150 
in Leytimora non multum crefcit , guum folum ibi 
fit arenoium. 
Ufus. Ubi in fufficienti copia ad manus eft, fepes 
hortorum ex ejus ramis plantantur , qui & circa zdes 
terre etiam conmittuntur , quo autem magis ejus ra- 
mi amputantur , eo denfiorem gerit comam inftar Sa- 
licum. Menfibus Februario & Martio tot fructibus 
onufta eft, ut ejus rami deorfum vergant , fi ejus cor- 
tex abradatur vel disrumpatur , ingratum ac fortem 
fundit odorem ; at potiffimum cortex ; nihilominus ta- 
men folia optime fapiunt , & in cibo adhibentur , præ- 
fertim in quodam pifcium cibo Boboto dicto, quum 
pifces diverfis obvolvuntur foliis, quz fimul coquun- 
rar , vifcofo fucco utuntur incole ad levia opera con- 
lutinanda , uti papyrum , floresque in fertum conleéti 
dtesns feftivis & in nuptüs, que res tamen brevi ite- 
rum diffolvuntur. 
Folia porro hujus arboris refrigerantem habent vir- 
tutem, multumque adhibentur interne ad zftum re- 
frenandum tam in febribus quam Cephalalgia vel aliis 
in morbis , hoc autem refrigerium temperatum eft ac 
fimul dolorem fedat, hunc in finem recens foliorum 
fuccus cum aqua fubaćtus & expreffus propinatur, vel 
folia aque incoquuntur, & hoc decoctum quotidie 
hauritur: Hocce Julapium itidem conducit lis, qui 
ex crapula cephalalgia laborant. Succus hic etiam 
valet in-variolis, interne enim refrigerat; atque op: 
time variolas expellit. In Æthiopum quodam libello 
Spodium inveni defcriptum, quo nubeculam oculo- 
rum detergunt , quod componitur ex cinere foliorum, 
& exufto Tsjavonys , quod tenue eft Bengalenfium 
linteum , cum. pauxillo Cubebarum, & aqua rofarum 
mixtum , quod oculis inftillatur , adnotatum porro 
erat, hoc quoque optimum effe fenibus , quibus ocu- 
li obnebulantur. Craffiffimus vetuftarum arborum cor- 
tex quam maxime laudabatur contra Dyfenteriam , 
fi hic cum corticibus femi - maturorum Granati po- 
morum in aqua ebullitur, & quotidie bibitur. Hunc 
in finem Ternatenfes utrosque hosce cortices conte- 
runt, quos fecum ducunt in longis itineribus marinis, 
liber feu cortex internus hujus arboris cum Calappi 
pucleo toftus, addito pauxillo feminis Anifi cum a- 
qua, propinatur ad febrilem zftum refrenandum , & 
exítinguendum illum, quiex calefacientibus potibus 
contrahitur, Vetufti corticis decoctum fepius propi- 
natum corpus agile reddit, decoctum vero cinerei 
cordis, quod circa meditullium veterum truncorum 
reperitur, conducit morbo Roftong ditto, qui Oze- 
na eft, feu nafi tumor, ex quo fauces fimul inflam- 
mantur. : | 
Decidua integra folia in cinerem comburuntur , qui 
cum Calappi oleo conmifcetur, quo inliniuntur pue- 
ri fcabie prorepente laborantes, tam in corpore quam 
in capite , ut exficcetur ; fructus ob omnibus fere avi- 
bus eduntur, uti & ab apris, quos venatores invefti- 
ant eo tempore, quo hujus arboris fructus mature- 
cunt. Viridis ramorum cortex in ramenta fiflus ad 
lieamen adhibetur, uti apud nos cum Salicum vimi- 
nibus fit, quique hinc in ufu eft apud Oryze meffo- 
res ad mergites conligandas , hoc autem poft meridiem 
inftituendum eft, ante meridiem enim nimis eft muci- 
ofus. Ejus lignum ad coftas minorum navigio- 
rum itidem adhibetur, quum lentum fit, nec finda- 
tur; atque in aqua marina durabile. 
Baleyenfes ex levibus hujus arboris fegmentis ara- 
trum fabricant, atque vomerem ejus formantloco fer- 
ri ex duroSagueri ligno , quod pauco obducunt ferro. 
Juga quoque ex hoc fiunt, quz bubulis inponunt, 
Supra indicatum fuit, florendi tempus hic in Am- 
boina efle menfes OCtobrem & Novembrem , qui men- 
fes hisce in terris funt vernales, in aliis vero infulis 
contra menfe. Martio floret, ac fructus Julio mature- 
fcunt , quum ibi aliud fit anni tempus. 
> Tn Rumpbii Adpendice hec adnotantur. 
In Hort. Malab. part. 4. Fig. 37. vocatur Vidima- 
ram. Portugałlice Fruta d’Entrude , Belgice Kleef- 
pruymen, hocque difcrimen obfervo ; quod Malaba- 
renies fruêtus fint majores & oblongiores, nec apud 
jftos incolas in ufu,neque ad cibum „neque ad Ats- 
jar. 
Tabula 
HERBARIIAMBOINENSIS Liter V. cap. XII. 
op Leytimor beeft men bem weinig , 
Soes D b 
ebruik. Daar men bem in overvloet be 
men thuyn-ftaken van zyne takken, en men ech e 
omtrent. de buyzen groeyen, en boe meer men bem van 
takken berooft , boe digter by wyt/chiet , op de manier van 
Willigen. In de maanden February en Maart is by zo 
wol vruchten , dat de takken nederwaarts gebogen bangen 
als men bem fcbilt of afbreekt , zo geeft by een onaange- 
namen en fierken reuk, meeft uyt de fchor(Je, niet te min 
zyn de bladeren van een goeden fmaak , en werden in de 
koft gegeeten , inzonderheid by zekeren vi/cb-koft Boboto 
genaamt , daar men de vifch met verfcheide bladeren be. 
wint , en te zamen kookt; den kleverigen flym gebruyken 
alle Inlanders , om werfcheide ligte werken te plakken, als 
papier , en bloemen aan kranzen op bruyloften, "t elk 
egter in korten tyd weder afvalt. 
Voorts is °t loof van dezen boom van een verkoelende 
kracht, en werd veel gebruykt tot allerbande inwendige 
brand, "t zy in koortzen, hooft-pyn , of anders, doch is 
deze verkoelinge maar matig , en met eenen de pyn Dé. 
lende , men neemt bet zap uyt de ver/che bladeren, met 
water gewreven en uytgedrukt in, of men kookt de bla- 
deren in water, en drinkt daar van dagelyks: Dezen 
koel-drank doet ook goed aan. den genen die verbunft „en 
pyn in't boofd heeft van dronkenjcbap. Het zap is ook 
goed in de kinderpokken ingedronken, want het verkoeld . 
inwendig , en dryft de pokken te gemakkelyker uyt. In eem 
Moors boekje «ond ik een Spodium befcbreven , waar me- 
de zy de verdonkerde oogen afvegen ,"t welk gemaakt werd 
van de afcb dezer bladeren , a/ch van gebrande Tsjavonys, 
dat is fyn. Bengaals linnen , met cen weinig Cubeben en 
rooze-water gemengt » en in de cogen gedaan,en daar by 
Jiond , dat ?t veel gebruykt wierd van oude luyden, die "t 
exigt van buyten begint te verduyfteren. ` De dikfle 
Wäer van oude bomen wierd zeer geprezen tegens rode- 
loop, als men dezelve met de Jchorfje van balf-rype Gra- 
naat - appelen in water kookt, en dagelyks drinkt Tot 
dien eynde voeren de Ternatanen deze beyde fcbor[fe meeft - 
by baar op verre Zee-reyzes de binnenfte fcbor [Je met Ca- 
lappus-pit gebrand, een aa Anys daar by gedaan „en 
met water gedronken, verkoeld den brand in de koortzen, 
en die uyt beete drank ont{taat. Het Decottum van de 
oude Jebor ff dikwils gedronken, maakt bet lighaam fris, 
maar de Decoétie van 't graauw bout „dat men omtrent 
het bert van de oude flammen vind, is goed gedronken 
in de fiekte Roftong, "t welk is een Ozena cf neus-ga 
Jweer , waar van de keel mede geinfecteert werd, 
* 
dewyl * aldaar zan. 
De afgevalle Geberle bladeren brand men tot a[Jcbe , vere 
mengtze met Calappus-oly, en befirykt daar mede de kin- 
deren , die bet vloeyende fcburft bebben , zo aan 'tlyf „als 
op "t booft , om die op te drogen; de vruchten werden van 
allerbande Zë egeten, als mede van wilde Swynen, 
daar dan.de ild-jebutten op weten te paffen, als de tyd 
is, dat deze bomen dragen ; met de groene baft van de 
takken in riemen getrokken , kan men ook binden, elyk 
met die van de Wilgen, gebruykelyk by de rys.Mayers 
om baar Rys-feboven te binden‘, doch dit moet na de mid- 
dag geenen, want voor de middag is ze te flymerig- 
Dit bout werd ook tot ribben aan kleene Vaartuygen ge- 
bruykt, dewyl bei tay is, niet fcheurt , en in zeewater 
dusabel. 5 
De Baleyers maken uyt de ligte bouten , baare ploegen 
tot de fcbare , in plaats van yzer nemenze bet barde bout 
van Sagueer -bomen met een weinig yzer beflagen. 
werden ook de jokken daar van gemaakt , waar mede ży 
baare Buffels infpannen. .. ` p 
Boven is gezegt, dat zyn bloeytyd bier in Amboina 1% 
de maanden October en November is , "t welk bier Lente- 
maanden zyn, maar op andere Eylanden in tegendeel in 
de Maand Maart., en de vruchten werden in Suly TYP» 
dewyl "t aldaar een andere Mouffon maakt. 
Rumphius heeftin het Aankangzel dit'er bygevoegt- 
In Hort. Malab. part. 4. Fig. 37. werd by genaamt 
Vidimaram. Port eicht ruin Ka Duytfp 
Kleef-pruymen , per alleen met dat onderfcheid , 
de Malabaarze groóter en langwerpiger befcbreven „p 
den., en by deze Inlanders niet gebruykelyk zyn, ng 10 
de koft , nog tot Atsjar. 
De 
