mo HERBARII AMBOINENSIS Liber cap. XXI 
verfales digitos late , ac parum retrorfum flexe ad 
apicem , ita ut una feu fuprema pars dorfum gerat 
rectum , altera pars inferior feu venter rotundior eft, 
ac hilo notatus, ubi & maturi fponte dehifcunt, uti 
de precedenti fuit ditum, ita ut formam renis vel 
femi-plenz lune reprefentent, primo externe viri- 
des, dein eleganter carmefini coloris cum albo vi- 
fcologue gummi adherente, interne incarnatum ge- 
runt colorem feu pallide rubentem inftar Rofe, ubi 
& feptem officula locantur, enucleatas nuces avella- 
nas referentia, vel femina Nympbee Indice majoris , 
quorum latera comprefla fibi ita adcumbunt, ut an- 
gulofa videantur, funtque nigerrima, nee fplendentia 
externe, interne vero albicantia & duriusculn inftar 
Caftanearum , queque uno latere ad oram fifi pu- 
taminis dependent, quod elegans pr&bet fpeétaculum 
per oflicula ifta nigra in rubro hoc fructu; in clau- 
fo autem fructu vifcofus continetur fuccus, qui per 
exterius putamen undique exfudat , inque dictum muta- 
tur gummi. Lignum eft album, fragile, nec dura- 
bile. | 
Anni tempus. Floret menfe Julio, feu pluviofisanni 
temporibus , fructus autem Septembri confpiciuntur, 
eftque una ex illis arboribus, qua folia viciffim de- 
jicit, quod tamen in Ternatenfi magis obfervatur: 
antequam vero tenera iterum progerminent folia, vi- 
fcofa emittit capitula dein decidua. 
Ternatenfis Marocca parum differt ab Amboinenfi, 
primo enim arbor major eft quam in Amboina; uti 
& folia, quorum fupremum & maximum quatuorde- 
cim pollices longum eft, quinque latum, inferius a- 
cute definens. ubi & tres concurrunt nervi, uti in 
Amboinenfi, inferiora autem folia anguítis & rotun- 
dis auriculis donata funt, que in Amboinenfi non ob- 
fervantur, brevibus porro infident utraque petiolis. 
Flores fructusque plurimum cum Amboinenfi con- 
veniunt; excepto quod florum odor ibi fit gratior. 
Similis fatis magna arbor folebat crefcere in caftel- 
to Orangie in Ternata, que cum ejus exftruêtione 
ibi plantata erat, & a militibus Arbor ftipendiorum vo- 
<abatur, quum plerumque omni femi-anno flores pro- 
ducéret, tumque plurimis foliis effet orbata, quum 
& tempus effet. quo ftipendia militibus folvebantur , 
quo autem eliet vetultior, €O minus hoc ohferva- 
bat tempus & ordinem. 
Nomen. Latine Clompanus minor , Malaice Clompang 
Boerong , ac fic Macaffarice Clompang Tsjendab, h. e. 
avium Clompang, quum volucres ejus officula quam 
maxime expetant. Quidam hanc vocant Clompang 
Kitsjil , & Clompang Utan, Ternatice Marocca, Am- 
boinice in Hitoea Mabuéwan, h. e. decus montium, 
ob elegantem fructuum colorem, aliis Hamile Ooa. 
In Sumatra circa Jambay Glompan Tita. 
J 
Locus. Copiofe in Moluccis crefcit, ii Amboina 
raro obcurrit, uti & in Celebe ac Sumatra, plurimum 
in remotis montibus, gua enim circa edes inveniun- 
tur, per ftipites propagate funt, necalte excrefcunt, 
ac tarde florent. 
Marocca Ternatenfis duplex eft, prima vulgaris eft 
Fotka feu femina dicta, cujus una arbor, uti dictum 
fuit, in Ternatenfi caftello Orangie locata eft, que 
nunc magnitudinem Durionis obtinet, nec foliorum 
prolapfum tam precife obfervat. Altera. Marocca 
Nonau feu mas raro obcurrit, magnaque ac rotunda 
gerit folia, feptem octoque fimul in trunci vertice 
pofita, ejusque truncus eft rectus, altus, & glaber, 
ac proinde multum adhibetur ad palos Parre Parren, 
quum altiffime excrefcant , nec facile pereant, de 
quibus vide ulterius fubfequens caput Folii Mappe. 
Ufus. Hzc arbor fragile admodum gerit lignum ac 
leve, fi ficcum fit, unde & quidam illud vócant 
Caju Gabba Gabba, optime tamen per ftipites propa- | 
gatur, unde & hortorum fepibus infervit & Siri palis, 
quum creditur, Siri daun ad illos excrefcens bonum 
inde adquirere odorem, fi trunci fint magni, afleres 
ex ipfis formari poflunt, qui adhibentur ad conftra- 
tum navium Joncken & Corre Corren "dictorum, 
quum leves fint, clavique facile transfigi poffint. 
U 
i Fru- 
bogen, met de fpitze, zo dat de eene of b 
a rugge verbeeldende , meeft regt is, a. jtk ¿E 
buyk is ronder , en met een naat, daar ook de rype ei 
zelfs opberften, gelyk als van de voorgaande gezeot ri 
zo datze de gedaante van een Nier of balve as uit: 
maken, eerfí groen; en metter tyd [cboon levend Jchar- 
laken-rood van buyten , doch daar aan men gemeen k 
een witte gom ziet kleeven. De binnenfte zyde is pä 
naat-rood of Rooze-rood , en daar binnen vind men 7 (di 
gepelde Hafel-noten gelykende , of de Indifche N ymphza 
Major, meeft met de zyde wat tegen malkander gedron- 
gen zo datze kantig fcbynen , mede pik-fwart , en zonder 
glans van buyten , binnen wit en bardacbtig , als de Ca- 
Jtanje, en met "t eene eynde aan de kanten van de ge. 
borftene fcbaal bangende ,’t welk een fragy fpeBacul gest 
van deze [warte koris, aan de roode vrucht; tuffcben de 
Jwarte korls en de bolfter , in de geflotene vrucht le een 
kleverig zap, dat door de buyten[le bolfter over d uyt- 
J'weet en in de voornoemde gom verandert. Het bout 
is witachtig, bros, en gant/ch niet durabel, 
Sayfoen. Zyn bloeytyd in Amboina walt in de revi 
: egen 
maanden, of im de maand Puly, en zyne vruchten ziet 
men in September, en "t is mede cen van die bomen, die 
zyne bladeren met beurten afwerpt, "t welk egter aande 
Ternataanfe klaarder gemerkt werd, en eer de jonge bla- 
— uitkomen , gewind by kleverige knopjes, die afval. 
en. 
De Ternataanfe Marocca heeft een klein ver/chil 
van de Amboinfe , want voor eerfÈ word den boom groo- 
ter dan in Amboina , gelyk-ook de bladeren, waar van t . 
woorfte en °t grootfte veertien duimen: lank is, en vyf 
breed , agter fpits toelopende , alwaar drie zenuwen t'za- 
men ftooten , allefints gelyk de Amboinfcbe y maar deag- 
terfte lopen met fmalle en ronde billen toe, dat men aan 
de Amboinfebe niet en ziet, voorts beide op korte ftelena 
De bloemen en vruchten komen mooft met bet Amboinfcbe 
overeen , bebalven:dat de reuk van de bloemen aldaar voor 
pé dyes gebouden werd. wh Suge) 
. Een diergelyken redelyken grooten boom legt te ftaan 
in % Cafteel Orangie 6p Ternaten, geplant by deszelfa 
fligting , en by de Guarnifoen-bouders goede maanden 
boom genaamt , om dat by gemeenlyk alle balve jaren bloei- 
de, enals dan vande métfte bladeren berooft ftond, als "e 
tyd was, dat men de suede waanden aan 't guarnizoen 
uitreikte, dog boe ouder by wierd, boe minder by deze 
ordre bield. otsi wajia PE 
Naam. In % Latyn Clompanus minor, op Maleyts' 
Clompang Boerong, en zg in bet Macaffaars Clom: * 
pang Tsjendab, dat is, Vogel Clompang om dat de 
Vogels zyne korls gaarne eeten, Zommige noemen bem 
Clompang Kitsjil en lompen Utan, in't Ternataans 
Marocca, in Amboina op Hitoe Mahuéwan, dat is, 
Decus montium, cieraat der bergen, wegens de fraye 
coleur van de vruchten, by andere Hanile Oda. Op Su» 
matra omtrent Famby Glompan Tita. e 
Plaats. Hy waft overvloedig in de Moluccos, in Am- 
boina beeft men bem weinig, als mede op Celebes en Sus 
matra, meeft in "t afgelegen gebergte, want die men 
omtrent de woningen van de menfchen ziet, zyn aldaar 
met fokken geplant, en werden niet groot, bloeyen ook 
lang faam, 
e Ternaatfe Marocca is tweederley, de eer fte is de 
gemeene Foëka of wyfken bygenaamt, waar van, als 
gezegt, een op Ternaten in't Cafteel Orangie flaat , zyn- 
de nu zo groot, als een Durioens-boom , en de werwille- 
ling der bladeren nu zo naso niet meer onderhoud. De 
tweede Marocca Nonau of Manneken is zelden te vim- 
den , beeft groote ronde bladeren , die zeden a acht aan't 
opperfte van den flam by malkander ftaan , de ftam is 
regt, bóog, en glad, en werd daarom veel gebruikt tor 
Jtylen=van Parre Parren , om datze zeer boog öpfebietens. 
en niet ligt vergaan, wadr van in ^t volgende Capittel 
van t Folium Mappe. ' See 
Gebruik. Deze boom beeft een zeer bros ligt bout als 
"t droog werd, daarom bet zommige Caju Gabba Gabba 
noemen, echter wil ’t wel groeyen als men bet met ftok- 
ken plant, daarom *t gebruykt wert tot e p 
Ziry-ftokken , dewył men gelooft „dat de Siri Daun daar 
by oplopende ‚een goede reuk krygt. Als men groote am- 
men beeft, kan men fmallé mew daar van maken 5" 
bruykelyk tot de boven boorden van de Fonkem en Corre- 
Corren , dewylze ligt zjn, en de houte pennen § 
lyk doorlaten. pe 
