158 HERBARII AMBOINENSIS LiberV. cap. XIII. 
Ujus. Plurimum ufum prebent hujus arboris radi- 
ces, que multum adhibentur ad lintea & fila rubro 
tingenda colore, tam fole quam cum ligno Sappan 
mixte. Moluccani craffarum radicum cortices fu- 
munt cum tertià parte corticis & foliorum arboris 
Lebe, ac parum aluminis, in qua mixtura lintea ma- 
cerant, qua pallidam exhibet rubedinem , ad Mini- 
um adcedentem , nihilominus tamen perfiftentem & 
perpetuam , que: colores Amboinenfes praeferunt vi- 
vacibus. Malaienfes & Javani meliorem habent me- 
thodum, qui has radices cum ligno Sappan vel alio 
uovis rubro tinétorio ligno conmifcent, hac enim 
d cina cunctis rubris coloribus firmitatem & inten- 
fe rubrum coloris gradum conciliat, qui inde inftar 
Rubiz rubent, folia quóque ad Caffombe colorem 
adhibentur, ut conftans fit. Siminius color veligne- 
“us defideretur, cortex inferioris trunci eligitur cum 
Cortice & foliis Lebe , excoquiturque fine Sappan li- 
gno, fine hoc enim nunquam adquiritur Rubiz color. 
Recentes fructus quidam pueris exhibent comeden- 
dos ad abdominis vermes expellendos. Si radices in 
aqua marina nude fluétuent, incarnatum plerumque 
ades DE colorem: Hujus maris folia aliquando ma- 
gnitudine diverfa funt a vulgari forma, itaut medio- 
cria fubfequentis feminz referant. Mercatores has 
. fzpe radices in fafciculos conlectas magna copia ex 
Amboina in Javam deferunt ad rubrum colorem tin- 
genduin, quum ibi non ita fint preftantes, nec ita 
copiofe. Ternatenfes hanc habent congenerem Ban- 
calo & Mamelo, ac proinde uno indigitant nomine. 
Tabula Nonagefima Otlava 
Ramum exhibet Bancudi anguftifolie. 
. Gebruik. Het meefte gebruik van dezen bo 
in de wortelen, die veel gebruikt worden y^ pee qu 
wen van linnen en garen, zo alleen als met Sappan-boué 
gemengt. De Moluccanen nemen de fcborffe van de dike 
ke wortelen gekookt, met een derdedeel [chor/le en blade. 
ren van den boom Leha , en een weinig Aluin, daar in 
zy dan °t linne weken, "t geeft een beftorven rodigheid 
een weinig na de Menie trekkende , niet te min vaft en 
beflendig , van welke coleuren de Amboinezen meer bou. 
den, dan van de levende. De Maleyers en Javanen doen 
beter, die deze wortelen met Sappan-bout of ander rood. 
verwend-bout vermengen, want dit Bancudu aan alle 
rode coleuren de vaftigbeid , en bogen graad van rodis- . 
beid geeft, dewelke daar door Crab-rood werd, de bla. 
deren werden ook onder "t Ca[Jomba-verwen gebruikt, om 
dezelve vaftigheid te geven. Als men Menie of vuur. 
rood wil verwen, zo neemt men de fcbor[fe en bladeren 
van Leha, en kookt bet zonder Sappan-bout , wani zon- 
der dit werd de coleur nooit Crab-rood. 
De verfche vruchten geven zommige de kinders te eeten 
om de wormen des buiks af te jagen. Als deze wortelen 
bloot in Zee-water dryven, zo werdenze doorgaans in- 
carnaat rood. De bladeren van dit Manneken verfchils 
len zomtyds in grootte van de gemeene gedaante , zodatze 
de middelbare bladeren van *t volgende Wyfken gelyk wor- 
den. De Koopluiden voeren zomtyds deze wortelen met 
veele boffen uit Amboina na Fava, om tot rood-veravem 
te gebruiken, dewyl ’t aldaar zo goed, en veel niet valt. 
De Ternatanen rekenen ^t voor een mede-zoorte van Bane 
cal en Mamelen, en geven °t derbalven eenderley gaan, ` 
De acht- en negentig fte Plaat — 
Vertoont een Tak van de maauwhladige Bancudie-Boom, 
CAPUT DECIMUM QUARTUM. 
Bancudus latifolia. Bancudu dam Be~ 
24081 
Æc arbor non ita alta ac recta eft ac præcedens; 
fed craffior, magisque finuofa, obfcuro cortice 
* obdućta. Ejus folia multo funt majora, ple- 
rumque fpithamam longa, binas palmas lata, quz- 
dam binas fpithamas longa funt, ac fere unam lata, 
quzdam vero minora, {unt enim diverfe magnitudi- 
nis, bina fibi funt obpofita & cruciata, breviflimis 
& curtis infidentia petiolis , firmis in ramis intus con- 
cavis, feu aquofa medulla repletis. Hiramipeculia- 
rem érefcendi-Nabene modum, fenfim enim ad fupe- 
riorem partem quadragonam adquirunt formam , ac 
virefcunt, in fummo flaccidi & herbacei, in ampla 
divifi genicula. 3 | 
Ex quavis ala inferiorum foliorum alter excrefcit 
ramulus , «quorum quatuor fimul crucem formant , funt 
autem multo tenuiores, nihilominustamen firmi, in- 
ferius rotundi, in fuperioribus geniculis quadrati. 
Latus autem majorum ramorum lateralibus ramulis 
obpofitum per longitudinem fuicatum eft, acfi ramu- 
li ifti in hoc fuiffent obclufi, latera vero bina exter- 
na plana funt feu ventricofa, in Edy mr autem 
geniculo econtra eadem latera fulcata funt , horum- 
que folia multo funtlatiora & rotundiora, quam pre- 
cedentis, oris zqualibus, flaccida, glabra, & fere 
fplendentia, intenfe feu obfcure viridia, quinque ac 
fex coftarum obliquarum & finuofarum paribus per- 
texta, quz flaccidum folium in fuperiore ejus parte 
inzquale reddunt, extremum ramulorum herbaceo- 
rum terminatur in capfulam, in lateralibus vero ra- 
mulis fruétus confpicitur: Foliorum odor gravior ma- 
gisque moleftus eft precedentibus, ad Sambuci odo- 
rem adcedens, qualem & recens gerit decorticatus 
cortex. | | 
Fructus folitarii dependent, femper folio directe 
obp^fiti , acfi locum decidui folii fubplerent, magni- 
tudine & forma vulgaris ovi, iftis quoque verruculis 
ac papillis donati, uti in precedente , inferius funt 
craffiffimi, viridis coloris,& duriusculi, hi vero fqua- 
mofis iftis petalis deftituuntur , quz in mare obfervan- 
tur, 
XIV. HOOFDSTUK. 
- De breedbladige Bancudie-Boom. 
ry boom werd 20 boog en regt niet, als de voora | 
gaande , maar dikker, en meeft bogtig, met een 
; donkere fcbor[fe. De bladeren zyn veel grooter , in 
t gemeen een (on lang, twee banden breed, zommige” — 
zyn twee fpannen lanky-en bykans een breed, zommige 
daar en tegen kleender, want. zy, zjn zeer. ongelyk van 
grootte, zy. [taan twee en twee tegen malkanderen, em - 
regt in °t kruis, op zeer korte en dikke ftelen aan fiyve. 
takken, die van binnen bol zyn, of met een waterachtig 
bert uitgevuld. Deze takken behben een byzondere manier 
van waflchen, want zy worden allenxkens na voren toe. 
vierkant en groen , tegen 't einde flap en kruidachtig, in 
wyde leden verdeeld, for 
Uit yder {choot van de agterfte bladeren groeit een an. 
der taxken, die dan met haar wieren ook een kruis maken, 
maar zyn veel dunder , niet te min ftyf, agterrond, en. 
aan de. voorfte leden mede vierkant. 
De. zyde nu aan da boofdtakken tegen over de zyde-tak=. 
jes beeft een geut lanks benen , als of deze takjes daar in- 
gelegen badden , maar de twee buitenfte zyden zyn plat, 
of wat buikig , en aan 't volgende lid ter contrarie. zjn 
dezelfde zyden gevoornt ; de bladeren zyn dan veel bren 
der. en ronder , dan 't voorgaande, met ne kanten „flap, 
glad, en bykans glimmende., boog of fwart-groen , mets. 
en 6. paar fcbwynże en bogtige ribben doorregen, die t 
Slappe blad aan de bovenzyde wat heuvelachtig makens’t 
uytterfte der kruydacbtige takken eyndigen in een dooskens, 
maar aan de zyde-takjes ts een vrucht; de reuk der blade- 
ren is [waarder dan aan "t ooorgaande , en naar de V lier. 
trekkende, als-ook de verffcbe afgetrokkene fchorfJe. 
5 
De vruchten bangen enkeld:, en. altyd. tegen over een 
blad, als ofze de plaats van 't afgévallene vervulde , inde 
grootte en gedaante. van een middelbaar. Ey, ook van.dier- 
gelyke wratten of tepeltjes gemaakt, als KT: er 
‘t dikft várás ia en bardacbtig. Deze bebben die fcbub- 
achtige blaadjes niet „die men aan ’t manneken ziet, gc 
