150 
ritum excitant. Ejus fructus forte erunt juli longi in- 
ftar illorum Caude felis , non rubri , fed albi vel vire- 
fcentes, nullum notabile gerentes femen. Sauciatus 
truncus lac quoque fundit , eftque circa cor concavus, 
lignum ejus leve eft & inutile, immo ipfi foco non 
utile eft, quum ignem non alat; 
Ob magnum ejus ufum , & ut continuo multe ejus 
arbores ad manus eflent , vetufti trunci prope radices 
excidebantur , quum hi multos emittant furculos, qui 
transplantantur. Horum medius cortex feu liber eo- 
dem maceratur modo, contunditur , fubigitur , inque 
menfa extenditur, & ad folem exficcatur, uti fupra 
memoratum eft. Ejus frufta dein in quadratam fein- 
duntur formam ; quorum partes adglutinantur , ac la- 
pide poliuntür, unde tam compaétam adquirunt maflam, 
ach unica effet veftis , ex qua amplos formant fac- 
cos, qui duobus fufficerent hominibus: Hi fonitum 
edunt chartaceum, nihilominus funt lenti , nec rimas 
facile agunt, fi modo ab humido praferventur. In 
hisce dormiunt tam viri quam feming , quum leves 
fint, & refrigerio inferviant , (ique aliquamdiu traćta- 
ti fuerint, iftum fonitum non edunt ac mollefcunt, 
rudiores funt precedentibus, fed non ita craffi, quam 
vulgaris noftra charta emporetica , coloris fordide 
albentis, feu flavefcentis, omnino inftar Javanorum 
Dalawan, unde & optime valent ad quavis hisce in- 
volvenda & inpingenda. Tam fubtiles vidi faccos, 
ut nullas futuras exhiberent iis in locis, in quibus ad- 
glutinati effent, quum vero fordidi fint, in aqua ma- 
rina leniter eluendi funt, non autem circumvolvendi, 
fed iterum explicandi, & ad folem exficcandi , diffo- 
futzque future iterum fibi inponendz , ac levi lapillo 
feu porcellano corniculo polienda. 
Hec fecunda veftimentorum fpecies in Tambocco 
vocatur Inike, Malaice Boedja, utraque vero Javanis 
Daluwan dicuntur. 
ea 
ib 
HERBARII AMBOINENSIS Liber MV cap Vrij, 
kanten gezaagt , ruyg en bayrig, dewelke 
jeuken maken. Zyne vrucbten e zyn ën Zi 
gelyk die van Cauda felis, niet rood , maar Wit of den. 
achtig, xonder kennelyk zaad. De gequetfte Jun = 
meede melk, omtrent °t bert bol, ’t bout is ligt en Ed 
gent , zelfs tot bet branden onbequaam , om dat bet id 
e boud; e 
egens zyn groot gebruyk, en om dat ; 
veele boomen by der band e hebben, zo js GEN t 
oude fiammen. by de wortel om te bouwen, wanneer de. 
zelve veele fcheuten uytgeeft „die men dan af fteekt en ver. 
plant. De middelfte baft bier van «verd op diergel b 
manier geweekt , gekneed, op een tafel uytgebreyd pi 
in de Son gedroogt , als voren. De flukken werden daar 
na vierkant gefneden , met de aarden op malkander geplakt 
en met een Heen gelikt, zo werd bet zo daft als of bet een 
kleed was, daar uyt ze dan groote wyde zakken maken 
waar in twee perzonen gemakkelyk konnen gaan. Deeze 
kleedjes rammelen als papier ‚niet te min zyn ze tay en 
Jebeuren niet ligt, als men ze maar voor vogtigheid be- 
waart, Hier in Japen zo wel mannen als vrouwen, om 
dat ze ligt en koel zyn, ook door "t bandelen dat ramme- 
len verliezen , en gedweeg werden; zy zyn wat groover 
dan de vorige, deg qualyk zo dik als ons gemeen Pak-pa- 
pier, vuyl-wit of geelachtig van coleur , t’ eenemaal als 
4 Favaanze Daluwan, daarom ze ook zeer bequaam zyn 
om alderbande goed daar in te winden , en te pakken; 
Men vind zodanige zakken, die zo fubtiel op malkander 
gepapt zyn „dat men de voegen qualyk bekennen kan ; wan- 
neerze vuyl geworden zyn, moet men ze in zeewater zag- 
jes kneeden , zonder wringen weder uytbreyden, en in 
de Son drogen, de losgegane voegen weder op malkande. 
ren leggen, met een ligi-ftcen of Porcellaan boorntje we- 
der overftryken. 
_ Deze tweede zoorte van kleedjes , noemt men op Tam- 
bocco Inike, op Maleyts Bocdja, en alle beyde op fa. 
vaans Daluwan. SRA 
CAPUT NONUM 
Caprificus afpera. Gobi. ` 
JEc fpecies Ficuum Indicarum filveftrium pecu- 
liare conftituit genus, ab antecedentibus quam 
maxime diverfum , atque in binas dividitur fpe- 
cies, in latifoliam nempe & anguftifoliam. 
ó 
_ Primo Gobi latifolia mediocris eft arbor, obfcure 
viridi feu nigricante cortice obducta: Ejus folia inz- 
qualis funt magnitudinis, quedam enim novem & de- 
cem pollices longa funt', fex digitos lata, quedam 
uinque & fex pollicés longa, quatuor digitos lata, 
fed cunéta prope fummum latiflima, & citiffime an- 
guftata in acutum definunt apicem , inferius binis 
rotundis auriculis donata, ad oras non quidem den- 
tata, fed hinc inde angulofa & finuofa funt ach den- 
tata effent , in junioribus vero arboribus maxime 
dentata funt: Sunt autem obfcure viridia, ficca, & 
firma, ad tactum rugofa, ac fere fpinofa , prefertim 
ab inferiore ipforum parte. Paucis pertexta funt co- 
ftis transverfalibus, qua late diftant, interftitia vero 
funt inzqualia, multisque venulis repleta inftar Va- 
ringe, brevibus ac craífis infident petiolis, plerum- 
que obpofita, fed non certum obfervant ordinem. 
Fructus non tantum ex cunctis excrefcunt ramis, 
fed ex ipfo etiam trunco usque ad radices, & ubi de- 
nudate funt, qui vero ex furculis progerminant, fo- 
litarii dependent , de M referentes ex foliorum 
alis, funtque rotundi inftar globuli fclopeti, ac fu- 
perius umbilicati , pallide virentes , albis ac czruleis 
maculis notati , ad tactum rugofi. Lak 
„Caro exterior alba eft & granulofa , & dentibus in- 
cifa vifcofa, fed lacte caret, intusque granula conti. 
het uti Fici, qui vero ex trunco propullulant, race- 
mofi funt plures fimul dependentes. Ex minoribus 
ramis & foliis nullum exfudat lac, fed tantum fuccus 
penitus vifcofus & lafteus ex trunco exfluit, uti & 
ex fru&ibus ab illo pendulis. f 
Sponte crefcit in vallibus , quidam vero ipfam plan- 
tant prope zdes per arbuículas, 
" Hec 
IX HOOFDSTUK 
De rwyge wilde Vyge-Boom, 
D zoorte van wilde Indiaan[cbe Vygen , maakt een 
byzonder geflagt op zig zelfs, van de voorgaande 
merkelyk verfcbillende , en verdeeld in t«veezoorten, 
grootbladige en kleenbladige. 
Eerflelyk : Grootbladige Gohi , is een middelmatige 
regte boom, met een donker-groene of [warte /chor{fe. De 
bladeren zyn van ongelyke grootte , want zommige zyn 9. 
en 10. duymen lang , 6. vingers breed, zommige 5.en6. 
duymen lang, 4. vingers breed, alle na voren toe op 't 
breetft „ fcbielyk in een langacbtige Ditze toelopende „agter 
met twee ronde billen, aan de kanten wel niet gekerft, 
evenwel bebbenze hier en daar bogtjes en boekjes als tan- 
den, maar aan de jonge boomen zyn ze merkelyk getand. 
Zy zyn donker-groen, droog, en ftyf , ruyg in 't aantaften, 
en bykans ftekelig , byzonderlyk aan de onderftezyde. Zy 
hebben weinige dwars-ribbetjes , en die wyd van malkan- 
der „de fpatien tu[Jcben dezelve zjn ongelyk , en met veele 
adertjes doorregen, als Varinga; zy ftaan op dikke en 
korte fleelen, meeft tegen malkanderen, dog bouden geen 
vafte order. à 
De vruchten waffen niet alleen aan alle de takken, 
maar ook aan den flam, tot aan de wortel, en waar de- 
zelve bloot leyd; die aan de ryskens waffen, bangen en- 
keld , gelykende jonge Eugen, uyt den oorfpronk der bla- 
deren ,rond als een Musquet-kogel, en voor met een kleen 
kuyltje, bleek-groen, met witte en blaauwe flippeltjes, 
"OR in 't aantaften. | er 
et buytenfte vleefcb is wit en korlig , kleverig in * 
byten, doch zonder melk , binnen met korls gelyk andere 
Vygen, die aan de flam waffen , bangen met trosjes 
malkander. Uy de kleene takjes en bladeren vloeyd geen 
melk, maar flegts een weinig kleverig en melkachtig 24 
uyt den ftam, als mede uyt de vruchten daar aan wd 
fende. — 3 ALA $ | 
Hy uf van zelfs in de Valeyen, zommige planten 
bem ook by baare huysen, met de jonge boompjes. Det 
