172 HERBARII AMBOINENSIS Liber V.cap. XXIV 
CAPUT VIGESIMUM 
QUARTUM. 
Folium Mappa. Daun Dulang: 
Ernatenfes hanc arbufculam referunt ad Clompani 
minoris fpeciem , ipfi Marocca dictam, ejusque 
marem effe putant, de quo precedens vide ca- 
put 23, ego autem hanc tanquam diverfam penitus 
arborem defcribere malui. Ejus truncus eft rectus, 
gracilis, & altus, nullos emittens ramos nifi in verti- 
ce, ubi in paucos breves nodofosque dividitur ramos, 
quorum fuperiores partes lanuginofz funt; Folia ejus 
omnium maxima funt, quz umquam vidi in arbore, 
binos nempe cum dimidio pedes longa; fesquipedem, 
immo binos lata pedes, vetuftiorum vero arborum 
minora funt. Folium ipfum formam gerit extenfe 
Raje, inferius nempe latifimum, ac fuperius ele- 
anter anguftatum cum parvo apice inftar caudz Ra- 
je ‚fuperneglabrum, inferne lanuginofum , octo pro- 
tuberantibus magnis coftis donatum , ad oras integrum, 
nec ferratum. Quodvis folium craffo flaccidoque infidet 
petiolo lanuginofo & peltato, ita ut folium ipfi qua- 
fi incumbat, uti in Aro Agyptiaco, acfuperne fovea 
inpreflum fit. Be 
Ex foliorum alis racémus progerminat in paucos 
laterales petiolos divifus, ex quibus flores proger- 
minant, qui hucusque mihi ignoti funt. Hos infe- 
quuntur fructus, illis folii calcofi fimiles, fed minores, 
ex binis nempe tribusve partibus compofiti, externe 
arenofi & vifcofi, ita ut compreffi digitis fortiter ad- 
hereant, qui in tres cellulas dividuntur, totidem 
femina obclüdentes, magnitudine feminis Coriandri , 
tenera ac lutea carne obdućti, que facile feparari digi- 
tis poteft: Folia per aliquot dies in zdibus adferva- 
ta, foetent inftar putride aque. Arboris lignum eft 
molle, nec durabile, quod tamen ad Tartarren feu 
teCtorum tegmina minorum domuum adhibetur. Hu- 
jus binz inveniuntur fpecies , alba nempe & rubra, e- 
jusdem ceterum forma, qua colore tantum diffe- 
runt, rubra autem feu fufca paulo minora gerit folia. - 
Nomen. Latine Folium Mappe , juxta Malaienfe 
Daun Dulang , quibusdam vero dicitur Totarre Pale- 
cong. Ternatice Sow & Marocca Nonau. Amboinice 
Aylanu Sunu , in. Leytimora Ekana. 
Locus. Crefcit ad adfcenfum altorum & remotorum 
montium, raro autem in Amboina, potiffimum vero 
ad finum NufJanive, non in denfis fed levibus filvis. 
Copiofum ef in-Cerama & Moluccis, uti & in Cele- 
bes ora Orientali. - 
Ufus. Utriusque folia ab incolis Moluccarum & 
Amboinenfium infularum ufurpantur loco mapparum 
& mantiliumy in publicis conviviis pro quovis homi- 
ne unicum fternitur, quem in finem melius condu- 
cunt illis Daun Medji. Adhibentur etiam in Oryze 
ciftis, atque Oryze fübponuntur, quum non putre- 
fcant, licet per fummos montes devehantur, ubi aer 
ceterum eft nebulofus & humidus, atque facile in 
pluvias diffolvitur, ibi & incole hzc folia folebant 
capiti inponere loco petafi, ut a pluviis arborumque 
Stillis caput arcerent , uti. & plerumque ad talium 
montium adícenfum crefcunt, de quo ulterius vide 
LN ante Caput 63. libr. 10. in Mufco Capillari 
ofitos, 
x Alphorenfes Celebem inhabitantes hoftium capita 
hifce involvunt foliis. 
Tabula Centefima Octava 
Ramum exhibet arboris, qua Folium e vocatur, 
Ubi Litt. A. ejus fruétum trigonum & trilocularem denotat, 
CAPUT 
XXIV. HOOFDSTUR 
De Tafellakens-bladt-Boom, 
E Ternatanen rekenen dit boompje onder *t dn. ` 
D van Clompanus minor, by ben lieden Aë 
genaamt, en bouden bet voor 't manneken van ^ 
zelve, waar van ziet 't voorgaande 23. Capittel, de ik 
beb 't liever voor een byzonderen boom willen Dech 
De fiam is regt, rank, en boog, xonder takken tot in 
den top, alwaar by zig eerft in weinige korte en knoefti- 
ge takken verdeeld , welkers voor fte einden wolachtig zyn; 
e bladeren zyn van de grootfte, die ik ooit aan eeni en 
boom gezien beb, te weten, twee en een balf voeten n 
een en een half, en twee voeten breed, dog aan de oude ; 
bomen zynze kleender , bet blad beeft de gedaante vaneen 
uitgebreyden Rog, namentlyk van agteren breedft , na. 
voren fcbielyk toelopende s waar aan een kleen Jpitsken is 
als een ftaartje van een Rog, aan de bovenfte zyde even, 
aan de onderfte zyde wolac tig, metacht uitftekende ro 
ve ribben, aan de kanteneven, en ongezaagt. Teder bład 
Staat op een dikken flappen fteel, die mede wolachtig, en 
onder 't blad gevoegt is, zo dat 't blad daar op E “als 
aan 't Arum /Egyptium, en boven een kuyl maakt. 
Uit den fcboot der bladeren komt een tros, in weinige 
zyde-ftelen verdeeld, daar aan ^t bloeizel voorkomt, "e 
welk nog onbekend is. Daar op volgen de vruchten; die 
van ’t folium calcofum gelyk, dog kleender, teaveten, 
van twee en drie delen te zamen gezet , buiten zandieen 
Kleeverig , vaft aan de vingers bangende , binnenin drie 
celletjes wind men zo veel zaden, in de grootte van Cori 
ander, met dun geel vleefch omgeven, "t welk zig ligt 
laat afwryven, de bladeren eenige dagen in buis bewaart, 
rieken wat vuyl, als fpoel-water. Het bout is Week s 
niet durabel, egter tot Tartarren of dak-Sparren, aan 
ligte gebouwen bequaam. Men vind twee geflagtendaar . 
Ke witte er rode A van nd gedaanten, maat ver- 
chillen in coleur, bet roode of bruin[leelime bee 
kleender bladeren. d io e, or 
Naam. In *t Latyn Folium Mappz, naar ’t Maleyts 
Daun Dulang, zommige noemen t Totarre Palecong. 
= Ternataans Sou en Marocca Nonau. Op Amboins 
15 Suna; up LAS 
laats. Het waft aan °t opgaan der boogte van verre 
afgelegene gebergten , weinig in Amboina, en meeft om- 
trent de boek van Nuflanive, niet in digte, maar in lig- 
te bo[Jcben. Men vind ’t mede op Ceram, en in de Mos 
luccos , als mede op Celebes Ooft-kuft. 
Gebruik. Beyde wordenze gebruikt van de Inlanders 
der Moluxe en Amboinze eylanden, in plaats van Tafel- 
lakens en Servetten, in publicque maaltyden voor yder 
menfch een blad leggende, waar toe zy bequamer zyn, 
als Daun Medji. Het werd ook gebruikt, om in de 
Rys-ka(Jen onder de Rys te leggen, want ze bederven 
niet, als men. over "t. hoge gebergte reyft „daar ^t altyd 
miftig en mottig is, en de lugt zig gemeenlyk in een re- 
gen ontdoet , daar plegen de Inlanders deze. bladeren 
op 't boofd te zetten, als een weer-boed, om vandenre- * 
gen of droppen der bomen bevryd te zyn, gelyk zy ge: 
meenlyk waflchen aan 't opgaan van zodanige bergen; 
waar van ziet de Veerskens voor bet 63. Cap. Lib. 10. 
“in Mufcus Capillaris gezet. e | 
De Alpboerezen van Celebes bewinden in deze blade- 
ren de koppen , die zy van bare vyanden balen. 
De Hondert en achtfe E laat 
Vertoont een Tak van de Tafellakens-blad Boom. = 
ie Letter A, deszelfs driehoekig en driehollige vrucht aan- 
t. Sc? 5 
"XXV. 
