254 
anxietati & noxiis qualitatibus venenatorum pifcium, 
uales funt Utricularii, Duriones, &c. uti & radices Ou- 
do feu Ubii filveftris. Alii utrasque priores fumunt radi- 
ces cum illis Caricis Lalan, quas in aqua conterunt, 
ipfarumque fuccum exprimunt , quem propinant con- 
tra quemvis noxium cjbum tamquam promptum an- 
tidotum, adfumptum enim venenum per vehemen- : 
tem ejicit vomitum. 
Foliorum ac petiolorum lac inftillatur Herpeti exe- 
denti, quod in India malum eft quam obftinatiflimum , 
& Coufap vocatur , quodque difficillime curatur, fi 
inveteratum fit, hzc vero cura non inftituitur nifi ta- 
li in Herpete, que aliis non aufcultat remediis , quum 
dolorifica fit, hoc enim lac corporis tangens partem 
crudam vel fanguinolentam , vi feptica adjacentem 
carnem exulcerat, & ut decidat , efficit , fed non late 
fefe diffundit, ac fimul acari decidunt, qui Herpetis 
propagationem cauflant ; fi ulcus jam ulceretur , cata- 
plasma componendum eft ex Siri Pinanga, nucibus 
mofchatis, ac pauxillo Zingiberis, quod ipfi inponi- 
tur, & efcharam cauffat , fub qua ulcus exficcatur , 
tumque fimul decidit: fi vero minimus acarus in cu- 
tc remaneat , herpes iterum proferpit , atque cura tam 
diu repetenda eft, donec nullum ejus fuperfit vefti- 
ium, hoc enim malum mirifice fefe abfcondit , ac dif- 
Fcillime eradicatur , dura vero ac robufta incolarum 
corpora facilius hanc fubeunt curam quam mollior 
Europzorum cutis, dolor autem leniri poteft Oleo 
Ovorum. Folia cum GA oleo inlinita & calefa- 
&a ani prolapfum curant, D ipfi inponantur , fique ali- 
quid malignı per pifces vel fruétus corpori fuerit in- 
eftum , hec radix coquitur cum Amboinenfi Cat- 
jang, que propinatur, ac fimul portiuncula iftius ra- 
dicis cum Pinanga mafticatur. 
In hunc vero finem prefertur radix rubra filveftris 
fpeciei, mirandum autem eft hunc fruticem innoxie 
poffe adhiberi tam interne quam externe, fi modo 
ejus lac non crudam vel fanguinolentam tangat car- 
nem, quo in cafu ulcera excitat: Quidam cum api- 
cibus, qui in tenera explicantur folià , & vifcofi funt, 
omnem oculorum pinguem & craflum mucum deter- 
gunt, quo oculi obnebulantur, quique illis adhzret , 
ericulofa vero eft cura, quz caute ac prudenter in- 
ituenda eft ob noxium lac: Bini ejus fructus come- 
fti tantam in ventriculo excitant commotionem , ut 
vix vomitum inpedire poffimus, licet gratum prebe- 
ant faporem , unde non eduntur, nifi aliquando de- 
lećtationis gratia a pueris. 
& 
Aliud obcurrit Siri B ¿Poli » 
bufcula eft mediocris Wa Deg Que E 
quodammodo illis Kee "mms » quatuordecim 
pollices longa, quinque lata, firma, intenfe viridia, 
glabra, albisque coftis pertexta, cujus ramuli inlon- 
gum quoque definunt apicem feu corniculum , uti in 
cunćtis Varingz fpeciebus, ex alis iftorum foliorum 
unus alterve excrefcit fructus , rotunda poma refe- 
rentes, late virentes , maturi autem parum flave- 
. fcunt , magnitudine fructuum Bintangore, feu binos 
digitos lati, ex rotundo parum compreffi, ac füpe- 
rius circa umbilicum granulofi , intus vero repleti 
funt carne alba & duriuscula , que granulis quoque 
referta eft, uti in vulgari Siri Boppar. 
“Ex foliis & ramulis vulneratis lac quoque exftillat, 
maturi fructus quodammodo edules funt. Raro ob- 
currit ac potiffimum in filvis, tenera ejus folia cum 
Siri & calce mafticari poffunt defectu Pinange. Ba- 
leyenfes Pers Siri Boppar fruétus in minima con- 
fcindunt 
mitum & feceflum excitandum , alii folia adhibent cum 
dulci posa Towak ac pauxillo > conterunt, 
cujus fuccum exprimunt eundem in finem, qui cammo- 
de fatis efficitur: Aliquando etiam adcidit, ut inter 
oculorum curam per memoratos iftos ramulorum a- 
pices totum oculi globum perdiderint, quod adle- 
go, ne cura hzc inftituatur. 
er inutile hoc lignum in terra eft, tam du- 
rabile eft in aqua marina, unde & pali corbium pi- 
fcatoriorum ex hoc formantur , prefertim talium, 
qui circa oftia locantur, quum amarum lac inpediat, 
quo minus coflos ac teredines generent. 
Am- 
HERBARII AMBOINENSIS 
ruftula , que magna copia comedunt, ad vo- - 
Liber V. cap: Xt. 
zyn een tegengift tegens de benauwtheid en [cha ] 
van quade VilJchen en Crabben , als daar a On Ai 
Durivens-vifichen , &c. en de wortelen Oudo of Ubium 
filveftre. Andere nemen de beyde voornoemde wortelen 
met die van 't [ny gras, wryven die in water, drukken 
t zap uyt, drinken die tegens allerbande fchadelyke koft 
als een dadelyk tegen-middel , want xy doen bet ingenomen 
fenyn door flerke brakingen overgeven. 
De melk uyt de bladeren of fleelen druypt men op den 
Herpes Exedens ‚in Indién een balfterrig gebrek , en Cou- 
rap genaamt , °t welk moeyelyk te genezen is ,z0 ’t verou- 
dert, dog deze Cure gebruykt men niet dan aan zodanige 
Herpes, die voor andere middelen niet wyken wil, om 
datze wat pynelyk toegaat , want deze melk over al ‘t lyf 
rakende , daar °t raauw of bloedig is , doet met baare 
rottende kragt ”t omleggende vlee/ch /weeren en uitvallen 
dog niet breed, en met eenen vallen de Sierkens' mede 
uyt, die de omvreting in de Herpes veroorzaken; als ^t 
zeer nu begint te faveeren , moet men een papje gereed beb- 
ben van geknouwde Siri Pinang, Noote-Muj/chaten, en 
een weinig Gingber daar op fmeeren, zo maakt bet een 
korfle , waar onder de Ulceratie mooytjes opdroogt , en te 
zamen afvalt , maar xo "t min[le Sierken in ’tvleefch vers 
borgen blyft, xo kruypt de Herpes al weder voort, en 
men moet de Cure zo lang bervatten , tot dat men geen 
reftantjes ziet, vermits dit euvel zig wonder verborgen 
kan bouden , en moeyelyk wyt te roeyen is, dog de barde 
en robufte ligbamen der Inlanders kunnen deze Cuur ge- 
makkelyker verdragen dan de weeke buyd der Europea- 
nen. De pyn kan men echter verzagten met olie van eyers 
gemaakt. De bladeren met Calappus-olye gefmeert ‚warm 
gemaakt , en opgelegt , geneezen den uytbangenden agter- 
darm, als men iets quaats van Viffchen of vruchten ge- 
geten heeft, zo kokenze deze wortel met Amboin/che Cat- 
jang, en drinken °t zelve, ondertu[[cben een ftukje van 
de wortel met Pienang knouwende. 
Hier toe werd de roode wortel van’t wilde geflagt voor 
beter igebouden ,zynde wonderlyk, dat men dit gewas bin- 
nen en buyten "t lighaam onfchadelyk gebruyken kan, als 
maar de melk geen raauw of bloedig vleefch aan ons lig- 
baam raakt, in welk geval alleen ’t zelve Dpeeren veroor- 
zaakt. Zommige kunnen met de fpitze „daar de jonge bla: 
deren uyt worden , en wat kleverig zyn , allerbande vete 
tigbeyd en dikke flym van de oogen afvegen, die 'tgezigt 
verduyfteren, en daar van een vlek groeyen kan ‚maar '6 
is een periculeuxe bandeling „en men moet ure evert 
mede omgaan , wegens de Tohadelyke melk. Meer dan 2. 
erucbten teffens gegeten, maken zulk een onwil in de 
maag, dat men zig qualyk van braken onthouden kan, 
hoewelze aangenaam van fmaak zyn, werden dierbalven 
niet gegeten dan alleenlyk wyt plaifier voor de jongens. 
Daar is nog een Siri Boppum anguftifolium , mede 
een middelmatig boompje ; maar-beeft-veel langer bladeren, 
eenigfints die Van Gajang gelyk, 14. duymen lang, 5. 
breed , fiyf, boog groen, glad , en met witte ribben door- 
regen; de erg eyndigen ook in een lange fpitze of boorn- 
tje, gelyk alle Waringen, uyt de {choot van de voorfte 
bladeren waffen een of twee vruchten, als ronde appeltjes, 
ligt-groen, dog de rype worden eem weinig geel , in de 
groote van Bintangors vruchten, of twee vingers breed, 
uyt den ronden wat gedrukt, en boven rondom "t naveltje 
wat gekorlt ; binnen bebbenze een wit en bardacbti, y. 
en voorts met korls gevult, gelyk de gemene Siri Bop- 
par. 
. De bladeren en takjes gequetft zynde, druypt daar 
insgelyks melk uyt. De rype vruchten kan men ter nood 
eeten. Men vind het zelden „en meeft in "t wild , de jonge 
bladeren kan men met Siri en kalk eeten, by gebrek van 
Pinang. Zommige Baleyers nemen de vruchten van Siri 
Boppar , /nyden die kleen als bakzel , en eeten «die 20 
op in ruyme quantiteyt, om aan ’t braken en kamergang 
te komen , andere vryven de bladeren met zoete Ti ‚en 
een weinig Gingber pete dat uyt e „en drinken bet 
tot den vorigen eynde, "t welk gemakkelyk toegaat. 
is "t ook eens gebeurt , datze in "t cureren van verdonker 
oogen , door bovengemelde fpitzen de oogappel gant/ch be- 
dorven bebben, tot een waarfchouwinge dat men die Cure 
myden moet. 
Hoe ondeugend dat dit bout op 't land fcbynt , 20 du- 
rabel is "t nogtans in zeewater , dies men de flaken van 
de Vifch-Serien daar van maakt, inzonderheid die om- 
trent de boofden ftaan, want de bittere melk laat geen 
worm daar in groeyen. De 
