V Boek. XXV Hoofifl. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 17j 
CAPUT VIGESIM. QUINTUM. 
Corallaria parvifolia. Zaga Pobon. 
Unc binas defcribemus arbores, qua ob elegan- 
tem foliorum & officulorum feminalium formam 
i hic locari merentur, Corallarias has vocamus, 
funtque divife in latifoliam & anguftifoliam , quibus 
fingulis peculiare tribuimus caput. 
Corallaria parvifolia harum vulgatifima eft, atque 
in fatis altam excrefcit arborem , Tamarindo fimilli- 
mam, ejus autem coma non adeo ample eft extenfa, 
queque recreationis gratia circa edes plantatur, hu- 
milior eft, elegantemque format frondem , ramorum 
cortex ‚uti & juniorum arborum eft glaber , fragilis, 
parumque filfus, in adultis vero truncis cinereus eft, 
ramulique feu foliorum rachides fibi obponuntur ex 
tenuibus viridibusque formate petiolis, octo novem- 
que pollices longis , quarum tria quatuorve paria bi- 
nos cum dimidio & tres pollices a fefe invicem re- 
mota funt,raro autem inpar extremum claudit, his- 
ce rachidibus elegantia increfcunt foliola, per binos 
ordines (ibi obpofita & alternata, quorum inpar ex- 
tremum eft, plerumque unum cum dimidio & binos 
ollices longa, ultra unum lata , juniorum vero ar- 
foris funt majora,ab utraque parte acuminata, fo- 
liis Blimbingi Teretis ,libro primo defcripti , fimillima, 
fed minora, glabriora , & firmiora, e longinquo glau- 
ca, glabra, & fplendentia, que jucundum prebent 
ad{pectum , brevibus vero atque incurvis infident pe- 
tiolis , qui inferiori foliorum parti femper proximi 
funt, ac proinde nervus medius folium in binas in: 
&quales dividit partes, faporis dulcis leguminofi. 
Foliola hzc naturam fequuntur omnium arborum, 
que minora & pinnata gerunt folia, quod nempe 
poít folis occafum fefe claudant, quzdam furfum, 
quadam deorfum, nulla autem planta eft,quz tam 
precife hanc obfervat legem , quam hic Zaga frutex, 
de quibus poftea ulterius. 
_ „Flores ex longis ac tenuibus excrefcunt fpicis , pal- 
mam circiter longis, quarum quzdam fimul prove- 
niunt, ita ut laxum & vagum conftituant racemum, 
pér quorum decurfum flofculi confpiciuntur radiati 
feu rofacei , ex quinque parvis & anguítis petalis for- 
. mati, primo albentes, dein flavefcentes, in quorum 
centro ftaminula quzdam locantur flava, odoris de- 
bilis, quique facillime decidunt , hos vero infequun 
tur tenues & plane filique , octo pollices longe , di- 
itum late, vix cultrum craffe , parum retrorium in- 
curvate inftar falcis, quarum feptem octove fimul 
uno ex racemo dependent, primo virides dein 'ni- 
gricantes externe, m mature dehifcunt, ipfarum- 
que fegmenta retrorlum | i 
filique flavefcunt, ex quibus officula facile prolabun- 
tur, que copiofe intus locantur , Lupini officulis quo- 
dammodo fimilia, fed minora , magnitudine nempe 
unguis digiti minimi, feu inftar trigonz őr femi-ple- 
ne burfule ,angulis rotundis donata, que in medio 
parum protuberant, funtque duriffima, eleganter ru- 
bra feu corallina, glabra, & fplendentia, ita tamen, 
ut ipforum latera intenfe magis rubra fint per lineam 
cum ipfis parallelam, qua fimilem quafi format bur- 
fulam feu fpeculum , ab utraque nempe parte; prope 
angulum acutum per brevem venulam parieti filiqua- 
rum adne&untur, facillime autem decidunt, magna- 
ue copia fub arbore inveniuntur. 
3 Inform fubftantia interna eft flava, dura, & ficca 
uti Lupinorum, ejusdemque fere faporis; officula ve- 
ro hecterram tangentia in arbufculas cito excrefcunt 
tenues & erectas, quarto jam anno florentes. 
. Trunci lignum eft folidum, album, & vetuftarum 
arborum circa cor fufcum, ac durius, hz tamen ra- 
ro confpiciuntur, Floret menfe Septembri. 
Nomen. Latine Corallaria parvifolia, h. e. Corallo- 
dendrum ab officulorum colore. Malaice Zaga Pobon, 
Amboinice Aylaru & dw utraque nomina a fi- 
militudine parve Zage & Alaru, qui farmentofus eft 
frutex. Veri Malayenfes hzc officula vocant Con- 
dori feu Condorin, ac Chinenfes T/cbongfidji. 
Locus, Raro obcurrit in Amboina, plerumque fpon- 
te ctefcit in litoribus planis , & in levibus filvis mari- 
Tom. UL timis 
m incurvantur , interne vero hz. 
KS ITO OPS TILK. 
De kleynbladige Coraal- Boom. 
Wee nu twee bomen befchryven, die wegens 
de mooye gedaante van haar loof en korls albier 
Plaats verdienen , wy noemenze Coraal-bomen , en 
zyn verdeeld in Corallariam parvifoliam en latifoliam, 
die wy ieder een byzonder Kapittel geven. 
Corallaria parvifolia is de gemeenfte , en werd een 
redelyken bogen boom, de Tamarinde-boom zeer gelyk s 
doch o breed van kruyn niet , die men om plaifier om- 
trent de buyzen plant, blyft lager , en breyd zig uyt met 
een cierlyken kruyn; de /chor{Je aan de takken, als mede 
aan de jonge bomen is effen, bros, en weinig gefcbeurd, 
maar aan de volwafJe fiammen ligt-graauw , en de rysa 
kens flaan regt tegens malkanderen aan dunne groene Jie- 
len, 8: en 9. duymen lang, by 3. en 4. paren, 2: en 3. 
duymen van malkanderen, en zelden met een alleen voor 
uyt , aan deze fleelen hangen cierlyke blaadjes in twee ryen 
tegen malkander , met een voor uyt, doch de blaadjes in 
't byzonder [taan verwiffelt, in "t gemeen 13 en 2. duy- 
men lang, meer dan een breed, doch aan de jonge bomen 
zynze grooter, agter en voor toegerond , de bladeren van 
Blimbing Teres in °t eerfte Bock befcbreven , zeer gelyk, 
doch kleender , gladder, en flyver , van verre boog zee- 
groen, glad, en blinkende, zeer luftig om aan te zien, 
op een kort en krom fłeeltje flaande , °t welk de agterfte 
belft van ’t blad altyd naaft is, en dierbalven de middel- 
fte zenuwen bet blad in twee ongelyke deelen verdeeld s 
van [maak zoetachtig , als peulen. 
Deze bladeren volgen de natuur van alle bomen, die 
kleene en gevleugelde blaadjes bebben , te weten datze baar 
na Sonnen ondergang fluyten , zommige opwaarts, zom- 
mige nederwaarts, doch geen plant die "t met zulke pre- 
ciefe wetten doet, als de Zaga Frutex, waar van bier 
naar. 
Het bloeyzel komt aan lange dunne ayren voort, om- 
trent een band lang, en ettelyken by malkanderen , aan 
een ydelen tros fhaande, aan welken langs benen kleene 
bloempjes waffen , dewelke zyn gefternt „van 5. kleene en 
Jmalle blaadjes gemaakt , eerf wit, daar na geel, met 
eenige geele draatjes in de midden, flap van reuk „enligt 
afvallende , daar op volgen dunne en platte bouwen, 8. 
duymen lang , een vinger breed , en jcbaars een mes dik, 
een Weinig agierwaaris gekromt als een Sikkel , en met 
7. a 8. aan een tros by malkander bungende , eerft groen, 
daar na [wartachtig, van buyten ryp geworden jj rts 
ze van zelfs, en de deelen krullen baar agterwaarts op 
malkander s-en aan de binnen-zyde zynze geel , waar door 
de korls ligt uytvallen , binnen fchuylen veel korls of boon- 
tjes, de Lupinen eenigfints gelyk, doch kleender, in de 
grootte van een nagel van een pink, of beter als een drie- 
zydig en half gevuld beursje, met ronde hoeken, in de 
midden wat uytbuylende , fieen-bard , [choon Coraal-rood, 
glad , en blinkende ,zo nocbtans dat de kanten wat boger- 
rood zyn , een linie „die met de kanten paralleel loopt , for- 
meerd een diergelyk beursje of fpiegeltje aan wederzyden, 
en by den fpitze boek bangenze met een kort adertje aan 
de kanten van de fcbale, doch wallen ligt af, en leggen 
met meenigte onder den boom. 
Hare binnenfte fubftantie is geelachtig , bard „endroog, 
gelyk aan de Lupinen, ook meeft van die [maak, deze 
koris op de aarde vallende , fcbieten ligt op tot dunne regte 
boompjer » die in 't vierde jaar al beginnen te bloeyen. 
‚Het bout van den [lam is digt, wit, en aan de oude 
bomen omtrent bet bert bruyn, en nog harder, doch die 
vind men zelden. Zyn bloeytyd is in September. 
Naam. In ’t Latyn Corallaria parvifolia , dat is kleyn- 
blaadige Coraal-boom,van de gedaante des korls.Op Maleyts 
Zaga Pohon. Amboin/ch Aylaru en Aylalu, beyde na 
de gelykenifle van ’t kleene Zaga, en Aylaru , ’t welk een 
Jlingerend firuykje is. De rechte Maleyers noemen deze 
korls Condori of Condorin. De rechte Chinezen Tfchong- 
fidji. 
Piaats. Men vindze weinig in Amboina, by waft meeft 
van ze zelfs op vlakke flranden, en in lichte boffchen, 
2 niet 
