164 HERBARII AMBOINENSIS Liber V.capYXVilf, 
levenfes ejus fructus edunt, fed potiffimum ex 
VAST "Lignum fatis durabile eft ad zdificia, 
quum vero adco fit grave, ac tam longe petendum, 
vulgo non conducit , ipforum autem reges per in- 
gentem fubditorum numerum ex montibus id deduci 
jubent, atque ad palatiorum poítes adhibent. ` 
Catulampa in Baleya crefcens quodammodo differt 
ab Amboinenfi Tay Gigi filveftri , Baleyenfis enim 
majus & mollius gerit folium , ejusque fructus funt 
dulcioris & gratioris faporis , magisque hzc arbor 
plantatur. 
Tabula Centefima Secunda 
Ramum exhibet Gawitri oblemgí, fructibus onufti. 
De Baleyers eeten de vruchten , doch meelt u ; 
% Hout is durabel in den bouw , maar om A en 
is, en verre te baalen, dient bet voor de gemeene man 
niet, maar baare Koningen laten bet met meenigte van 
wolk wyć 't gebergte flepen, en gebruyken bet tot ftylen 
van zę SE sk 
Het Catulampa op Baley groeyende , verfchild wa 
de Amboinfche wilde Tay Gigi, dk sé Baleyfehe 
beeft een grooter en zagter blad, de vruchten zoęter en 
aangenamer van fmaak, en word meer. geplant, 
De bondert en tweede Plaat 
Vertoont een Tak van de 
langwerpige Ganiter-boom , m i 
vruchten beladen, y KE 
CAPUT DECIMUM OCTAVUM. 
Lignum momentaneum. Pagamatta. 
¿Ec arbor craflum , fed non altum, gerit truncum, 
i | plerumque tamen altiorem Limonio , glabro ac 
cinereo obduétum cortice. Folia inregularia 
funt , illaque Daun Candal referunt , non dentata funt, 
fed integra & zqualia, juniora autem leviter dentata . 
funt, quorum tamen anguli fenfim excrefcunt, funt- 
que quatuor pollices longa, binos & tres digitos la- 
ta, glabra, paucisque coftis donata , quarum tres 
prope petiolum concurrunt, uti in precedenti folio. 
lofculi funt mufcofi , brevibus racemis infidentes, 
qui in baccas excrefcunt magnitudine nucum avella- 
narum , fed rotundiores , raraque carne obdućte, 
Le plerumque virefcit , ac cito putrefcit , fi in terram 
ecidant, fub hac duriffimum reconditur officulum , 
magnitudine globuli fclopeti manualis vel etiam mi- 
nus eft, quod foraminulis & verruculis perforatum & 
obfeflum eft, inftar Ganitri, exterius autem quatuor 
protuberantes vene adparent , que nucleum per lon- 
itudinem in quatuor dividunt partes, per bina vero 
egmenta aperiri poteft. 
N "eege ee In brevem durumque api- 
cem cum excrefcentia feu alio breviore apice, - 
ginguo ex cinereo gilvum habent colorem , nec adeo 
Śrołunde func excavata hzc officula quam Ganitri, 
ac quodammodo polini poffunt, intus gerunt nucleum 
albicantem qui aporem habet Catappz. Flores ple- 
rumque decidunt, ita ut hinc inde tantum unus alter- 
ve frućtus in racemis excrefcat. 
Recens lignum pallide fłavefcit inftar Buxi, eftque 
folidum , grave, fuccofum , & vifcofum , putarentque 
homines lignum effe durabile , fed fallit, uti infra in- 
dicabitur, e contra trunci cortex eft ficcus, éz ad- 
modum fragilis. 
Nomen. Latine Lignum momentaneum. Malaice & 
Amboinice Pegamatta , quod quidam interpretantur 
Pegang Matta , h. e. momentaneum, feu quam diu 
oculi CUT & clauduntur , quum tam cito putre- 
feat. Ternatice Sal. 
Locus. Ubique in Amboinz filvis crefcit, etiam 
circa litus; in Leytimora raro obcurrit , fed copiofa 
eft arbor in Moluccis. 
Ufus. Hoc fallax lignum ad primum adfpectum, 
uti ditum eft, videtur durabiliffi num, quum adeo 
folidum & grave fit, fed cum admiratione experimur, 
tam cito corrumpi, intra paucos enim menfes coflos 
erat, cajus cauffa fine dubio eft copiofus liquor. 
ernatenfe autem videtur ficcioris & folidioris effe 
Tubftantie, aliquando enim ibi adhibentur ad poftes 
vetuíti arborum harum trunci. Fraćtuum officula 
a quibusdam ad utrosque apices poliuntür ac perfo- 
rantur, ex quibus amuleta formantur , que Amboi- 
nenfium muliercule brachiis circumligant, Coralliis 
naturalibus vel aureis interpofitis, eleganter enim 
liri poffunt inftar Ganitri , queque, fi perforentur, 
non facile franguntur, unde & confido, fi hzc in- 
colis veteris Indie’ effent nota, hosce geftaturos illa 
in amuletis zque ac ifta, quz ex Ganitro forman- 
tur. 
Siccum 
AVIIL HOOFDSTEX, 
Pagamatta - Boom, 
13 207 een dikken, dog. geen bogen flam , in gq 
meen booger dan een nen > met een effe 
ligte graauwe fcborffe. De bladeren Jłaan ‘zonder 
order , en gelyken die van Daun Candal, geenfints pe 
tant, maar met effen randen , doch "t jonge blad is wyd 
getand, wiens boeken metter tyd uytgroeyen , 4. duymen 
lang , 2. en 3. vingers breed, glad , met weinige ribbeń, 
waar van 3. agter by de fleel te zamen ftooten , gelyk in 
’t voornoemde blad. ^ 
Het bloeyzel zyn mofchagtige bloempjes „aan kortetros- 
jes waffende, waar uyt werden befien , ín de grootte van 
Hafel-noten, dog ronder , met weinig vleefch bekleed, % 
welk meeft groen blyft „en baalt afrot , als ze op de aarde 
vallen , daar onder leyd een zeer barde fteen, in de grootre 
van een piftool-kogel, en minder , rondom met gaatjes en 
wratten bezet, gelyk de Ganiters, en vän buyten ziet 
men 4. uytbuylende aderen , de korls langs beenen , als in 
4. verdeelende ‚doch men kan ze maar in 2. deelenopenen. 
Poor bebbenze een korte barde [pitze; met een andere 
yt wire y Vw verre ZYN ze uit den graat- 
wen vaal , xo diep niet gegraveert als de Ganiters, em 
laten zig eenigfints glad polyften. Binnen. bebbenze een 
wit beefije, van fmaak als Catappan. Het bloeyzel valt 
meeft af , zo dat er bier en daar aan de trosjes een vrucht 
blyft bangen. | 
Het verfche bout is bleek-geel, als dat van Bux-bomens 
dicht, fwaar , zappig, en flymerig, en men zoude zeg- 
en, dat bet een durabel bout was, maar °t bedriegt, als 
ier na gezeid zal worden , daar en tegen is de fcborfje 
des [Lams droog, en bryzelig. | 
aam. In 't Latyn Lignum momentaneum. Op Ma- 
leyts en Amboinfcb Pegamatta, °t welk zommige uytleg- 
gen Pegang Matta, dat is een ogenblik, of zo lang men 
de IECH mogte > em toedoen, om dat bet xo ligi vergaat. 
Op Ternaats Sal. 
Plaats. Het waft over al in *t Amboinfche bofcb, ook 
langs de Zeekant. Op Leytimor is 't weinig ‚maar over- 
vloedig in de Moluccos. ` 
Gebruik. Dit bedriegelyke bout fcbynd (als gezegt) 
in "t eerfte aanzien zeer durabel , om dat ’t zo digt en 
Jwaar is, maar met verwondering werd men gewaar, 
dot bet zeer ligt vergaat ; want in weinige maanden komt 
"er den worm in „waar van buyten twyfel bet overvlot- 
dige zap de oorzaak is. Het Ternataan/che echter fcbyńt 
van droger en vafter natuur te zyn, want "t werd zom- 
tyds aldaar tot Balen gebrwykt „als "t van oude frammen 
is. De korls werden by zommige aan beyde de eynden ge- 
Jlepen, en een gat bag $ en aan fnoeren gereegens 
die zommige Amboinfcbe Wrouwen aan de armen drage 
met goude of andere Coralen gemengt , en laten s Ég 
glad polyften als Ganiters, die in "t boren ligt brekens 
dies ik vertrouwe, zo ze de Inwoonders van ndien 
wierden bekent gemaakt, dat zy dezelve zo lief zouden 
dragen aan fnoeren geregen, als de Ganiters. 
