V Bock. XXXII Hofih. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
CAPUT TRIGESIMUM 
SECUNDUM 
Malaparius , Malapari. Awakkal, 
Alaparius arbor eft alta litorea ; plerumque fi- 
nuofo crefcens trunco, qui ulne fepe crafli- 
tiem in diametro habet; ejus cortex plerum- 
que ubique eft glaber excepta inferiore trunci parte, 
ubi rugofus eft & fiflus ; uti in Bintangora , interne fuc- 
cofus & luteus, amarus, & ingrati odoris ac faporis. 
Folia plerumque per bina & tria paria fibi obponun- 
tur, uti in Syderoxylo , inpar vero in hac arbore ex- 
tremum claudit, quod maximum & acutiffimum eft, 
alia illius refpectu funt minora & rotundiora; plerum- 
que tres quatuorque pollices longa; binos cum dimi- 
dio & tres lata, juniorum arborum folia feptem pol- 
lices longafunt, quinque digitoslata, tenuia, & gla- 
bra inftar charte, intenfe viridia, tribus quatuorve 
coftis ab utraque parte donata, oblique admodum 
decurrentibus inftar illorum Daun Tandal, quorum 
ore funt finuofe atqueinflexe, & tenuibus viridibus- 
ue infident rachidibus breviflimis, in petiolis directe 
fibi obpofita, atque contrita fortem fpirant odorem, 
fere inftar lixivii coriariorum, vel inftar piforum viri- 
dium, cuivis autem rachidi tria tantum foliorum pa- 
ria infident. 
Flofculos gerit luteos cum illis Lingo& fere convé- 
nientes, qui racemofi quoque funt, quos fru&us in- 
fequuntur plures fimul conjunéti, qui filique funt bre- 
ves , illis Cacare feu fabarum fimiles , fed breviores , di- 
gitum circiter longe, externe glabrae, gilve, craflo 
cortice obdućte,.unde & difficulter aperiuntur, in 
uibus unum, bina, immo tria locantur officula, feu 
abe nigra inftar Lupinorum , pallide ruffe feu gilve, 
fatis durz , faporis ingrati. 
— Arboris Hguuur crt motte; flurofuus, & lentum, 
citrinum, nec durabile; Plerumque ad mare iuclinat 
zc arbor, radicibus denudata, Fruétus maturefcunt 
Decembri. 
` Nomen. Latine Malaparius, juxta Malaienfe Mala- 
pari, Amboinice Awackal & Wawakkal. In parva 
Cerama Afa wali, & Sawali, in Cerama Orientali 
Liada, in/ Banda Wanyer. 
Locus. Raro obcurrit in hifce Orientalibus infulis , 
ac potiffimum talibus in litoribus, ubi alta funt ripæ 
& ingentes rupes, in quibus fepe adeo denudata 
crefcit, acfiipfis adglutinata effet: in arenofis etiam 
crefcit oris , fab quibus camen faxa latent, eftque por- 
ro rariffima arbor. 
U/us. Luteus ejus cortex, fed potiffimum radix ra- 
fa, & vulneribus inpofita , ictus curat Ican Sambilang , & 
Glaucii. Ceramenfes Orientales & Bandanenfes ar- 
canam habent artem plurima corporis vitia per hanc 
curandi arborem , primo enim decoctum coquunt ex 
hoc cortice in aqua, cui incoquunt parum Catjang, 
Porri, Mafjoy, & Caryopbyllorum, quo decocto Be- 
riberi feu Orientalem Paralyfin curant, quod interne 
propinant, & externe paralyticis inponunt artubus , 
juon fovent & abluunt hujus refiduo. Eodem hoc 
ecoéto cunétos quoque corroborare volunt paralyti- 
cos artus & firmare, hujus radix contrita, vel idem 
decoctum naribus adtractum, fine dubio cerebrum 
depurat ab omni pituita per os, nares, & oculos; 
quod civis quidam Bandenfis tanquam fummum habe- 
bat arcanum, atque a Ceramenfibus didicerat ad cun- 
Gas cephalzas & vertigines, ex pituita ortum ducen- 
tes, curandas, quum vero hoc inftituebat in homi- 
nibus biliofi temperamenti, quibus cerebrum fervet, 
plures Cephalzz cauflabat lancinationes. Sic quo- 
que medicamenta ex hoc ligno & cortice hujus arbo- 
ris preparata ‚interne fi adfumantur, ingratum prebent 
faporem ob fabaceum illum ac naufeofüm odorem. 
Ceterum iidem Ceramenfes Orientales, & Keffin- 
genfes, qui homines funt, plurimum in mari victum 
querentes , longaque inítituentes itinera marina, 
plerumque radices hujus arboris ac fegmenta fe- 
cum ducunt in navibus, ut ex ipforum opinione foli- 
dum adquirant corpus, quod ipfos in mari a multis 
liberat malis, quz illis fuperveniunt, Leier: ex 
enta 
i$} 
SECHER Tih 
Malaparie- Boom. 
IV Alaparius is een bogen firand boom, meeft met eet 
1 bogtige ftam, wel een vadem dik in derondte; de 
Jcbor[Je is meeft over al effen, bebalven aan ’t on- 
derfte van den ftam isze ruig en gefcheurt , gelyk aan de 
Bintangor , binnen zappig , en geel, bitter , en onlieflyk 
van reuk en fmaak. De bladeren (laan meeft met 
twee en drie paren tegen malkanderen, gelyk aan ’t Y- 
zer-bout, dog voor aan met een alleen , bet welk ook het 
grootfte en fpitfte is, de andere na advenant kleender en 
ronder , door den bank drie en vier duymen lank, twee 
en een half en drie breed, aan de jonge bomen zeven duy- 
men lank, vyf vingers breed, dun en glad, als papier , 
boog-groen, met drie a vier ribben ter weder zyden, die 
zeer /chuyns lopen, als die van Daun Candal, met de 
kanten wat bogtig of gekronkeld, zy fłaan aan dunne 
groene ryskens, op zeer korte fleeltjes, regt tegen mal- 
kander , en gewreven bebbenze een [terken reuk , bykans 
als Loó van Leerbereyders, of als groene erweten, aan 
yder rysken zyn maar drie paren bladeren. 
Hy bloeit met kleene geele bloempjes, ten naaften by 
als de Lingoa, ook in trosjes by malkander , aan dezelue 
wajjcben de vruchten in bosjes by malkander , 't welk 
zyn korte bouwen, gelyk Cacara of bonen, dog korter , 
omtrent een vinger lank, van buyten zonder bulten en 
naden, vaal, dik van fcbaal , en moeyelyk om op te bre- 
ken. Binnen leggen een, twee, en drie zwarte boonen; 
elyk Lupynen . ligt-ror of waal. redelyk hard, en on- 
iefl yk van /maak, 
"t Hout is week, dradig, taai, ligt-geel, niet dura. 
bel. Hy fłaat meeft voor over, na de Zee hangende, en 
met de wortelen bloot, De vruchten ziet men ryp in 
December. 
Naam. In ’t Latyn Malaparius , na * Maleyt/ch 
Malapari, in °t Amboins Awackal en Wawakkal. Op 
kleen Ceram Afla wali, en Sawali, op Ooft-Ceram Lia- 
da, in Banda Wanyer. 
Plaats. Men vind hen weinig in deze Oofterze Eylan- 
den, en dat meeft op zodanige ftranden, daar boge oe- 
vers, en groote klipben zyn, daar D zomtyds 20 bloot 
Staat, als of by er okgeplakt was. Hy waft nogtans ook 
op zandige oevers, dog Wie van onderen ftenen bebben s 
en is voorts ongemeen, ^. 
Gebruyk. De geele fcbor[fe , dog meeft de wortel ge- 
febraapt en opgelegt , gence de feki van de Ican Sam- 
bilang, en de Pylfteert. De Ooft-Cerammers en Ban- 
danezen bebben een fecrete konft , veelderley gebreken met 
dezen boom te genezen, want voor eerft makenze een de- 
cotum van deze fcbor[Je im water, daar by doende eem 
weinig Catjang, Ajuyn, Mafloy, en Nagelen, waar 
mede zy de Beriberi of Ooft-Indifche Lammigbeid gene- 
zen, van binnen drinkende, en buiten op dê lamme leden 
bindende , en daar mede «va[Jcbende. Met bet zelfde de. 
cotum willenze ook in % generaal alle leden verfterken , 
en een vaft ligbaam maken, de wortel gewreven, of bet 
decoctum daar van door de neufe opgetrokken , zuiverd bet 
hoofd fterkelyk van alle lym, door den mond, neufe, 
en oogen , "t welk een Bandaas burger voor een groot fe- 
creet bield, en van de Cerammers geleerd badde, om al- 
lerbande boefdpyn en duyfeling , die uit de flym ont- 
ftonden, te genefen, dog als by dit aan zommige menfcben 
aanleyde , die galacbtig en beet van berfenen waren, ver- 
wekte by in de boofdpyn nog meerder fłeeken. Zo is ook 
de cure met bet bout, ende [chor[Je dezes booms binnens- 
lyfs, wat vies, wegens baren onlieflyken bonen-reuk. 
. Anders dezelffte Ooft-Cerammers en Keffingers , "t welk 
lieden zyn, die meeft op Zee leven, en verre vaarten 
doen, voeren de dikke wortelen of de ftukken daar mede 
gemeenlyk by bun op de vaartuigen, om, zoze zeggen, 
een vaft ligbaam op Zee te maken, en bun van veele toe- 
vallen te Pi, die 4 op Zee ontmoeten , inzonder- 
beid door de taye > als mede door ’t nuttigen van 
Z3 RIS Schad, 
