V Bock. XXI Hoofift. 
CAPUT VIGESIMUM PRIMUM. 
Arbor Spiculorum. Caju Caloway. 
Aloway duplex eft, latifolia & anguftifolia, que 
> iterum duplex eft. Latifolia eft arbor medio- 
cris, ramos gerens utcunque reétos, firmos, & 
virides, quorum folia fuperiora plerumque funt in- 
ordinata, inferiora vero bina & terna fimul in una 
rami parte; Folia hzc funt longa & angufta, majora 
ilis Canarii, firma, ab utraque parte acuminata, de- 
cem & undecim pollices longa, tres ac tres cum di- 
midio lata, pallide virentia,, paucisque tenuibus & 
nigricantibus coftis pertexta, ` "Fruncus haud multo . 
craos s illo Calappi. WA R $ , 
jus lignum pallide flavefcit ccum ; albicat » 
pueda in jocis nigrica ENEE „feu 
i variegatum, que circa cor adeo concur- 
runt, ut Novelle nigre fimile fit liga, eftque por- 
ro fatis grave & durum, quales & reliqua hujus ar- 
boris partes. ~ 
Anguftifoliz fpeciei alia varietas obfervatur, qua 
multo breviora gerit folia, quam precedens, fed 
que paulo latiora funt. Alia infuper fpecies, que 
latifolia magis adcedit, folia gerit decem & duode- 
cim pollices longa, tres quatuorque lata, horum ve- 
ro cofte funt fréquentiores ac parallele, inferior ip- 
forum pars ex czruleo virefcit , uti Palale fecunda & 
tertie , quorum faporem hujus arboris folia quoque 
habent. Hujus lignum magis albet & mollius eft quam 
praecedentis, fine nigris maculis, nihilominus tamen 
durabile ad tecta, | € 
Tertia ac proprie Ge fpecies folia gerit 
tredecim ac quatuordécim pollices longa, tres qua- 
tuorque lata, inferius glauca, paucis obliquis coftis 
donata, funtque firma, in junioribus ramis funt al- 
ternata, & in arbem fimul locata, inferius nempe 
uinque ac fex, füperius octo in circulo quafi dispo- 
ita, quaque flaccida funt éz deorfum dependent, in- 
terítitia nodorum pedem circiter longa fune, viridique 
cortice obduéta, in longis ramis fuperiores ifti circu. 
li in quinque firmos ramulos dividuntur , quorum qua. 
tuor in orbem ponuntur, ac quintus incurvus eminet, 
ex octo, novem , & decem foliis formati , eodem mo- 
do pofitis, que decem ac undecim pollices longa 
funt, binos lata, omnia per flacciditatem dependen- 
tia, ac tali modo penicillum Partifani referunt, ubi 
vero ` A eier rn ramuli exoriuntur, circulus eft ex 
decem vel undecim foliis compofitus , qua non de- 
pendent, fed oblique eriguntur , atque poit fesquipe- 
dale interftitium alius exoritur circulus , ex no 
longiffima & 
ve nque foliis formatus, que omnium 
Srmifima funt, atque transverfaliter inftar radiorum 
ftelle emittuntur. 
Hujus fj er truncus angulofus & fulcatus eft in- 
ftar illius Lanfii. Lignum vero durum, grave , pluri- 
misque nigris maculis variegatum , quam in ulla ante- 
cedente fpecie, circa cor obfcure cinereum eft, in- 
ftar Novelle nigrae, videturque ficcum efTe, fed fub- 
tili inpregnatum eft pinguedine , unde & flammam 
facile concipit, claramque excitat, odorem vero fun- 
dic inftar pifcis faliti & tofti. 
Per ingentem ficcitatem tam raro fructus producit, 
ut nunquam illos viderim, licet varios ejus truncos 
excidi jufferim, nec incole mihi iftos notare pote- 
rant, ! 
"Nomen; Latine Arbor fpiculorum, ac prima fpecies 
latifolia , fécunda & tertia fpecies a uitifolia Eus 
inea, ac peculiariter quoque tertia /tellata. Malaice 
ju & oe Ős fubfequenti ejus ufu, ac fic 
quoque Ambomice u Caloway feu Oebat Caloway, 
h. e. pharmacum contra arundinacea jacula. In Hitoca 
Aylanu Selu , ex fimilitudine foliorum pifcis Geep, 
alii Hitoenfes hanc vocant Haul Amuret, ‘Ternatice 
Gabi Gabi, h. e. Pangil, feu nutu clamare. 
Locus. Hec arbor raro obcurrit, actantum in ven- 
tofis monticulis. ` not) mr! | 
Ufus. Lignum aptum eft edificiis ac potiffimum ip- 
farum tectis, quum graves ex ipfo poftes formari ne- 
queant. Tenera ejus folia mafticata, vulneribusque 
inpofita , ex celis jaculatoriis , Caloway dictis, contra- 
3 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
167 
XXL HOOFDSTUK. 
. Caloways-Boom: 
bladige, die weder tweederlei is. De breedbladi» 
ge H een middelbare boom, met veel regte , [Lyve ; 
en groene takken , waar aan de voorfte bladeren mee 
zonder order flaan , maar de agterfte twee en drie by mal- 
kander, eń dat aan de tene zyde van den tak, de blade- 
ren zyn lank en final , grooter dan die van de Canari-boom, 
Styf „agter en voren toege/pitft, tien en elf duymenlank, 
drie en drie en s. balf breed , dopts-groen, met weinige 
Chan is tweederlei, breedbladige en fmal: 
Jubtile en fan. tige ribben. ^ De Ham werd niet veel 
dikker , dan een Calappus-hoom. 
Het bout is bleek-geel ; en befterft witachtig, bier en 
daar met zwartachtige aderen, ofte draadjes’ gefpikkeld , 
em omtront het hort 70 digt by malkander s dat 't de No- 
vella nigra gelykt , voorts redelyk zwaar en bard, dog 
droog , gelyk alle deelen des booms zjn. > = =a i y 
Het [malbladige beeft eenige verandering, want eene 
zoorte beeft korter bladeren ; dan de vóórgaande , 
maar die wat breder zyn. Een andere zoorte, die meer 
met "t breedbladige over-een-komt, beeft bladeren mede 
tien a twaalf duimen lank, drie en vier breed, maar de 
ribben zyn meerder, en lopen paralleel , de onderfte HE 
is blaauw-groen, gelyk aan de Palala de tweede en der- 
de, welkers fmaak deze bladeren ook eenigzints bebben. 
Het bout is wat witter en weker , dan 't voorige , zon- 
der e zwarte fbippeltjes , niet te min durabel in 't dák- 
wer 
De derde en eigentlyk fmalbladige , beeft bladeren dere 
tien aveertien duimen lank, drie en vier breed, van on» 
deren regt-blaauw of Spaans-groen, met weinige /chuin- 
ze ribben, en ftyf , aan de jonge takken fłaanze met beur- 
ten, en in en van er, te Weten, agter vyf 
en fes , Voor acht in een kring , maar de voorfte żyn flap, 
en bangen nederwaarts , de Plaatzen tuffchen de kringen 
pis omtrent een voet lang „en met een groene [chor[Je be- 
kt „aan de lange takken verdeelen baar de bovenfte krin- 
gen in vyf ftyve ryskens, waar van de vier om de mid- 
delfte [taan , en dragen boven een kroon van acht , negen, 
en tien bladeren in voorfchreve fituatie, tien en elf duy- 
men lank , twee dito breed , alle wegens baare flappigbeid 
af bangende , en zo een quajt van een Partifaan vertonen- 
e; daar deze vyf takjes E zamen [toten , flaat een kring 
wan tien of elf bladeren, niet bangende , maar fcbuyns 
ever eynd, en na een fpatie van anderbalf voet , een an- 
dere kring van acht en negen bladeren „de lang fle en ftyf- 
fe van allen, en regt over-dwers, als de Jtralen van ten 
over. 
8 
De [lam van deze zoorte is wat botkig, en gevoornt , 
als diewan de Lanze-boom ; bet bout mede bart, [waar, 
en met meerder [warte fpikkeltjes dan alle de voorgaande; 
omtrent bet bert donker-graauw , gelyk de Novella ni- 
gra; ‘t fchynt droog, maar beeft een fubtiele am i 
“daarom bet vuur ligt ontfangende , en beider brandende, 
doch riekt als gebrande zoute vifch. 
Het draagt zo zelden vruchten wegens zyne groote 
droogte , dat ik ze-tot noch toe niet gezien beb, hoewel 
ik ver/cbeide flammen beb laten omkappen , en de Inlanders 
«wifłenze my ook niet te beduyden. 
aam. In 't n Arbor fpiculorum , de eerfte zoor- 
te latifolia, de tweelle en derde anguftifolia& zruginea, 
in 't byzonder de derde ftellata. Op Maleyts Caju en 
Dann Caloway, van 't volgende gebruyk, en zo in 't 
‚Amboinfeb-Manu Caloway of Oebat Caloway, dat is 
Pharmacum contra aundinacea jacula. Op Hietoe 
Aylanu Selu , van de gelykeniffe der bladeren na den 
i/cb Geep „andere Hitoeëzen noemen bem Haul Amuret. 
Op Ternaats Gabi Gabi, dat is Pangil, of roepen met 
een wenk. 
Plaats. Dezen boom word mede weinig gevonden, en 
dat alleen op luchtige bergkens. 
Gebruik. Het bout is bequaam tot den buysbowtw, 
meeft tot "t dakwerk, want men kan geen fwaare ftylen 
daar oan bebben, De jonge bladeren geknowwt , en op de 
nn gelegt „die van Werp-pylen Caloway p 
3 zyn) 
