1714 HERBARII AMBOINENSIS Liber V. cap. XXY, 
timis tam in Hitoea , in litore ejus Senalo , quam in Ley- 
timora in diftriëtu Oerimefling. 
U/us. Hec arbor non peculiarem praebet ufum , 
fed ob elegantem ejus formam & gratam umbram 
circa edes plantatur, ubi in arenofo mollique folo ci- 
tiffime excrefcit , & late fefe extendit ; ejus coma 
ibi quoque multo viridior eft quam illarum arborum, 
que in filvis crefcunt, inter quam aperta filique 
cum rubris oficulis jucundum praebent fpeétaculum. 
Ihanenfes aurifices hisce officulis utuntur ex defectu 
verorum Sagi officulorum ad cohibendum aurum, non 
quia hec officula hanc habent virtutem , fed quod 
ipforum farinam in amylum norunt fubigere , cum 
uo:Metallicum mifcent pigmentum , quod auri fru- 
ftis & fegmentis firmiffime adhzret. 
Muliercule quzdam officulorum angulos poliunt, 
quz perforant,& in amuleta ducunt, quz pueri lo- 
co Corallorum ad collum gerunt. Chinenfis Condo- 
rius feu Tabone fds in Auftralibus partibus Chamchiu, 
Hayting,& infule Aymyu crefcens, officula gerit ro- 
tundiora 3 duriora, folidiora, & graviora Amboinen- 
fi, que proprie argenti ponderi inferviunt „eo quod æ- 
qualem habeant gravitatem. Colliguntur ibi quoque 
ex altis arboribus ; quz filiquas gerunt breviores Am- 
boinenfi , non ultra digitum longas, fed femper incur- 
vas inftar acinacis. Tem talia Condorii officula 
libre momentum conftituunt, decemque momenta 
unum Taył feu fectiunculam forte que apud nos 
decem funt drachmz , noftrorum vero Amboinenfium 
officulorum quindecim unum Maas feu momentum 
conftituunt, & centum & quinquaginta unum Tayl 
feu decem drachmas, ita ut in aliis regionibus fint 
raviora & majora forte. In Malabara aliisque Indo- 
ane regionibus quoque crefcunt , atque Portugallice 
ibi vocantur Gondjo feu Gonzo Cbapete, h. e. plana 
ana, ad diftinćtionem Zagz ofliculorum , que Gon- 
o Cabeça Preta vocant. ` In Java tam hzc quam Za: 
ge oflicula ad pecunie librationem adhibentur; at: 
que utraque vocantur Zaga feu. Zoga. 
In Rumpbii Adpendice hac adnotantur. 
In Hort. Malab. part. 6. Be: 14. Malabarice voca- 
tur Mantsjadi , Portugallice Mangelins , Belgice Week- 
bomen, ejusque defcriptio ac figura cum noftra conve- 
nit; ufus vero ipforum ad cibum »lignique ad tignum 
hisce incolis ignotus eft. Ex relatu D. Commelini hec 
arbor in Surinama quoque nota efl.  Javani hujus 
officula itidem Zaga vocant , a quibus etiam adhi. 
bentur ad auri & argenti librationem. | 
Tabula Centefima Nona 
Ramum exhibet Corallarie parvifolie Porifera; 
A. Ramulum denotat filiguis apertis 8 dehifcentibus oriuftür; 
~ ubi & officulorum fitus in confpedum venit. 
OBSLRVATIO. 
Hec arbor a Breyn. in Prodr. 2. p. 38. vocatur Crifta 
Pavonis, Glycyrrhize folio , maxima, Indica, flore fubluteo , 
minimo, fpicato , filiquis anguftis , longiffimis , ubi femina oc- 
cultantur, protuberantibus, femine orbiculato compreflo fan- 
guineo : & eft Phafeolus alatus arboreus, fructu orbiculato 
compreffo, coccineo. Herm. Cat. H. L. B. p. 495. & Ar- 
bor filiguofa Indica’, flore fpicato pentapetalo ‚-filiquis longis 
nodofis, fabis coccineis Ray Hifl. pl. p. 1752. Heec vero mis 
hi in Thef: Zeyl, pag. 79. vocatur Crifta Pavonis arbor, fo- 
lii fubrotundis , alternis, flore fpicato, pentapetalo , flavo, 
lobis longis, fruéta orbiculato coccineo , ubi vide reliqua , & 
Not. ad Hi Malab, part. 6. pag. 26. SZW 
CAPUT 
niet verre van zee gelegen; zo op Hitoe op d 
Senało , als op Leytimor in ’t diria dr: ermine ag 
Gebruik. Men beeft geen zonderling gebruyk oan de. 
zen boom, als dat men bem om zyn fragye gedaante , en 
om fcbaduwe te bebben, voor de buyzen plant, daar b 
in een zandige loffe grond baaft opfchiet, en zig Siet 
uitbreyd , ook is zyn loof veel jeugdiger-groen, dan im 
de gene , die in °t wild waffen, daar tuben dan de ge- 
borjte bouwen met de roode koris zeer Sbeculatief bangen. 
De Ibaneze Goud-fineden gebruyken deze korls by gebrek 
van de regte Saga-korls „tot ^t folderen van 't goud , niet 
als of bet merg zelfs van deze korls die kragt bad fide 
om datze dezelve tot een flyfzel weten te wryven Ca 
mede xy,"t Metallifche foldeerfel mengen, en aan de Jtuk- 
^ ken van 't goud kleven. 
. Zommige Vrouwtjes flypen de korls wat aan de kan: 
ien, doorborenze , rygenze aan fnoeren „en latenze de kin: 
ders in plaats van Coralen dragen. Der Cbinezen Con- 
dorius of Tfchongfidji, avaffênde in de Zuyder-deelen 
van Cbamcbiu , Hayting , en "t Eyland Aymuy ,zynron- 
der , barder , vafter, en f'waarder dan de Amboin/che 
en werden eygentlyk toż t wegen van zilver-gewigt e 
bruykt, om datze eenparig van fwaarte zyn. Zy walen 
aldaar mede op booge bomen, de bouwen zyn korter. dan 
de Amboinfche , niet boven een vinger lang, maar altyd 
gekromd, als een Sabel, van zulke Condorius 10. maken 
een Maas, en 10. Maas een Tayl, ^t welk by ons 104 
Drachme zyn; doch van onze Amboin/che korls gaan 15, 
in een Maas, en 151. op een Tayl, zo datze in andere 
landen wat grooter of fwaarder moeten zyn. Op Mala. 
baar ‚en andere Indoftaan/che landen pri hef ook ‚en bie- 
ten in °t Portugeefcb Gondjo of Gonzo Chapete, dat 
is platte gondjes , tot onderjtbeyd van de Zorakırlı 3 
dieze Gonho Cabeça Preta noemen. Op Fava gebruykt 
men 20 wel deze als de Zaga-korls , tot bei wegen van 
"t geld, en noemen ze alle beyde ‘Zaga of Zoga. " 
Rumphius heeft in het Aanhangzel dit'er bygevoegt. 
In Hort. Malab. part. 6. Fig. 14. wert bet int Má. 
labaars Mantsjadi. Portugee/ch Mangelins , in % Duitfch ` 
Week-boomen genaamt, en: de be chryving zo wel als 
de Figuur accordeert met bet onze. Doch bet gebruyk 
tot de koft , en/t bout tot bet timmeren is by deze Inlanders 
antfch onbekend. Na ?t fchryven van de Heer Comme- 
ins zoude den boom 00k in Surtnamen bekend zyn. De 
Favanen noemen deze korls mede Zagas en gebruykenze 
ook om goud en zilver daar mede te weegen. ` 
De bondert en negende Plaat 
Vertoont een Tak van de kleynbladige Coraaldragende-Boom, 
met zyn bloemen, 
A. Wyt aan een Takje met de houwen ofte vruchten opens 
geborften, en daar in der zelver zaaden, 
AANMERKING. 
Deze Boom wert van Brey, in zyn tweede Prodr. p. 38% 
genaamt de Ooft- Indifche- groote Crifta Pavonis „ met h 
blad van de Zoethout-ftruyk , met een geelagtige , kleyne 
bloem , met lange fmalle peulen uytpuylende, daar. de zaadeń 
leggen, met een rond: gedrukt rood zaat :- en, is de boomag- 
tige gevleugelde Boon met rond-gedrukt rood zaadt , van 
Herm. in de Catal. H, L. Bat, p. 495. en de Ooftindifche 
peuldragende Boom met een vyfbladige bloem aan een ften- 
gel groeyende, met lange bultige peulen, én Yoode zaaden ` 
van Ray in zyn Hiftor. pl. p. 1752. en wert van my genaamt 
in de Thef. Zeyl. pag. 79. Crita Pavonis-Boom , met rond- 
achtige bladen; die over en weer ftaan, met een ftengelag- 
tige bloem, die vyfbladig is, en geel, met lange houwen, 
en een rondt rood zaadt, alwaar het overige ziet als mede 
de Aanmerking op het zesde deel van de ‘Hortus Malab. pag. 
26, 
XXVI. 
