V Bock. XXIII Hoofif. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 169 
Locus. Raro in Amboina obcurrit, quaeque ibi in- 
venitur , flores potiffimum profert , rarosque fructus, 
majori copia reperitur in parva Cerama circa Eran- 
am, ac copiofior in Banda, Cerama orientali, & 
acaffara. | 
Ufus. Ejus frućtus potiffimum in ufu funt, quorum 
tofta putamina cinerem Be ad pigmentum Caf- 
fomba , qui alioquin ex Durionum corticibus prepa- 
ratur, uti in capite Cartbami Indici id latius explica- 
tur. Folia contufa confraétis inponuntur artubus vel 
Juxatis. Tenera autem folia contufa, & cum aqua 
opinata, omnem internum temperant eftum ut & 
ebrilem. Hunc in finem mukum adhibentur in Am- 
boinenfibus variolis , ubi refrigerium quam maxime 
requiritur. t hisce etiam lavari poteft , uti cum 
illis Eriophori fit, fed non ita vifcofa funt, magisque 
refrigerant quam depurant. Ex pinguibus cjus oflicu- 
lis sleek; uti dictum eft, exprimi poteft, fique ba- 
cello fint adligata, inftar candele ardent. Amboinen- 
fes arbores plerumque album producunt lignum , Ban- 
denfes vero & Macaflarenfes , fi fint crafifim& & vetu- 
fte, flavum ac ftriatum generant cor , ex quo trabes mi- 
nores & afleres formantur, que arbores potiffimum 
jn altis & ventofis crefcunt montibus, in denfis enim 
filvis non inveniuntur; Per ftipites ha arbores propagari 
poflunt , quarum tamen pauce progerminant. Hz arba- 
res circa edes non plantantur , quum per fortiorem faci- 
le disjiciuntur ventum , licet alte & craffz fint , ob fra- 
gile lignum , rami vero tranfplantari poflunt in folo 
argillolo , in arenofo enim & levi non facile proger- 
minant. Officula nigra in fartagine tofta , doncc puta- 
men ipforum dehifcat , efui apta funt & dulcefcunt 
inftar Nucum avellanarum , nec Cephalalgiam aut 
vertiginem cauffant , uti a vulgo putatur. - Ex iisdem 
ofliculis Javani oleum exprimunt ad Lampades ulitas 
tum. 2" 8 
"Tabula Centefima Septima 
ma Lie. A. folium denotat Clompami majaris (cu Eriopbori 
v D , o 
E. Eius fructum repreefentat. : 
C. Eundem apertum, ut officulorum feminalium fitus confpi- 
ciatur. à 
— S 
Plaats. Hy waft weinig in Amboina, en die men al. 
daar vind, draagt mecft bloemen, en weinige vruchten, 
meerder vind men bem op kleen Ceram, omtrengt Erangi 
en noch meer in Banda, Ooft.Ceram , en Macafer. 
Gebruik. Zyn gebruyk is meeft in de vruchten, weh — 
kers gebrande bolfters een affche geeft tot "t Caffomba vers 
„wen bequaam, die men anders van de Durioen Jebellen 
maakt , gelyk in ’t Kapittel van Chartamus Indicus te 
lezen is. De bladeren geftoten, werden gelegt over ge- 
broke leden „of gewrigten , die verftuyt zyn. De jonge blad 
deren gefioten „en mei water gedronken , verkoelen alle in- 
wendige bitte, en koortzen &c. Het wert tot dien eindé 
veel gebruykt in de Amboin/che pokken , die groote verkoe- 
linge van noden bebben. Men kan ook "t booft daar mede 
wa/jcben, gelyk met de bladeren van Capok , doch zyn zo 
Jlymerig niet, en verkoelen meer, dan zuyveren. yt de 
velte korls kan men, als gezegt, olie perfen , en aan een 
flokje geregen , brandenze als een kaarze. De Amboin/che 
bomen blyven mee[L wit van bout , maar in Banda en Mas 
caffer , als de bomen zeef dik en oud van flam werden, 
gewinnenze dat geele en geftreepte bert, waar van men 
balkjes en planken kan maken, welke boomen meeft op booge en 
lugiige plaatzen groeyen , want in °t dichte bofcb vind men 
ze met. Met ftokken kan men bem verplanten , waar van 
egter weinige opkomen. Deze bomen leyd men niet geern 
om de buyzen, om dat xe wel boog en dik worden, maar 
door een fterken wind zeer ligtelyk gebroken; en omge- 
worpen worden, wegens ?t bro(fe bout; doch de taten 
kan men weer verplanten, als "t een kleyachtige grond 
is, want in zandige en loffe willenze niet wel opkomen. 
De fwarte korls in een panne gerooft, tot dat de fclelle 
daar van oa, werden bequaam tot eeten, en zyn zo 
zoet als Cd noten „zonder vreeze voor booftpyn of du: 
Ss s Belyk de gemeene man gelooft. Uyt dezelve koris 
en 
e Javanen cen olye , gebruykelyk tot de lampe, 
De bondert en zevende Plaat 
Vertoont by Lett. A. een bladt van de groote wilde Capoxá 
Boom. 
B. Wyft aan deszelfs vrucht. 
C, Dezelfde geopent , op dat de plaatzing der zaaden gezien 
wert. : 
EEE 
CAPUT VIGESIM. TERTIUM. 
Clompanus minor. Clompan Boerong. 
e. minor cum majoti quo ad folia parvam 
C habet convenientiam fi fructus autem quodam- 
r 
modo conveniunt: bor eft plerumque recta 
. & gracilis, precedente humilior, fenfim vero ad E- 
ziophori crefcit altitudinem. Ejus folia funt folitaria 
$ inregularia, cum Canarii foliis quodammodo con- 
venientia, fed glabriora & anguftiora , ad petiolum 
anguftata, ubi verrucam quzdam gerunt, ac tres ner- 
vi concurrunt, bini autem laterales non ample ex- 
tenduntur, relique enim coftz transverfales plerum- 
que funt & parallele , inequalis funt longitudinis , 
inferiora enim fex feptemve pollices longa, fuperio- 
ra novem & undecim, ac quatuor pollices lata. 
Flores in racemis excrefcunt fpithamam longis , ex 
quibus rari & vagi dependent flofculi , ex quinque an- 
guftis petalis conftantes , ex angufto collo ortum du- 
centes, dein fefe explicantes , ac demum cito fefe 
contrahentes in unum. centrum, ubi & plures fimul 
«onjunguntur , & corymbi formam exhibent, coloris 
fordide albicantis „feu ex viridi & albo mixti, Ta fun- 
do minium habent colorem, ubi & luteum erigitur pi- 
ftillum, trigono capitulo infiftens, odoris gravis , fed 
cito dispergentis, qui noftre nationi hircinus habe- 
tur, Ternatenfibus vero gratus & mafculinus. 
Capitula oblonga , antequam flores fefe aperiant, 
viridia funt & fplendentia , acfi gummi effent obdu- 
“a, plurima autem horum flofculorum pars fruftra 
decidit,ita ut ex uno racemo tres tantum, quatuor 
„vel quinque frućtus perfecti excrefcant & glomerati 
quafi dependeant, qui craffæ funt filique & breves, 
Wulgarem digitum longe , pollicem craíle , binos trans- 
verfa- 
ah 
nz 
ANIE HOOFDS TUR 
De kleyne Clompan-Boom, 
— 
* 
ER kleyne Clompan beeft met de groote aan bladereń 
weinig gemeenfcbap, maar wel met de vruchten, 
bet is in "t gemeen een regte en dunne boom, lager 
dan de voorgaande, doch metter tyd wort by een Capox- 
boom gelyk. De bladeren fłaan enkeld en wonder order, 
de Canary-bladeren eenigfints gelyk, doch effender , en 
wel zo /mal, agter na den feel toe fmallende , alwaar 
zommige eem wratte bebben, en daar ook drie zenuwen 
te zamen floten , doch de twee ter zyden gaan niet verre, 
want de refteerende ribben lopen meeft dwars en paralleel; 
Zy zyn van ongelyke lengte, «vant de agterfte zyn 6. en 
5. duymen , en de voorfte 9. en 11. lang , 4. duymen breed, 
Het bloeyzel komt woort aan troffen , een [han lang, 
daar aan feldzame en ydele bloempjes bangen , van 5. /malle 
blaadjes gemaakt , uyt een naauw balsje ont/pringendey 
haar wytbreydende , en dan fchielyk weer te zamen fluya 
tende in een Centrum, alwaar ze ook aan malkander wafe 
zyn „en zo de gedaante van een kroontje wytmakende , van 
verwen vuyl-wit,of uyt den witten en groenen gemengt. 
‚Binnen op den grond żynze Menie-rood, met een geel 
draatje , opeendrieboekig knopje flaande , van reuk fwaars 
doch flap , dewelke onze Natie voor bokacbtig, maar de 
Li n kia pé pe en männelyk bouden. 
ngwerpige knopjes , eer den bloem komt , zyn groen 
en glimmende , als of że met e beftreken Mert Het 
meefte deel dezer bloempjes valt af, zo dat aan een tros 
maar 3. 4. en 5. vruchten tot perfettie komen, en op een 
klomp by malkander bangen , dezelve zyn korte dikke 
houwen, een middelbaare vinger lang , en etn duym dik, 
twee dwers-yingers breed, een weinig Mr £t. 
ogen 
