V Boek. XVII Hoofif, AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
CAPUT DECIMUMSEPTIMUM, 
Ganitrum oblongum. Catulampa , E? 
Cantjulikan. 
. A Mba he arbores Ganitri fpecies habentur, fed 
A foliis maxime differunt, 
Catulampa filveftris eft arbor altifima, haud multo 
minor Ganitro, folia inregulari locata funt modo in 
ramis, eraffiora & majora illis Ganitri, ipforumque 
petioli prope folii ortum geniculati funt inftar Durio- 
nis foliorum s inzequalis funt magnitudinis, a quatuor 
cum dimidio ad octo pollices longa, tres quatuorve 
digitos lata, fuperne obfcure viridia, inferne gilva, 
ad tactum mollia, in medio latiffima, atque ab utra- 
que parte fex feptemve gerunt coftas oblique admo- 
dum decurrentes , ipforumque ore funt obfcure & 
ample dentatz,'itautvix dignofei poffint: Flores fert 
fere inftar Ganitri. Fructus magnitudinem ovi colum- 
bini habet, fed inferius parum compreflus & planus, 
fuperius acutus, fique maturi funt, rubent, & tandem 
obfcure rubrum gerunt colorem. Ipforum caro ex- 
terna eft obfcure lutea, ficca, fed mollis, & vifco- 
fa, faporis dulcis & fatui cum levi adftrictione, nec 
grata, intus officulum reconditur oblongum , coloris 
pallide cinerei inftar Nucis Mofchate , fed anguftius 
æft, multisque rugis diftinćtum, & foveolis excavatum | 
inftar nucleorum Ganitri, non autem ita profunde; 
"ofcula hzc craffam liabent [ubftantiam , intusque u- 
nicam tantum gerunt cavitatem, in qua anguftus & 
tenuis locatur nucleus inftar Canarii nucis, fed minor 
& anguftior eft; faporis dulcis inftar Catappx cum 
levi adftrićtione. ; 
. Lignum intus albicat, in medio ex cinéreo & fu- 
{co variegatum, fibrofum eft, durum, & grave in- 
ftar illius. Cajoe Poeti feu Arboris albe. 
. In Macaffara bine hujus obcurrunt fpecies, dóme- 
ica nempe, qua prope zdes plantatur, ac parvos 
& anguftos gerit fructus magnitudine Gnemonis. Al- 
„tera filveftris eft, fupra memoratos profert fructus 
‘magnos, utrique funt edules. 
Nomen. Latine Ganitrum oblongum. Malaice & Ma- 
<allarice Tay Gigi, h. e. dentium fordes, quum in- 
ter edendum caro mucafa denrihne adhwraar Dale yi- 
ce Caiulampd. 
Locus. In Amboina non multum nota eft hee are 
Bor, copiofior eft in Celebe & Baleya. 
. Ufus. Apud Amboinenfes non eft in ufu , neque 
ejus fructus, neque lignum in ufum advocantur, in 
Baleya vero & Macaflara tam circa edes plantatur , 
quam in filvis. . Crudos ejus edunt fructus, qui & 
"hinc in foro venales proftant , licet modicam gerant 
.carnem , magisque ex delećtamento , quam ut fames 
fedetur, eduntur; ipforum fapor maxime convenit 
cum prunis filveftribus per gelu fubaćtis. 
Ejus lignum eft folidum & durabile inftar illius 
Cajoe Poeti, atque apud Macaflarenfes & Baleyenfes 
ufitatum ad &dium exftruétionem , quumque grave fit, 
in filvis exficcatur, ut levius fit , antequam deduca- 
tur, fructus oblongos referunt Ganitros , funtque 
duri & offei quafi. | 
Cantjulikan in Baleya crefcens hujus fpecies habe- 
tur, cujus folium minus eft illo Ganitri , ad oras 
maxime & tenuiter dentatum , fructus illos Catulampe 
referunt, fed funt minores & rotundiores , primo vi- 
rides, dein lutei, ac demum ex ceruleo nigri inftar 
-maturorum Canariorum, fique maturi , mucofi, fa- 
poris dulcis & fatui, intus magnum continetur offi- 
«ulum oblongum , non excavatum vel rugofum , uti 
Ganitri, fed glabrum & cinereum. Truncus craffi- 
tiem habet Canarii , ejus lignum exterius eft albicans, 
interius obfcure cinereum , inque vetuftis penitus 
truncis nigricans, uti in veteri Caju Baru ligno, eft- 
que porro graviffimum & durum. Baleyenfes hanc 
yocant arborem Cantjulikan, ibique crefcit in monti- 
bus Brattane. In Amboina ignota eft, femel tamen 
Tacemum fructibus onuftum ex Leytimorz montibus 
ad me adduxerunt, quos parvos putabam effe Cana- 
Nos, fed vocabatur ejus arbor Tay Gigi Itam, h. e. 
mgrum Tay Gigi. 
Tom. III Ba- 
16] 
XVII HOOFDSTUK, 
Ganiter-boom met langwerpige 
vruchten. 
DG beyde boomen, werden mede voor zoorten van 
Ganiter gebouden , dog verfcbillen aan de bladeren 
merkelyk. 3 
Catulampa is een zeer hooge Wout- boom, niet vee? 
minder dan de Ganiter, de bladeren Doan -zonder order 
aan de täkken, dikker en grooter dan de Ganiter ‚en bare 
Jleeltjes bebben by "t begin van 't blad een knietje , gelyk 
de Durioens-bladeren, zy zyn van ongelyke groottes; te 
weten van 41 tot 8. duymen lang , 3. en 4. vingers breed, 
boven donker-groen, onder vaal, en zagt int aantajien, 
in de midden breedft , en bebben ter wederzyden 6.a 7. 
ribben, die zeer fchuyns lopen, en de kanten zyn donker 
en wyd gezaagt „dat men "t even bekennen kan ; bet bloeyd 
ook bykans als een Ganiter. De vrucht is zo groot alt 
een Duyven-ey, dog agter wat plat, en voor fpits, als 
ze ryp Zyn , rood , en eyndelyk beel donker-rood. Buyten 
bebbenze een donker-geel, droog, dog week en fmeerig 
vleefcb „zoet en [mets van fmaak , met een kleene t'zamen- 
trekking, en niet onaangenaam; binnen is een langwer= 
pige fleen , van verwe ligt-graauw gelyk een Note Muf- 
Jcbaat , doch fmalder , met veele rimpeltjes en kuyltjes 
gegraveert, gelyk de korls van Ganiters, dog zo diep 
niet ; de fleenen zyn van een dikke fubftantie , bebben bin- 
nen maar een bolligbeid , daar in leyd een fmalle en dunne 
korl , gelyk in de Canary-noot , dog kleender en /malder, 
zoet van fmaak , gelyk de Catappan, met weinig zamens 
trekking. 
Bet hout is van binnen witachtig , na binnen toe uyt 
den graauwen en ligt-ro[Jen gemengt, dradig , bart, en 
fwaar pe dat van Cajoe Poeti of Arbor alba. 
Op Macaffer beeft men twee geflachten bier van, bet 
eerfte tamme word by de buyzen geplant, en beeft kleene 
en [malle vruchten „in de grootte van een Gnemon. Het 
tweede wilde draagt de bovenftaande grootfte vruchten, 
beyde zynze eetbaar, 
Naam. [n't Latyn Ganitrum oblongum. Op Ma- 
leyts en Mucaffours Tay Cigi, dat Ze muyligbeid der 
cardon, um dat in ^L eeten bet fmeerige vleefcb aan de 
tanden kleeft. Baleyts Catulampa. 
Plaats. In Amboina is "t weinig bekent , overvloediger 
is by op Celebes en Baley. 
. Gebruik. By de Amboinezen beeft by geen gebruyk, 
noch vruchten, noch bout, maar op Baley en Macas 
wert by zo wel omtrent de buyzen geplant, als by in "t 
wilde waft. Zy eeten de vruchten raauw, daarom ze 
ook op de Markt verkogt werden , hoewel daar weinig 
wleejcb aan is, en meer wyt plaifier dan om den bonger 
te [Lillen , gegeeten werden. De fmaak komt meeft over- 
een met de Sleen „die een vorfi of twee bebben uytgeftaan. 
Het bout is vaft en durabel, als dat van Caju Poeti, 
en by de MacafJaren en Baleyers gebruykelyk tot den buys- 
bouw, om dat bet wat fwaar i$ , laat men bet in ’t bofch 
drogen , dat bet ligter word, eer men "t afbale; de korls 
zoude men voor langwerpige Ganiters aanzien , want zy 
zyn meede fieen-bart, | 
Cantjulikan op Baley ava[fende , word voor een mede- 
zoorte bier van gebouden , "t blad is wat kleender dan de 
Ganiter , aan de kanten ook fyn en getand; de vruchten 
zyn die van Catulampa gelyk , doch kleender „en wat ron- 
der eerft qe „daar na geel , ten laatften blaauw-fwart, 
als rype Canary, als 't ryp is, mede wat fmeerig, zoet 
“en laf van {maak , binnen is een groote [teen ‚langwerpig, 
niet gegraveerd of ruyg gelyk de Ganiter , maàr glad en 
graauw. De ftam gewint de dikte van een Canary-boom, 
van buten beeft by een witachtig bout, maar van bin-. 
nen donker-graauw „en in de geheele oude ftammen fwart- 
achtig , gelyk aan 't oude Caju Baru, en daar zeer fwaar 
en bart. De Baleyers nóemen ’t Cantjulikan , en ’t waft 
aldaar in ’t gebergte van Brattan. In Amboina is?t on- 
bekent , echter is my eens een tros vruchten uyt bet gà- 
bergte van Leytimor gebragt, die ik voor kleene Canaris 
aanzag , maar. men noemden bet Tay Gigi Itam , dat is 
warte Tay Gigi, 
X D; 
