V Boek. XIV Hooftff. 
tur, cuivis autem papille flofculus inponitur longo 
collo donatus, ex quinque, rarius ex fex , albis petalis 
conftans extrorfum flexis; maturi fructus mollefcunt 
quodammodo , coloremque adquirunt uvarum matura- 
rum, intusque fimilia gerunt granula, qualia mas ha- 
bet, fed majora, hujusque caro fuccofior eft. Sapor 
melior eft , ac quodammodo edulis incolis , neutiquam 
vero noftre nationi, quum amaricet, ac maturi hu- 
jus fruétus facile putrefcunt, fi in terram decidant, 
foetidumque adquirunt odorem inftar ftercoris; Li- 
gnum magis albicat & mollius eft quam maris, ac pau- 
cam vel fere nullam habet rubedinem. 
Nomen. Latine Bancudus latifolia. Malaice Bancu- 
du daun Bezaar. ln Banda vocatur Meucudu. Reli- 
ua nomina funt uti prioris , cum adjectione latifoliz 
eu feminz. Macaflarice Baya dicitur. 
Locus. Hec arbor non ita copiofe crefcit in filvis 
quam precedens, fed potius circa pagos & agros cul- 
tos, in hortis etiam & circa edes plantatur ob vulga- 
rem ejus ufum in ré Medica, 
Ufus. Hujus arboris folid potiffimum funt in ufu , 
fed ejus radices ad tinétoriam artém non valent. 
Maxima & latiffima ejus eliguntur folia , cumque Ca- 
lappi oleo obliniuntur, que ad ignem calefac , ac cir: 
ca totum abdomen & lumbos colliga, ad ventos cru- 
ditatemque abdominis expellendam, contra dolorem 
Colicum , illumque, qui poft partum mulieres excru- 
ciat, vulgatiffimum eft remedium apud incolas tali- 
bus in morbis. In doloribus quoque, qui a tenefmo 
& Dyfenteria cauffantur, calefacta hec folia bis de 
die dorfo & lumhis fiint adplicanda, vade dolureS MI- 
tigantur. ` É EE I 
n dyfuria, que quibusdam in annis morbus hic eft 
Endemius, ita ut acris , calcea , & pituitofa ejiciatur u- 
rina, unde meatus urinarius excoriatur, quotidie hu- 
jus arboris fructus in aqua conteritur, ejusque fuc- 
cus per linteum cribratur, cujus cyathus propinatur , 
addita prius pauca calcis albz quantitate; idem quo- 
que fructus cum aceto contritus & propinatus confu- 
mit & reftaurat lienem induratum, morbumque Thea- 
tu dictum , alii hunc in finem maturos edunt fructus, 
qui incolis fapiunt, no/tro vero populo ingrati funt. 
Macaflarenfium Baya Amboinenfi omnino fimilis 
eft, excepto quod ejus fructus magnitudinem gerat 
Limonis nigri, multum crudus editur inftar Lactucz 
contra lienem induratum , vulgarem anguftifoliam 
vocant quoque Cancudu, uti & Baleyenies & Javani: 
Bancudi folium cum illo Caju Boaraus confciflum , 
coctum, & propinatum Colicam curat; hujus femi- 
nz cortex radicum adhibetur ad filum rubro colore 
tingendum, fi ce ső cum cortice arboris Lebe, 
cum foliis Prunelle feu Ay Leaha, tinétura autem 
extrahitur ex cineribus, uti in pigmento Caffomba, 
Bonttus ttbr: 8: cap. 7. Mam Javanice vocat Mac- 
condou, quod fine dubio corruptum eft nomen Mau- 
cudu, ubi dicit Javanos illam adhibere contra dyfen- 
teriam & Choleram. Item contra vitia pectoris, 
Phthyfim, laterisque dolores, fiejus fructus füb ci- 
neribus toftus edatur. lpfe hunc comprobavit con- 
tra Hemoptoem, ejusque folia ulceribus & vulneri- 
bus impofita cutim generant & cicatrifant. Sal per 
artem Chemicam ex foliis extractus depurat & curat 
omnes malignas ulcerationes, ad quas in nofocomio 
Batavico multum adhibentur, ibique vocatur Arbor 
Confolida Indica. 
"Tabula Nonagefima Nona 
Ramum exhibet Bancuds latifolia 
Ubi Litt. A. cjus fruffum feparatum reprafentat cum floribus 
ac papillis enatis, 
OBSERVATIO. 
. Hee eft Cada-Pilava H Mal. Tom. 1. Tab. 52. ubi pag. 
98. vide notas: Arbor Indica fructu aggregato conoi- 
de Cada Pilava di&a Ray hift. pl. p. 1442. que elt Arbor 
Conifera Mecandow Javanenfium Bont. pag. 97. 
CAPUT 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 159 
wel op yder tepeltje [laat een bloempje mét een lang balsa 
jes van 5. en zelden G. witte blaadjes, die uytwaarts ge- 
bogen zyn; de rype Worden wat week, en bekomen de cos 
leur van rype druyven, van binnen bebbenze diergelyke 
korl, als % manneken, dog groter, ent wleejcb is zap- 
piger. De fmaak is verdragelyker , en eenigzints bequaam 
tot eeten van de Inlanders, maar voor onze Natie geen- 
fints , want by is nog al bitter , ook rotten deze rype vruch- 
ten ligt , als ze op de aarde vallen, en krygen een vuy: 
len reuk, als flront, "t bout is witter en weeker als aan 
^t manneken, daar men niets of weinig rood aan ziet. 
Naam. In ’t Latyn Bancuduslatifolia, In’t Mgleyts 
Bancudu daun Bezaar. Jn Banda Mencudu. De an- 
dere namen zyn als boven, met byvoeging van grootbla- 
dige s of 't wyfken. Op Macaffaars Baya. 
Plaats. Dit waft zo wel niet in de boffchen, als % 
voorigen, maar liefft omtrent de Negoryen , en bebouwde 
lande , zelfs word bet in de boven, en omtrent de buy- 
zen geplant, wegens zyn gemeen gebruyk in de Medicyne. 
Gebruik. De bladeren van dezen boom zyn meeft in 
gebruik, maar de wortelen tot bet verwen ondienftig: 
Men neemt de grootfte en breedfte bladeren van dezen 
boom, fmeertze met wat Calappus-oly, warmtze over "t 
vuur, en bindze over den gevelen buyk en lendenen , om 
te verdryven allerley winden en rauwigbeid in't lyf, de 
pyne in de Colyk, en de wein, die de vrouwen na de 
geboorte bebouden , zynde dit alleen 't aldergemeenfte mid. 
del in diergelyke ziekte by den Inlander. Insgelyks in de 
PYA, die men in de perfing en Rodeloop gevoeld , zal men 
deze warm gemaakte bladeren tweemaal "sdaags op de 
rug en de lendenen binden, om de pyn te verzacbtem 
n Dyfuria, 't welk in zommige jaren een gemene 
plaag is, dat men een fcherp s kalkabtig, en flymerig 
water maakt, "t welk de pa[Jagie en monden rauw maakt, 
en verzweert, zal men nemen dagelyks een van deze vruch- 
ten, wryvende die met water, druypen 't zap door een 
doek, en drinken van 't zelwe een roemertje vol, eer[E 
een weinig witte kalk daar by doende, dezelfde vrucht 
met Azyn gewreven, en gedronken , verteert en geneeft 
de gefwolle Mild, en den koek Theatu genaamt, andere 
eeten de rype vruchten tot dien einde uit de vuift, dat 
vit Inlander met fmaak, maar onze Natie niet ligt doen 
an. 
Het Macaffaarfe Baya is 't Amboinfe gant/ch gelyk, 
bebalven dat de vrucht zo groot is als een zwarte Lemoen, 
die werd veelrauw gegeeten, als Salade , tegens de mild» 
zugt, °t gemeen kleenbladige noemen zy ook Bancudu, 
elyk mede de Baliers en Favanen: Bancudus-blad, en 
aju Boaraus-blad gefneden, gekookt, en gedronken, 
geneeli "t Colyk, de bone der wortelen van dit Wyf- 
ns werd ook gebruikt tot °t rood-verwen van gaarn s 
als menze kookt , met de [chor(Je van Leha-boom , met de 
bladeren van Prunella, of Ay Loaha, en de loog moet 
y m zyn van afcb , gelyk in "t Caffomba verwen ge 
chiet. 
Bontius lib. 6. cap 7. noemt bem in 't Favdans Mac- 
condou, °t welk buiten twyfel bedorven is van Mane 
cudu, alwaar by zegt , dat bet de Favanen gebruiken 
tegen de Rodeloop , en bet Bord. Als mede tegens gebre- 
ken van de borft „ Teeringen, en Zyde-[leeken , als men 
de vrucht onder de afch gebraden eet, Hy zelfs beeftze 
goed bevonden tegens "t Bloedfpouwen , en de bladeren op 
wonden en ulceratien gebonden, doen bet volwaffen, en 
„cicatriferen. Het zout door de Cbymifcbe konft uit de 
bladeren. gebaald , zuivert en geneeft alle quaadaardige 
ulceratien , daar toe byze in t Butavifcbe Ziekenbuys 
veel gebruikt-beeft, en noemtze in 't- Latyn Confolidam 
arborem Indicam. 
De negen-en-negentigfte Plaat 
Vertoont een Tak van de breedbladige Bancudie- Boom, 
Alwaar Lett, A. deszelfs vrucht met de bloemen daar op 
zonderlyk verbeeldt. 
AANMER KING, 
Dit is de Cada-Pilava van de Hortus Malab Tom, 1. Tab. 
$1. alwaar op pag. 98. verders ziet de aantekeningen, en is 
de Ooft-Indifche-Boom met cen byeen vergaderde kegelvor- 
mige vrucht Cada Pilava genaamt van Ray in zyn f pl. 
pe 1442.en de boom met kegelvormige vruchten Macandou oy 
de Javavanen genaamt van Bontims pag. 97, 
V 3 XV. 
J 
‘ 
- 
