168 HERBARILAMBOINENSIS ZiberV.cap. XXII 
Ga, ramenta & fragmenta extrahunt , que ex ipfis 
inherent vulneribus; Caloway enim longa funt tela ex 
acuta aruftdine aliove ligno confecta, quz ex mahu 
vibrantur , Ceramenfi populo vulgatiffima, qua noxia 
admodum funt ińftrumenta vulnerantia , atque ad offa 
penetrantia in ramenta facile diffiliunt , vel ipfis tam fir- 
miter inherent, ita ut evelli nequeant , quin disrum- 
pantur, Pifeis Gepe hanc quoque malignam habet 
naturam , quod homines pufillis navigiis infidentes 
vulneret in pedibus vel brachiis eodem modo ac Ca- 
loway, a quibus utrisque hzc arbor fuum fortita fuit 
nomen, ac folia formam. Alii mafticata vel contri 
ta folia anthracibus inponunt , ut magis intumefcant,& 
disrumpantur, Ejus lignum foco etiam conducit. 
Tabula Centefuma Sexta 
Rámum exhibet „Arboris fPiculorwm , que Caju Caloway inco- 
lis dicitur, 
CAPUT VIGESIM: SECUNDUM. 
Clompanus major. Clompan. 
Æc arbot Eriópboro quam fimillima eft, ejus au- 
tem rami non ita ordinati funt, nec truncus fpi- 
nis obfeflus eft, nec cortex ita albicat quam E- 
riophori , ceterum ejusdem altitudinis & craflitiei. 
Folia plerumque in ramorum fummo progerminant 
longis in petiolis , qui ad finem incurvantur , atque in- 
ordinati funt. Septem autem folia petiolo fimul in- 
fident , plerumque in orbem, Eriophori foliis fimillima, 
fed majora, & fuperius latiffima, ac fubito in apicem 
definentia, horum medium novem pollices longum 
eft, tres cum dimidio latum, reliquaque tria latera- 
lia pollice breviora funt ; firmiorá, & craffiora illis 
Eriophori , inferne viridia, fuperne pallidiora. 
Flores concavum referunt caliculum , ex quatuor 
vel quinque petalis formati obliquis, & retrorfum 
flexis, fere inftar Papaje floris, in medio autem pis 
ftillum erigitur , ex albo flavefcens ac vifcofum , quod 
ad bafin obfcure rubet, odoris ingrati. 
Fructus burfam refert uno latere rećtam , altero in- 
curvam , inftar crefcentis lunz , incurvum gerens api- 
"cem inftar harpaginis, externe primo viridis , dein 
croceus, ac demum nigricans , ex brevi crafloque 
tiolo dependens, quique maturus ad rotundam de- 
ifcic partem.  Putamen exterius durum eft , femi-di- 
gitum craflum, interne ex incarnato colore eleganter 
rubet,in multas cellulas divifum , in quibus officula 
locata funt rubra pellicula obdućła , atque fub hac 
tenuis ac nigra glumia. Officula hec ficce inpofita 
funt medulla, multis fibrillis pertextz inftar Tama- 
rindi fructuum. Quodvis officulum Fabe magnitudi- 
nem habet , oblongo-rotundum, externe higerrimum, 
non autem fplendens, interne albicat , eftque durum, 
ac pinguiflimum , ita ut oleum ex illo exprimi poffit. 
Si cortex incidatur, album exftillat lac, quod fta- 
tim infpiffitur inftar calcis, fed pauciffimum, & in pe- 
tiolis non obfervatur: Vulgarium arborum lignum eft 
album, molle, & fragile, fi vero arbor fit vetufta, 
cor gerit flavum & duriusculum , per longitudinem 
ftriatum inftar ligni Ciati, ex quo Bandenfes & Ce- 
ramenfes afferes fecant,ad ciftas & fcriniaria opera, 
lignum hoc, licet fit leve, in aqua fundum petit, 
quum fit fungofum, & aquam inbibat. 
In Macaflara hzc arbor in tantam noti excrefcit al. 
titudinem quam Amboinenfis, fed magis extenfa eft, 
& craffiorem gerit truncum , fi floreat, tetrum fpirat 
odorem, qui per ventum ad longam percipitur di- 
ftantiam. Lignum ibi quoque flavefcit, ac quodam- 
modo ruffefcit, & per longitudinem ftriatum eft, 
quod ad craffos adhibetur afferes, ex quibus ZEthio- 
pes fepulchra & minora. formant navigia. 
Nomen. Latine Clompanus major. Malaice Clompan. 
Macaffarice Calompon.  Bandaice Fougul ; quidam 
hanc vocant Eriopborum filveftrem , contra Ternaten- 
fes filvefirem Maroccam, quum fubfequentem Clompa- 
num minorem domefticam putent efle, 
Locus. 
zyn, trekt de fplinters en flukken uyt , die van dezelve 
in de wonde zyn fléken blyven, want Caloway zyn lange 
pylen van [cberp riet, of ander bout gemaakt, die men 
uyt de band fcbiet , by de Ceramfe Volkeren zeer gemeen 
een food geweer "t welk in ?t guetzen op bet been floten- 
de, ligt Jplintert, of in 't been zodanig fteken blyft , dat 
men 't zonder ftukken niet wyttrekken kan. De Vifch 
Gepe is mede van die booze natuure , dat by de luyden 
in kleene praauwen zittende , dikwils in een arm of been 
Jobiet „als een Caloway , van welke beyde dezen boom zy. 
nen naam, en de bladeren baare gedaante bebben.* Andere 
leggen de geknóuwde of gewrevene bladeren op de bloed- 
Jweren , die ze fterkelyk optrekken , en tot "t breken brenden, 
Zyn bout kan men tot brandhout gebruyken. E 
De bondert eń zesde Plaat 
Veitoont een Tak van de Splinter-boom, die Caju Caloway 
by de Inlanders genaamt wert: 
"XXH HOOFDSTUK. 
¿De groote Clompan-Boom , ofte de 
wilde Capox-Boom. 
Exe boom: Ze den Capox-boom zeer gelyk , doch, de 
takken waffen juyft in zulken order met, ook heeft 
den: ftam geene doormen, en de fchorfe is zo wit 
niet als aan den Capox-boom, voorts van dezelfde dikte 
en boogie. De bladeren bangen meeft aan " voorfte der 
takken, op lange fttelen ; dewelke aan ’t eynde krommen, 
en zonder order ftaan,' 7. bladeren teffens op eenen fteel s 
meeft in een kring , de Capox-bladeren gelyk , maar groo- 
ter, na voren wat breed, en febielyk in een fpits eyndi- 
gende, bet middelfte is 9: dwymen lank, 3% dito breed; 
de andere 3. te weerzyden telkens een duym korter, fty- 
ver, en dikker , als de Capox-bladeren s binnen zynzę 
«vat groen, van buyten wat bleeker. 
De bloemen zyn als een bol kelkje, van 4. a 5. blaad- 
jes gemaakt s. {cheef „en agterwaarts gebogen , {chier als 
de bloemen van Papaja, in de midden met een boorntje, 
van verwe wit-geel, en als befmeerd, op de grond done 
ker-rood, van reuk oul, : 
De vrucht is als een beurs, doch de eene zyde is regt, 
en de andere krom als een swaffende Maan , met een kromme 
fpits voor p , als een baak ‚van buyten eerft groen, daar 
na boog-geel , en ten laatften f'wartacbtig , aan een korte 
dikke fieel hangende, ryp xynde, aan de ronde zyde open 
berftende. De buytenfte bolfter is bart , en wel een balve 
singer dik, binnen is ze fcboon incarnaat-rood , in veele 
Cellen verdeeld , daar inne. korls leggen met een rood vlies 
bekleed , en daar onder een fwarte dunne fcbaal. Deze 
korls leggen in een droog merg , met veele vezelingen door- 
trokken, gelyk de vruchten van Tamarinde. jet korl 
is in de grootte van een boon, langwerpig-rond , van buy. 
ten pikfwart , doch niet glimmende , 't binnenfte is wit, 
pw „doch zeer vet, zo dat men oly daar uyt Pere 
Jen Kan. RT 
Als men in de fcbor [Je kapt , komt een witte melk voor ` 
den dag s. doch word. terftond droog, als kalk , maar zeer 
weinig, en is aan de Deelen niet te zien; "t bout van de 
gemeene bomen is wit , week, en breekfaam , maar als 
den boom oud word, krygt by binnen een geel en bard- 
achtig bout, in de lengte geftreept als Kiaten-bout , waar 
van de Bandanezen en Cerammers planken zagen ‚tot Kift- 
jes, en voor de Scbrynawerkers bequaam ; dit verfch bout 
al is "t ligt zinkt evenwel: in *t water , om dat bet 000515, 
en ^t water inzuygt. 
Op Maca/fer werd deze boom zo boog:niet als de Am-. 
boinjcbe , maar meer uytgebreyd , ep dik van ftam, als 
by bloeyd , geeft by een vuylen reuk van zig , die de wind 
verre voerd; "t bout is aldaar ook geelachtig , na den rof- 
Jen trekkende, in de lengte geadert of geftreept , gebru)” 
kelyk tot dikke planken, waar van de Mooren bare gra 
ven maken, als mede praauwen. 
Naam. In 't Latyn Clompanus major. Op Maleyts 
Clompan. Macaffaars Calompon. Bandanees Fougu!» 
zommige noemen bem wilde Capok - boom , dag en te- 
gen de Ternatanen wilde Marocca , om datze de volgen” 
de kleene Clompan voor de tamme bouden. Plaats. 
