduntque quam te- 
nuiffime inftar lintei rudis, nullam inftituentes textu- 
ram, eft autem tali modo preparatus hic liber dura- 
biliffimus, atque ex hoc filveftres populi Tsjedakkos 
feu campeftria formant, Amboinenfibus Sakka voca- 
ta, quibus partes pudendas obvelant , ac porro nudo in- 
cedunt corpore; hunc in finem corticem eligunt recto- 
rum ramorum vel juniorum arborum, quz rectos gerunt 
truncos, hi enim fuccofiores funt, meliores, aptio- 
resque huic operi, recens arboris lignum adeo gra- 
ve, ac fucco repletum eft, ut in aqua fundum pe- 
tat, facillime autem ficcatur. 
Sacca Favana arbor eft ab Amboinenfi haud mul- 
tum diverfa, paulo minora gerens folia, ex ejus cor- 
tice rudiores geg chartas , fordide albicantes, & 
rugofas inftar charte emporetice, Malaice & Java- 
nice Daluwan dictas; fic quoque in tota Celebes par- 
te Oriéntali prefertim circa Tambucco, ut & ad occi- 
dentalem ejus plagam in finu Cajeli bine obcurrunt 
arbores, ex quibus veftes chartacez fabricantur , ni- 
hil vel parum a Javanorum Daluwan diverfe. 
Prima frutefcit, feu arbufcula eft, uti puto ex ge- 
nere filveftris Goffypii , que poftea libr. 6. defcribe- 
tur, & Tamboccanis Woo dicitur , altera eft arbor 
alta, viri craflitiem gerens , Topikki vocata, que quo- 
dammodo convenire videtur cum Sacca noítra ; ex 
relatu autem incolarum comperi, diverfam effe arbo- 
el Magna gerit cordiformia folia non laciniata , 
ed ad oras ferrata, rugofa, & pilofa, qua cutis pru- 
0m. III. ritum 
* 
AMBOINSCH KRUYDBOEK, 
149 
VII. HOOFDSTUK, 
Papier gevende Vyge- Boom. 
N 'tooorgaande Kapittel is gózegt , dat de breedbladige b 
I de Amboinezen ook Sakka E werd, a? de 
naam komt eygentlyker deeze boom toe, die wy bier 
befchryven zullen ‚en met beyde zoorten van de voorgaan- 
de Hahuol groote gemeenfcbap beeft , inzonderbeid met 
de fmalbladige. Het werd mede een volflagen boom. met 
een effene witachtige fcbor[Je . weynige en kleene vlerkens 
by de wortel en de takken met een effene groene Jcborffe 
bekleed, waar uyt witte en zoete melk loopt , als men zé 
dc, doch weinig uyt den ftam, die op "t wittelinnen: 
ruyne vlakken maakt. 
e bladeren zyn wat kleender dan van Malahuols 
eerfte zoorte, als een langwerpig bart , in "t gemeen 7. 
10. en II. duymen lang, g. 6. en 7. breed. allengskens 
in een [pits toelopende , geel-groender dan de voorige „met 
. boofd-zenuwen by de feel t'zamen lopende, en ftaan op 
ange fteelen, zonder ordre rondom de takken. “Aan de 
jonge boomen zyn ze wat langwerpiger, te weten 11. en 
12. duymen lang, een dito breed, beyde met gebeele kan- 
ten, zommige van de ouden werden korter en ronder , dog 
altyd ruym een duym langer zynde dan breed, 
De vruchten zyn platte Vygen, met een merkelyken 
kuyl voor aan, die van de voorgaande breedbladige gebeel ge- 
lyk, van buyten ligt-groen, met weinige witte puntjes, 
ende ryp wordenze geelachtig. Deze vruchten vind men 
niet aan den flam,gelyk aan beyde de voorgaande zoorten van 
Hahuol , maar aan de takken, tuffchen en agter de bla- 
deren. Zo SCH ook dexem boom neg een byzondere bin- 
nen-baft , naaft "t bout leggende, fynder en tayer dan de 
voorgaande , en dierbalven bequamer om eenig geweef 
duas WU A6 MAREN y Beta, gowagt wal «morder, *t haut ig 
wit, week, vol drayingen en verwerde aderen. 
Naam. Jn ’t Latyn Caprificus of Sycomorus Chars 
taria , want Tam zoorten van wilde Indiaan/che Ewen, 
die men onder die beyde namen kan brengen. Op Maleyts 
en Amboinfch Sakka, 
Plaats, Men vind deze boomen op Ceram, op vlakke 
welden en ligte bo[Jcben , weinig in Amboina, en aldaar 
op de Kuft van Hitoe. 
_ Gebruik. In deze Eylanden werden de vruchten niet 
gegeeten, tnaar van de Bandaaze Sakka wel, zo dezelve 
millcbien niet de fmalbladige is; daar en tegen de Jcbor [Je 
is by allé Alpboerezen in groot gebruyk , namentlyk de bin- 
nen-baft, dewelke over-dwers gant/ch niet te breken is, 
maar wel eenigzints in de lengte te PON, zappig en 
zoet van fmaak als jonge Pinang. Dezelve weken zy een 
poos in water , rekkenze en makenze zo dun als grof lin- 
nendoek , zonder iets daar aan te weven: Dit is zeer du- 
rabel , en daar uyt maken de voornoemde Wilde bare Tsje- 
dakkos of breede banden, by de Amboinezen Sakka ge- 
naamt, waar mede zy de fchamele leden omwinden, en 
voorts naakt lopen; tot dezen eynde nemen zy de baft van 
de regte takken of jonge bomen, die een regte Pan bebben, 
«vant dezelve zyn zappiger , beter en bequamer tot dit 
werk,’t verfche bout is zo fwaar en vol vochtigheid ‚dat 
bet in "t water zinkt , maar bet droogt zeer ligt op. 
Sakka Javana is een boom van de Amboinfcbe niet veel 
ver/chillende, wat kleender bladeren bebbende , uyt wiens 
baft xy een flag van grof papier maken , vuyl-wit en ruyg, 
gelyk ons pak-papier , in "t Maleyts en Javaans Dalu- 
wan genaamt; zo beeft men ook op Celebes gebeele Ooft- 
kuft, inzonderbeid omtrent Tambucco „en aan de Weft- 
zyde in de bogt van Cajeli, tweederley bomen , waar van 
men papiere kleedjes maakt , niets of weinig van 't Fa- 
waanze Daluwan ver/chillende. 
De eerfte is een beefter of kleen boomje , na nas gifing 
uyt ‘t gellagt van wild Cattoen, ’t welk wy bier na in 
% zesde Boek befchryven , in 't Tamboccaans Wöo ge- 
naamt ; de andere is een booge boom , in de dikte van een 
man ‚genaamt Topikki , dewelke fchynt eenige gelykeniffe 
met onze Sakka te bebben; doch un 't verhaal der Inlan- 
ders bemerk ik, dat bet een byzondere boom zy. Hy beeft 
roote bertuormige bladeren, zonder ke maar aan de 
e T 2 . B Lë kanten 
