30 HERBARII AMBOINENSIS Liber V.cap. XXIX. 
U/us. Hujus arboris lignum ad tigna non adhibetur; 
folia, quum fint magna, elegantia & glabra orbibus 
menfz & patinis Inferviunt „in quibus omne ciborum 
enus deponitur , circumfertur , & obtegitur, præ- 
fertim piíces, unde & multi incolz hanc prope ædes 
fuas plantant ad foliorum ufum & commodum, fru- 
&us aliquando ad rem Medicam adhibentur, interne 
nempe ipforum nuclei in pulverem combufti & cons 
triti contra Colicam , vel fi cum Pinanga mafticentur, 
pauxillo Caryophyllorum addito, ac radice Bangle, 
abdomen quoque his inlinitur , idem quoque pulvis 
aliis admiftus medicamentis adfumitur, Vulgo autem 
recentes hi nuclei adhibentur ad pilces capiendos in 
litore , maris recurfuin foveis , fi illi conterantur , ipfis- 
ue injiciantur, vel quod melius eft, fi cum Cube ra- 
dice pufillisque cancris, fimilibusque, vel & Cattam and- 
jing mifceantur. ' 
Chinenfes in Java ex hisce nucleis contritis vifcum 
formant, quo umbellas inliniunt contra pluviz per 
forationem , quum antea Oleo Cicino fuerint oblinite, 
quod in China per aliud perficitur oleum , quod prz- 
paratur ex fructibus arboris Faugbio. Incole porro 
variarum infularum hisce utuntur fructibus ad res fu» 
perftitiofas , Bangayenfes enim cum quibusdam cere- 
moniis hosce aperiunt, in quibus obcultas quasdam 
obfervant res, alii autem, quorum amici itinera in- 
ftituerunt marina , ex iis ominari volunt,an fint vivi 
& incolumes nec ne, hunc enim fumunt fructum , in- 
que aquam illum projiciunt marinam, fique apice fu: 
ernatet, bonum ominantur prefagium, fi vero pars 
plana fupernatet , contrarium indicat. Naute, fi fi- 
tiant, nec aliud quidquam conquirere poflint, tene- 
ros hos manducant fructus, ex quibus aquam exfu- 
gunt ad fitim fedandam, acidula enim feu quodam- 
modo falfa eft, qua incole magis delectantur quam 
noftra natio. 
Hi fru&us delineati funt nullo adjefto nomine a 
D. Carolo Clufio libr. 2. Exotic. cap. 5. fub nomine 
tantumt peregrini fructus, ubi horum binos defcribit, 
qui; uni iidemque funt ac fupra defcripti Huttum , 
inveniüntur enim quidam , quorum anguli per quatuor 
& quatuor cum dimidio pollices diftant, alii minores 
funt, quorum quodvis latus binos & binos cum di- 
midio pollices latum eft, additque Chirurgum ipfi 
nasrafle , fefe in India Orientali in litore ex arena 
illos eruliie , IM quod raarces 1muiftranv; quvd-verum 
efle poteft, neutiquam vero folia gerunt Myrto fi- 
ilia, quorum formam forte oblitus fuit. 
+ Ternatenfes ipforum nucleis tam folis quam cum 
Boeroerz nucleis miftis , ut & arboris cortice contufo 
& in flumina proje&o utuntur ad pifces enecandos, 
qui infra fluxus efe abfcondunt , prefertim anguillas 
rodunt. Cum fucco recentium nucleorum omnes 
inliniunt fcabies & inpetigines , ad vermiculos , qui 
pruritum excitant, enecandos. | 
Javani fructus nucleum-conterunt cum Pipere , Al- 
lio, & Lumbricis terreftribus , ex quibus globulos 
formant, quos aque injiciunt, ut pifces vertiginofos 
reddant, uti alii id peragunt cum Coculis Indi: vide 
ulterius Tubam Bacciferam. 
"Tabula Centefima Decima Quarta 
Ramum exhibet Butonice. 
Ubi Litt, A, ejus fruêlum denotat. 
Gebruik. Het bout van dezen boom wer ; 
merbout gebruykt , de bladeren , om datze vis jä. dijn 
glad zyn, dienen tot tafelborden, en feboteltjer? Wa 
derbande koft en eetwaren daar op te leggen, daar d 
te dragen en toe te dekken , inzonderheid abana WE 
Jchen, daarom bem veele Inlanders by baare buyzen u ch 
ten, om 't gerief van de bladeren te bebben, De Kate? 
werden zomtyds tot Medicynen gebruykt , te weten & 
binnenfie korls tot poeder gebrant , en fym gemalen, tę. 
gens *t colyk ‚als men "t zelfde knouwt met inang Tour 
by doende een weinig Nagelen, en de wortel Bangle ook 
den buyk daar mede befproeid: als mede ?t zelve poeder 
met eenige andere dingen gemengd, ingevende. In bet 
gemeen werden de ver[Jche korls gebruykt , om vifch daar 
mede te vangen op firand, by aflopend water, in de kuv. 
len, als men de korls wryft, en alleen daar in firoo H 
of ,'t welk beter is , met de wortel Cuba , en de kleene Crab: 
betjes , Lopertjes , of Cattam andjing gemengd, 
De Chinezen op Fava maken ook uit deze korls eenjiym, 
als zy dezelve wryven, en door een doek doen, ’tapelkan: 
gebruiken om de iper fols daar mede te beftryken, tegens 
t inwateren van de regen, na datze. dezelve te vooren 
met Oleum Cicinum beftreken bebben, "t welk in China 
met een andere olye gefcbied , dat gemaakt wert van de 
vrucbten des booms Faughio. Verders gebruyken de In- 
landers van verfcbeide Eylanden deze vruchten tot eenige 
fuperftitieufe dingen, want die van Bangay wetenze met 
zekere ceremonie op te kappen, en daar in eenige verbor- 
gene |dingen te zien; andere, wiens Vrienden over zee 
vertrokken zyn , willen daar in weten ofze nog leven „en 
welvaren of niet, want zy nemen deze vrucht, werpen. 
ze op t zee-water, en zo ze met de fpitze boven komen 
dryven, zo bouden zy *t voor een goed teken , xo de vlakke 
zyde boven komt, bet tegendeel, De Zeeeluyden, alsze 
dorft hebben, en anders niet krygen kunnen, byten in de 
jonge vrucht, en zuygen "t water daar uyt om den dorft 
te verflaan , want bet is wat brak, waar aan de India- 
nen meer gewend zjn, als onze Natie, = 
Deze vruchten ziet men afgetekent „en zonder eygen 
naam befchreven by den Heer Carolus Clufius lib, 2, 
Exotic. cap. 5. onder de naam van Peregrinus fruétus, 
alwaar by twee van deze vruchten befcbryft, die men 
voor een em dezelfde met *t bovenftaande Huttum bouden 
moet, want men vind er wiens boeken 4. en 44 duymen 
van malkander ftaan, andere «eel kleender , van 2. ep 2% 
duymen yder zyde, en dat een Chirurgyn bem verb 
heeft, dat by ze in Ooft-Indien op bet firand „en uyt bet 
zand getro > WWadrze waf} geworteld was ‚is wel 
waar, maar geenfints datze Myribe- bladeren hadden, 
welkers gedaante bem mi[Jcbien vergeten was. 
De Ternatanen gebruyken zo wel de korls alleen, als 
met Boeroera-korls gemengd, of de fcbor[Je dezes booms 
geftampt, in de rivieren gefmeten , om de wiffchen te do. 
den, dig beneden firooms wonen. Inzonderheid brengt 
bet de voor den dag, met bet zap van deze verfche 
eyt 
korls uytgetrokken , beftrykenze ook alderbande feburft 
n JÄIN „om de wormptjes, die 't jeukzel maken , dood ` 
e Javanen wryven de kern van de vrucht met peper, 
look, en aardpieren , maken bolletjes daar uyt, en finy- 
tenze in alderbande water , om de le duyzelig te ma- 
ken, gelyk anderen met de Coculi Indi doen: Ziet de 
Tuba Baccifera. 
De bondert veertiende Plant 
Vertoont een Tak van de Butomie-boom. 
Alwaar de Lett. A. deszelfs vrucht aanwyfta 
¿Se 
XXX. 
