182 
enfes quidam hanc vocant Daun Putat, Macaflarice 
Putsja dicitur, aliis autem Macaflarenfibus Siéota, 
Ternatice Tupac, in Leytimora Kenafal; Javanice 
Bangung. : 
Locus. Nota eft hec arbor in cun&is Ambomenfi- 
bus infulis, uti & in Celebe & Java. 
Ufus. Tenera folia, adhucdum fufca & flaccida; 
cruda multum eduntur cum pifcibus & Bocallan, 
quod incolis falubré habetur, quum modica adítri- 
étione & amaritie ftomachum confortent, qui cate- 
rum per crudos cibos flaccefcit. Parata quafi lactu- 
ca eft, prefertim in filvis, atque comperi, ftoma- 
chum non adgravare, D modo non nimia ingeratur 
copia, immo fere neceffaria eft hzc lactuca , fi alia fri- 
gida & vifcofa folia cruda edantur, Nes Filix 
efculenta, quz in filvis vulgare eft obfonium , unde 
corrigitur, ne diarrheam excitet, ipfius folia cum 
Catjang aliisque minoribus fabis coqui poffunt inftar 
oleris. Arboris cortex ad fcabiem adhibetur contri- 
tus & inlinitus. Rami fepibus inferviunt, quum faci- 
le progerminent, qui & fimul commodum tenerorum 
foliorum praebent, 
Alba fpecies nullum peculiarem habet ufum , quum 
ejus folia fint amariora, fructusque albe fpeciei fu- 
pra defcripti forte degenerationes funt fufce, fru- 
Aus enim genuini albz fpeciei non quadragoni funt, 
fed oblongo-rotundi , inftar longarum Jambofarum , 
plerumque pallide virentes, inque longum apicem 
porreéti; Javani tenera pallide fufca edunt folia ad 
Ulang Ulang. Ejus radices contunduntur, & aque 
injiciuntur ad pifces enecandos; 
Tabula Centefima Decima Quinta 
Ranum exhibet Butonice terreftris rubra. 
Tabula Centefima Decima Sexta ' 
Ramum exhibet Butonice [i/vefiris albe. 
HERBARII AMBOINENSIS Liber V. cap. XXXI. 
Zommige Maleyers noemen bem Daun Putat , in ^t Ma- 
ca[Jaars Putsja , andere noemen bet in 't Macaffaars Si. 
Cota, in Ternataans Tupac, op Leytimor Kenaffal 
op Favaans Dangung. y 
Plaats. Hy is bekent op alle Amboinfcbe Eylanden 
als mede op Celebes en Fava. id 
Gebruyk. De jones bladeren , die nog bruyn en flap 
zyn, werden veele rauw gegeten, met vifch en Bocaffan 
^t welk de Inlanders voor gezond bouden, om dat bet met 
zyne matelyke zamentrekking en bitterheid de mage ver- 
Jterkt, dewelke anders door de veele rauwe koft verflap- 
pen zoude, °t Is een gereed Zalaadje, als men in ’t bofcb 
eeten moet, en ik beb bevonden, dat bet de mage niet be. 
waart, als men ’t in geen menigte nuttigt, ja % is by- 
kans nodig, als men andere koude en flymerige bladeren 
in 't bofcb tot Zalade eet, inzonderbeid de Filix efculen- 
ta, dat in 't bo/ch een gemeene toefpys is, om die te ver. 
beteren, datze geen Buykloop maakt , dezelwe bladeren 
kan men ook met Catjang of kleene boontjes koken , als een 
moeskruyt. De fcborffe werd gebruykt tegen fcburftbeid, 
gewreven, en opgefineert. . De takken gebruikt men ook 
tot thuynftaken , om datze H uit/chieten, daar van men 
met eene "t geryf der jonge bladeren heeft. 
De witte zoorte beeft geen zonderling gebruyk , om dat 
zyne bladeren, wat bitterder zyn, dan’t bruyne. Noteert 
ook, dat de vruchten by de witte zoorte befcbreven , mis- 
Jcbien een verandering zyn van de bruyne , want de vruch- 
te van de regte witte zoorte zyn niet vierkant , maar lang- 
werpig-rond, als lange Famboezen , meeft altyd ligt-groen, 
en met een langen tuyt voor uit; De Favanen ceten de 
jonge bruyne bladeren mede tot Ulang Ulang. Dewor- 
telen fłotenze, en /mytenze op ^t water, om de vilfchen 
te vergeven. 
De Hondert vyftiende Plaat 
Vertoont een Tak van de Roode land Butonie. Boom, 
De Hondert feftiende Plaat 
Vertoont een Tak van de witte wilde Butonie-Boom, 
CAPUT TRIGESIMUM 
-PRIMUM Sz 
Olus Catappanicum. Sajor Catappan. 
Um precedenti Butonica terreftri alba maxime 
C convenit hec arbor, que Sajor Catappan voca- 
tur, ac fine dubio ejus fpecies habendaeft, cu- 
jus folia eodem modo dependent, ejusdemque funt 
forme quam Butonice terreftris > videntur autem pau- 
lo longiora & flaccidiora effe , ac fubtus albicantia , 
‚ad oras non ferrata, fed craflo itidem nervo medio 
donata, qui infra trigonus eft. Fructus ex longis iti- 
dem dependent pedunculis, funtque grana rotunda 
parva , inftar Piperis, quisque vero ex peculiariac te- 
nui dependet petielo. Tenera ejus folia funt gilva 
feu flavefcentia , nullam vel modicam admodum ha- 
bent amaritiem , majorem vero adftrićtionem ,' ac pros 
inde faporem habent tenerorum Varinge foliorum, 
atque cruda eduntur. | 
Aliud fimile folium flores in umbellis gerit parvos & 
albos, rami, quibus folia infident, molles funt, fo- 
lia funt inftar illorum Huttum Darat, ad oras non 
ferrata, nec apta ad Ulang Ulang. 
Nomen. Latine Olus Catappanicum , Malaice, Sajor 
Catappan , ex foliorum fimilitudine cum illis Catappan, 
aliis autem dicitur Putat Utan, Ternatice Hatejujo, 
Ufus. Tenera ejus folia apta fünt ad Ulang Ulang, 
h. e. ad cruda edenda cum Bocaffan & piscibus, 
ue & fabis adcoquuntur, uti de Butonica terreftri 
uit dictum , apta quoque funt ad quofvis pifcium ci- 
bos iis involvendos, qui in alia mittuntur loca. 
NB. Ob fimilitudinem figurarum forte huic capiti nulla 
hujus arboris adje&a invenitur figuras "7 "` 
CAPUT 
> 
XXXL HOOFDSTUK. 
«De Moes Catappe-Boom. 
MZ de voorgaande witte Butonica terreftris beeft 
oote gelykeniffe een anderen boom, die menSajor 
tappan noemt, en buyien twyffeleen mede zoor- 
te daar van is, de bladeren bangen op dezelffte manier , 
en zyn ook van dezeffle gedaante , als aan Butonica ter- 
reftris, dog fcbynen wel zo lang en flap, van onderen 
wat witachtig , aan de kanten gant/ch ongezaagt, en 
met een dikke middel-zenuwe , die beneden driekantig is. 
De vruchten bangen aan lange fteelen, en zyn kleene 
ronde korls, als Peper, yder aan een byzonder dun fteelt- 
je bangende. De jonge bladeren zyn waal of geelachtig , 
hebben weinige of gene bitterbeid, maar wel zamentrek- 
king , fmaken dierbalven , als °t jonge Waringe-blad ‚en 
werden rauw gegeten, 
Een ander diergelyk blad breng? zyne bloemen aan een 
dolle voort , kleen en wit, de takken, daar de bladeren 
aan flaan , zyn week, de bladeren zjn lank, gelyk die 
van °t Huttum Darat, aan de kanten niet gefchaart y 
onbequaam tot Ulang Ulang. 
Naam. In Latyn Olus Catappanicum, in 't Ma- 
leyts Sajor Catappan, na de gelykeniffe der bladeren, 
met die van Catappan, en by anderen Putat Utan, op 
Ternataans Hatejujo. 
Gebruyk. De jonge bladeren zyn een Ulang Ulang, 
dat is bequaam , om rauw met Bocaffan en vifch te eeten, 
als mede met boontjes te koken, gelyk van Butonica ter- 
reftris gezegt is , zy zyn ook bequaam , om alderbande koft 
van vichen daar in te winden, die men verzenden wil. 
. NB. Mogelyk dat om de overeenkomit der figuren by dit 
Hoofdftuk geen afbeelding van deze boom gevonden wn 
