78 HERBARIIAMBOINENSIS Liber V. cap, XXVIII. 
Flofculi funt pufilli , lete purpurei, ex decem 
anguftis petalis compofiti, quorum quinque exterio- 
ra parum aperta funt, quinque interiora vero erigun- 
tur, quz piltillüm ambiunt inodorum. | ae 
Fructus pentagone funt veficule , primo virides 
cum purpureo intermixto colore, ac demum rube- 
fcunt, & facillime dehifcunt, anguli autem profun- 
dis fulcis diftinéti funt, ita ut ftellam reférant, In 
quavis vero cellula nigricans femen reconditur. 5i 
hz arbores in remotis locatz fint locis, altipres & 
elegantiores excrefcunt , circa edes vero humiles funt 
& inelegantes , quum ejus rami fepius amputentur, 
uos tamen cito regenerat inftar Salicum, hinc etiam 
t, quod ipfarum ftipites adeo 'concreti fint, totque 
jarafiticas alant herbas, plures enim ipfis increfcunt 
ilicis, Polypodii, & Mufci fpecies, contra in fum- 
mis ipforum cavitatibus putrefactis latent angues , le- 
guani, formicz, fimiliaque animalia. 
Arboris lignum eft pallidum, vetuftörum trunco- 
rum flavefcens, atque in quibusdam locis nigris ve- 
nis diftinćtum, molle , attamen craflum & lentum, 
nodofum , nec poliri poteft, nigra vero ilta macula 
non in cunctis reperiuntur arboribus, fed potiffimum 
in talibus, que fepius detruncatz fuere, in Java au- 
tem copiofius quam in Amboina. Ejus radices inre- 
gulares quoque funt, crafle, & nodofe, atque ma- 
na ex parte fupra terram denudate confpiciuntur, 
ejusdem itidem fubftanti&. 
Anni tempus. Sepius in anno floret , ac fere nun: 
juam frúétibus deítituta eft, copiofiffime autem hi 
Octobri & fubléquentibus menfibus zftivis confpiciun- 
tur. 
Nomen. Latine Catti marus , juxta Malaienfe & Ja- 
vanicum Catti Mabar. Amboinice in Leytimora Kis 
mar. Hitoea Kenal. Macaflara Kauwas. 'V'ernata Nga- 
70. Baleya Caiti Maba. 
* Locus. Ubique nota eft arbor, fed juxta regionum 
värietatem folia quodammodo differuht. 
Ujus.. Stipites quotidie adhibentur ad fepes & palos 
hortorum ex iis formandos, lignum enim ejus quam 
maxime eft vegetabile, non autem ita quam Novelle. 
Ramorum cortex aptus eft ad quavis ligamina , nodo- 
fum ramorum & radicum lignum manubriis majorum 
cultrorum infervit, non ob coloris elegantiam , fed fo- 
liditatem ac tenacitatem , in Java vero aliisque locis, 
ubi hoc lignum nigras iftas exhibet maculas, ad va- 
inas telorum adhibetur. Amboinenfes teneris ejus 
liis eaput lavant, ob -violaceum ipforum odorem, 
Europei vero cutis pruritum inde fentiunt. 
Chirürgi quoque indigeni ipforum fuccum oculis meis 
inftillarunt, quum mihi oculi inciperent effe caliginofi , 
adillos depurandos, quod in initio non percipiebam , 
fed brevi poft acredine fua penetranti usque ad ipfum 
enetrabat cerebrum, non autem mihi folatio fuit, 
orte quod malum effet nimis pertinax. 
In Baleya & Java has alunt arbores, ut majores 
fint, nodosque prebeant vetuftiores , ex quorum va- 
riegato ligno elegantes fabricant elaboratas telorum 
vaginas, 
"Tabula Centefima €? Decima Tertia 
Ramum exhibet Catti Mari, 
Ubi Litt. A, ejus fructum denotat, 
De bloempjes zyn kleen , ligt-paars 
Kach ee 5 ze? van ne it pete 
aan „en de 5. binnenfie over eynd , om, 
je anja J vin ET, 
e vruchten zyn vyfboekige blaaskens , ee en 
wat paars gemengt, ten ladiften roodachtig Sanit . 
zeer ligt, zynde de boeken met diepe voorns onderfchey. 
den, zo datze een Sterre gelyken. Binnen beeft Bebe 
yder Celletje een fwartachtig zadeken ; als deze Doi 
aan afgelegene plaatzen ftaan, zo waffen ze boger en 
cierlyker , maar omtrent de woningen van menfchen blyft 
by kort en lelyk, om dat zyne takken xo dikwils afgekapt 
werden, die by egter gaauw wederom gewind, gelyk de 
Wilge knoppen , daar van komt bet ook , dat deze Jironk zo 
bewajfen is, en veele baftaard-kinderen voeden moet. nas 
mentlyk veelderley zoorten van Filix » Poly odium. en 
Mos, daar en boven in de verrotte bollen ebata Slan- 
gen, Leguanen, Mieren, en andere ongedierten, | 
Het bout is bleek, aan oude [tammen geelachtig, bier 
en daar met [warte aderen of vlammetjes , week nogtans 
dik en taay, werrig, en onbekwaam om glad te febaven 
De [warte vlammen vind men niet aan alle bomen, en 
dat meeft aan zodanige „die dikwils gekapt werden, op Fa- 
va meer dan in Amboina, de wortelen zyn ook onbefuyft 
dik, en knoeftig , en leggen een groot end boven de aarde 
bloot , mede van dezelfde fubftantie, : 
~ Sayzoet. Hy bloeyd dikwils in "t jaar, en men ziet 
bem bykans nooit zonder vruchten , doch wel de meefte in 
October, en de volgende Somer-maanden. — * 
Naam. In % Latyn Catti Marus, na "t Maleyts en 
Javaans Catti Mahar. Amboinfcb op Leytimor Kinar; 
Hitoe Kenal. Macaffaars Kauwas. Ternataans Ngaro. 
Baleys Catta Mala. 
Plaats. Hy is overal bekent , boewel na ’t ondetfcbeyd 
der landen de bladeren een weinig verfebillen. 
Gebruik. De ftokken werden dagelyks gebruykt, om 
Paggers, dat is levende beyningen daar van te maken, 
en allerbande fkylen in boven en tbuynen , want ’t is een 
groeyfaam bout, doch zo ligt niet als de Novella. De 
baft is bequaam tot alderbande bind werk, ’t werrige bout 
aan de knoeften en wortels , dient tot begten van bouw- 
melen, synde wel met mooy in * aanzien, niet te min 
taay en vaft; maar op Fava, en elders, daar dit bout 
warte vlammetjes beeft , werd bet gebruykt tot kris- 
Jcheden. De Amboinezen nemen de jonge bladeren om "t 
hooft mede te waffen , wegens baare bloemacbtige geur „maar 
de Furopeanen gevoelen een jeukte daar van op de buyd. 
Ook bebben de Inlantze Meefters bet zap van de zelf- 
de bladeren my in de oogen gedroopen , doen my * ges 
zigt begon te begeven, om de ogen te zuyveren, *twelk 
in 't eerft niet gevoeld wierd, maar °t geen ik kort daar 
na met een doordringende fcberpigbeid tot in de berffenem 
gevoelde , en "t bolp my niet, om dat miffchien bet gebrek 
te balfterrig was. | 
- Op Baley en Java voedenze expres deze boomen , om 
Ee en oude knoeften te gewinnen, wyt wiens gevlamt 
out zy fraaye uytge/nedene kris-begten maken, 
De Hondert en dertiende Plaat 
Vertoont een Tak van de Kizars- Boom. 
Alwaar Lett, A, deszelfs vrucht aanwyft. 
CAPUT 
XXIX. 
