V Bock. XXIX Hoof. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 19 
CAPUT VIGESIMUM NONUM. 
Butonica. Boa Boeton, Huttum. 
Æc alta eft atbor litorea, raro erecta, fed ple: 
rumque craffo & finuofo trunco inclinans adeo 
fepe humili , ut genibus prorepere fub hoc o- 
porteat ; ejusque coma ab aqua marina adfpergatur, 
eodem modo uti in Bintangora. Corticem gerit gla- 
brum, cinereum , ejusque rami fefe ampliffime exten* 
dunt, qui fuperius in quatuor vel quinque minores & 
tenuiores dividuntur inftar corona majoris lampadis 
feu arboris Catappe , folia in ramorum fummo fafci- 
culatim congefta funt undique, inordinata, arcte fibi 
jun&a, veftigia autem deciduorum fecundum ramos 
‘notari poffunt , feffilia funt, atque ex angufto ortu fen- 
“fim dilatantur ab utraque parte juxta nervum medium 
craflum usque ad fummum , ubi octo & fex transver- 
fales digitos lata funt , ac fubrotunda , octodecim pol- 
lices, immo binas fpithamas longa, paucis lateque di: 
ftantibus coftis pertexta , que usque ad oras non ex- 
currunt, funtque glabra, intenfe glauca, & pinguia; 
tenera folia; ex fructu primum propullulantia , palli- 
de fufca fünt, uti & arboris, fed non ita grata , licet 
cruda edi poffint cum Bocaffan & pifcibus , parvam 
enim habent amaritiem & adftri€tionem , nec ita grata 
funt ać illa Butonice terreftris. 
Flos ingens eft, fere inftar illius Jarnbofze filveftris; 
fepe etiam magis dilatatus, quorum quivis fingulari 
inúdet petiolo, prope fuprema folia proveniens , qui 
intus repletus eft longiś , rectis , & rubentibus fta- 
minibus , uti int Tatubolb ‚fed multo copiofioribus, in- 
ftar penicilli rubri, in horum medio longum & fir- 
mum inftar cornu erigitur piftillum,haud ingrati odoris. 
Rubefcentes hi flores elegantiffimum praebent ad- 
fpe&um inter glaucam illam comam , fique ftamina 
ecidant , terram fub arbore rubram efficiunt ; poft flo- 
res calicis bine partes fefe contrahunt , quibus flos 
infidebat , illisque fubcrefcit ingens pomum , fuperius 
acuminatum , quadragonum , inferius quatuor rotundis 
oris connivens, ubi & foveolam gerit, totusque fru- 
Gus Jefuiticam refert mythram , qui diu virefcit & 
laber eft, maturus vero fnmeum adquirir. colorem 
eu obfcure fufenm , uti & in viridi kufi cinarem 
quaedam adparent venz prope apicem , & quatuor 
ifti anguli non femper equales funt , unus enim al- 
terve Ten: deficit aut inregularis eft. Maturus fru. 
&us externe craffa ac pilofa obductus eft gluma, uti. 
Calappe aux, intus durum locatur officulum putami- 
ne deftitutum , quod quadragonum fere eft; bina ve- 
ro ejus latera paulo latiora funt reliquis , ue ro- 
tunda, caro intermedia eft dura , & alba inftar Cafta- 
nearum , parumque mucofa , infipida, feu parum falfa. 
Vulgaris fructus magnitudo pugnum adzquat, ita ut 
quodvis latus ultra palmam latum fit, in Celebe au- 
tem & Occidentalibus infulis multo major eft, inftar - 
capitis nempe infantis, inveniuntur fepe etiam fru-. 
&us pentagoni, Ramorum medulla eft alba uti Sam- 
buci, fed pauca, lignum penitus molle eft nec dura- 
bile. 
. Anni tempus. Fructus in confpe&um veniunt Aprili 
' & Majo, quique decidunt , per mare multum flu- 
&uant „vel in litore projeéti jacent, ubi & progermi- 
nant, internus nempe albus nucleus, ad partem pe- 
tiolo proximam furculum emittit , in fuperiore autem 
parte radix propüllulat, ita ut furculus per nucleum 
radici non nectatur, quumque hic fructus per maris 
undas in litus projiciatur, hinc fit, ut incurvus excrefcat 
truncus. 
Nomen. Latine Butonica. Malaice Boa Boeton & Caju 
Boeton. Javanice Calappa Lupa & Lali. Ternatice 
Modjo. Amboinice Huttum. Macaflarice Taliffey. Chi- 
nice Tsjinckbi, h. e. ora maritima, quum nullibi nifi 
in litore crefcat, & ad oftia majorum fluminum, 
Locus. Per totam aquofam Indiam reperitur , usque 
in ipfis Zephyreis Chinz plagis, potiffimum vero in 
infulis, nullibi in tantam altitudinem quam in Boeto- 
na, unde & nomen obtinuit , in Java quoque & Pa- 
embang crefcit. 
Tom. III. Ufus. 
XXIX. HOOFDSTUK. 
Boston - Boom. 
LN is een högen flrand- boóm , zelden rept ftaande $ 
maar gemenelyk met een dikke bocbtige flam voor 
_ Over bangende „dikwils zo laag ‚dat men daar onder 
door moet kruipen „en zyn kruyn van 't zee-water befpat 
werd, gelyk men aan de Bintangor ziet. Hy beeft een 
effen graauwe febor/Je; de takken [preyderi bun zeer wyd 
uyt, en aan baar voorfie in 4. a 5. andere dunder , gelyk 
een króon van een groote lampe of Catappan-boom, De 
bladeren ftaan aan "t voorfte der takken in boffen by mal- 
kanderen, rondom, zonder order, dicht op malkander ge- 
drongen, doch ziet men de voetftappen van de oude afge- 
vallene langs de takken been: 2) hebben geene fteelen, 
maar beginnen met een fmalle bals, te weerzyden van de 
dikke middelrib allenxkens breder , tot voren toe, daarze 
8. en 6. dwars-vingers breed zyn, en in een ronde fpits 
toelopen , 18. duymen en 2. fpannen lang , met weinige 
en wyd van malkander flaande ribbetjes doortopen, die 
niet tot aan de kanten raken, glad, boog-zee-groen, en 
vet. De jonge bladerén , die uit de vrucht eerft uytfebieten, 
zyn licht-bruyn , als mede aan den boom , doch zo veel niet, 
en zyn als dan bequaam raauw met Boca[Jan en vifcb te 
eeten , want zy hebben een kleene bitterbeid en zamentrek- 
king, en zyn zo aangenaam niet als die van Butonica 
terreftris. , ger 
De bloem is groot, bykans als de wilde-famboes , of 
wel zo wyd , ieder flaande op een byzonderen fteel , by de 
voorfte bladeren uitkomende , binnen gantfcb uytgevuld 
met lange, regte, en rood-verwige dfaden , gel yk de Fam- 
boezen, doch veel meer „em als een roode quaft ‚in de mid- 
den flaat een langer en flyver boorntje, van reuk niet 
onaangenaam. 
Deze roos-verwige bloemen ftaan zeer cierlyk , onder 
dat mt in loof , en als de draden afvallen, nze 
de grond onder den boom gebeel rood; na de bloemen flui- 
ten bun twee deelen des kelks , daar de bloem in ftond , we- 
derom te zamen, en daar onder waft een grooten appel s 
na voren toegefpit/t, vierkant , achter met vier ronde bil- 
len toelopende , en een kuyltje makende, en de gebeele 
vrucht gelykt een Fefuiten Muts, langen tyd groen en 
lad, TYD werdende. annrdonvo wnnb.moramig o donker- 
hruyn y gelyk men ook aan de groene vrucht ecnige graau= 
ave aderen ziet voor by de [pitzes de vier boeken zyn ook 
niet altyd egaal , maar zomtyds ontbreekt "er een, of [taan 
onge[cbikt. De rype vrucht beeft buyten een dikke bay- 
rige bolfter , gelyk de Calappus , binnen is ook een bardé 
korl zonder fcbaal , die nog eenigfints vierkantig is, doch 
twee zyden zyn wat breder dan de andere, en de boeken 
zyn rond , van binnen bebbenze een bard wit vlee/ch , ge- 
lyk Caftanje, een weinig flymerig , onfmakelyk , of cen 
weinig brak. De ordinaris grootte van deze vrucht is als 
een gemene vuyft , zo dat yder zyde ruym een band breed 
is; maar op Celebes en de Wefterfe Eylanden valtze veel 
groter , te Weten als een kindskop „ook vind men er zom- 
tyds die 5. boeken bebben, "t merg in de takken is Wit, 
gelyk in de Vlier , doch weinig , "t bout gant/ch week , en 
niet durabel. 
Sayzoen. De rybe vrücbten ziet menin April en May, 
en die afvallen vind men veel in zee dryven , op "t [brand 
ver/preyd , alwaarze weder uit/cbieten , te weten de bin- 
nen[le witte korl fcbiet aan de agterfte zyde (die naa 
den fteel ftaat) een nieuwe fcheut uit, en aan dé voorfte 
zyde komt de wortel uit „zodanig dat de wortel en de fcbeut 
door de korl niet aan malkander bangen, en dewył deze 
vrucht door de zee-baren aan de :ftrand gefmeten werd, 
daar door komt bet dan, dat de flam niet recht op fcbiet. ' 
Naam. In ’t Latyn Butonica. Op Maleyts Boa Boe- 
toń en Caju Boeton, Favaans Calappa Lupa en Lali; 
Ternaats Modjo. Amboinfcb Huttum. Macaffaars Ta- 
liffey. Chinees Tsjinckhi, dat is water-kant , om dat bet 
nergens dan op de ftrand gevonden werd, en aan de uit- 
gangen van de groote rivieren. 
aats. Het waft door gebeel water-Indiën ; zelfs tot 
in de Zuyder-deelen van China, doch liefft op Eylanden, 
nergens 20 groot als op Boeton, waar van by ook den naam 
beeft, by waft mede veel op Fava en Palembang. 
7 Gebruik. 
