V Boek. XXX Hoofif. 
CAPUT TRIGESIMUM. 
Butonica Terreftris. Huttum Darat. 
Daun Putat. 
Utonica terreftris in binas dividitur fpecies, in al. 
B bam & rubram, feu vulgatifimam, qua humilis 
eft arbor, ad viri craffitiem & altitudinem ex- 
crefcens, ejus folia inordinata quoque funt, arcte fi- 
bi juncta in ramorum fummo uti in Catappan , hec au- 
tem ramum fuum ulterius obcupant, quam in Catap- 
“pan vel Butonica litorea. Ejusdem cum precedenti 
funt forme, fed anguftiora & flaccidiora, unum vel 
fesquipedem longa, immo longiora , mox ex ramo ot- 
tum ducentia anguíto collo, propé apicem vero la- 
tiffima funt, palmam nempe lata, vel paulo latiora, 
paucis incurvis coflis donata , nervum vero gerunt 
craffüum medium , inferius maxime protuberantem. 
Ad oras fubtiles dentes confpiciuntur , fed adeo rari, 
ut non ferrati videantur; Tenera folia fufca fint & 
fplendentia , faporis inftar Laćtuce, parum nempe 
âmaricant, cum magna fatis adftrićlione ; haud ori iri- 
rata. 
5 Flores ex longo , tenui ,& dependente petiolo , binos 
pedes longo, & ulterius excrefcunt,huic viridia infident 
capita inftar Olivarum tenerarum , per illum laxe 
difperfa, quz fefe aperiunt' in bina vel térna crafla 
& concava petala , quorum medium repletum eft om- 
nino ftaminibus rubentibus, uti precedentium ; fed 
plerumque minora funt, atque in ipforum centro pi- 
ftillum erigitur. 
Fruétus quadragona funt poma , inferius anguftata, 
tenuibus ex pedünculis dependentia , tres quatuorque 
transverfales digitos longa, binos lata, & fuperius pau- 
lulum anguftata, ubi & coronulam formant ex binis 
quatuorvé cráffiusculis fquamis compofitam, in cujus 
medio filamentum extenditur, funtque primo glabra 
& viridia , dein ex fufeo flava feu fumea , externe 
parum rugofa, intus officulum reconditur oblongum 
inftar globuli, fed quodammodo quadratum ; fubftan- 
tie durioris & ficcioris quam Caftanearum , fine puta- 
mine, fed crafla & pilofa gluma vel cortice obductum, 
nec edule. 
Locus. Arbor hec humiles amat filväs haud longe 
a litore remotas, in quibus folum eft fulphureum & 
lapillis mixtum. gie a 
Alba fpecies paulo majora. gerit folia, eodem cate- 
rum modo circa ramos locata, fesquipedem longa, 
immo longiora , fuperius ad apicem quatuor , quinque, 
& fex pollices lata, ad oras obfcure crenata, ita ut 
vix dignofci poffit , tenéra autem ejus folia pallide 
magis fufca funt, quam precedentis. Nervus medius 
itidem maxime protuberat, & magis albicat, quam prio- 
ris, cujus nervus magis fufcus eft , folia ejus funt quo- 
que magis glauca quam antecedentis. 
" Flores itidem ex longis excrefcunt petiolis; quo- 
rum bini ternive fimul ex quovis foliorum fafciculo 
dependent, binos tresve pedes longis, atque hisce fi- 
milia infident capitula viridia, fefe in bina ternave 
craffa petala aperientia , in quorum centro quatuor 
alia alba & extenfa confpiciuntur petala, reftans flo- 
ris pars in medio repleta eft albis ftaminibus ad bafin 
rubefcentibus, antheras fufcas gerentibus, in horum 
centro longius & rubrum excrefcit piftillum, quod 
poft reliquorum lapfum frućtui ipfi infidet, ac tum 
iterum virefcit, plurima autem florum pars decidit, 
ita ut pauci excreftant fructus; qui itidem quadrata 
funt pomula, fed latiora, breviora, magisque com- 
refa przcedentibus , intenfe viridia, nec externe gla- 
bh fed foveolis ac rugis fcabra ; plerumque tres 
pollices longa, binos lata , fed maxime fefe contrahunt; 
ac fuperius quoque coronata funt, uti pregedentia ; . 
feffilia fere, quum priora longiusculo ex pedunculo 
dependeant; fructus hic demum fufcus eft, ac fub 
, pilofa gluma minorem digitum craffa , nucleus recon- 
* ditur ex rotundo parum quadragonus , albus, ejus- 
demque fubftantiz cum priore, neque hic edulis eft: 
Utriusque fpeciei lignum ex albo flavefcit , eftqúe 
molle, & inutile. oe 
Nomen. Latine Butonica terreftris , Amboinice & 
Mialaice Huttum Leymuri, & Huttum Darat. Mala- 
` Tom. 111. ienfes 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. agi 
XXX HOOFDS TUR, 
De Land; Boeton- Boom. 
D: land- Butonica is onderdeeld in twee zoorten , roodé 
en witte, de roode of gemeenfte blyft cen lagen 
boom, op bet boogfte in de dikte van een man, de 
bladeren [taan insgelyks zonder order „en digt agter mal- 
kander „aan *t voorfte der takken „gelyk aan de Catappan 
doch deze bekleeden baren tak wat verder, als men aan de 
Catappan of Butonica littorea ziet; zy zyn van deze lf 
de gedaante als de voorgaande, dog fmalder en flapper , 1. 
en 11 voet en meer lang ‚ftraks by den tak beginnende met 
een fmallen oorfpronk, en by de [pits op "t breed[le, te 
weten een band breed , of wat meer , met weinige kromme 
ribben , maar met een dikke middel-zenuwe , die beneden 
verre wytfteekt. Aan de randen ziet men kleyne tande- 
kens s doch zo weinig , datze ongezaagt fcbynen, De jonge 
bladeren zyn bruyn en glimmend , falaad-agtig van fmaak, 
te weten een Weinig bitter ‚met een merkelyke zamenirek- 
king, niet onaangenaam in de mond. 
Het bloeyzel komt woort aan een lange, dunne , en beel 
afbangende fteel, twee voeten lank en meer, daar aan 
aan groene knoppen ‚als jonge Olyven, langs benen wat 
ydel , die bun openen in twee of drie dikke en holle blaad- 
jes; "t middelfte is gant/ch uytgevuld met roze-verwige 
draden, gelyk aan "t voorige, doch doorgaans kleender , 
met een lange draad in de midden. 
De vruchten zyn vierkante appelkens , achter met een 
Jmalle bals, aan dunne fteelkens bangende ; drie en vier 
dwers-vingers lang, twee dito breed , voor weder wat 
toege/pitft , en aldaar een kroontje makende, van twee of 
vier dikke fchubbetjes, met cen draadje in de midden, 
eerft glad en gras-groen , daar na bruyn-geel of rookagtig, 
en van buyten wat rimpelig , binnen leyd een skie beg. 
werpige korl, als een klootje, dog wat vierkant, wel 20 
bard en droog van fubftantie, a een Kaftanje y zonder 
jae met een dikke en bayrige bolfter omgeven, en niet 
eeibaar, 
Plaats. Dezen boom waft gaarne in lage bo(jcben , doch 
die niet verre van (brand zyn. en daar ven Javamelagtige 
grond is, met kleene fleentjes vermengd. 
De witte zoorte beeft wat grooter bladeren , op dezelf- 
de manier rondom de takken Tanis, 1i voet lang, en 
meer, voor omtrent de [pits 4. 5. a 6. duymen breed, 
aan de kanten ook donker gezaagd, dat men qualyk be- 
kennen kan, en de jonge bladeren zyn wat ligter bruyn, 
dan de voorgaande. De middelfte zenuwe is ook bier zeer 
uitbuylende, en witter dan aan 't vorige , daar ze wat 
bruynagtig is, de bladeren zyn ook zee-groender dan de 
voorige. 
Het bloeyzel komt insgelyks aan lange fteelen voort, 
welker 2. of 3. uyt ieder bofcb bladeren afbangen , 2. 
en 3. voeten lang , daar aan fiaan diergelyke groene knop- 
pen, die bun in 2. a 3. dikke blaadjes openen, daar bin- 
nen ziet men 4: andere witte en uitgebreyde blaadjes , em 
"t middellte is digt uitgevuld met witte draadjes , op den 
grond roze- verwig, met vale nopjes, in dezer midden 
Jłaat een langer en gantfch roze-rood draadje, dat na 't 
afvallen der anderen op de vrucht vaft blyft , dog als dan 
wederom groen werd, " meefte deel der bloemen valt af, 
zo dat weinige vruchten te regt komen. Dezelve zyn me- 
de vierkante appeltjes , doch breeder , korter „en gedronge- 
ner dan de vorige, boog-groen en niet effen van buiten , 
maar met eenige kuyltjes en rimpelen, in ’t gemeen drie 
duymen lang „twee dito breed , dog krimpen zeer in, voor 
met een kroontje als de bovenftaande > bykans zonder Deel 
aan den rank zittende, daar de voorige aan lankagtige 
fieeltjes bangen , ten laatften word de vrucht bruynagtig, 
en onder de bayrige bolfter, die een pink dik is, fchuyit 
de beeft of korl, uyt den ronde wat vierkant, wit, en 
van dezelfde fubftantie als de voorige, ook niet eetbaar ; 
"t bout aan beyde is wit, na den geelen trekkende , week, 
en onnut, 
Naam. In ’t Latyn Butonica terreftris, in 't Am- 
boins en Maleyts Huttym Leymuri, en Huttum Darat. 
.42 Zom- 
