184 HERBARII AMBOINENSIS Liber V. cap. XXXIII, 
lenta pituita , uti & per ingeftionem noxiorum pifcium , 
cancrorum, & concharum. In Hitoecompertum ett, 
hujus arboris radicem cum Pinanga mafticatam, vel 
contritam , cottam , & propinatam falutare effe reme- 
dium iis, qui noxium piłcem , utricularium dictum, 
comederint, uti & contra venenatos boletos, fuffo- 
cantes tubas marinas, fimilesque maris cibos perni- 
Ciofos. 
In finu Portugallico arbor invenitur plura gerens 
folia, ac binos diverfos fructus ex uno eodemque ra- 
mo, quorum primi funt filique ifte memorate, al- 
tere funt bacce rubra, quarum quzdam folitariz , 
alie gemina longis ex oculi dependent, exter- 
ne rugofe feu granulofe inftar Fragorum , interne 
nunc concave, nunc alba ficcaque medulla repleta. 
In Rumphii Adpendice hac adduntur. 
Hzc NufJanives fpecies non tantum minora gerit fo- 
lia, fed ejus fruétus funt quoque breviores & latiores, 
binos nempe pollices longi, ultra unum lati: atque 
rotundus fpurius fructus nunc ex fimplici do 
petiolo , aliquando feffilis eft in ramo , ex quo fructus 
dependent, ita ut Quercus gallam reprafentet, fed 
multo minor eft. 
Tabula Centefima Decima Septimä 
Ramum exhibet Malaparij, 
ae 
fchadelyke vifJchen, Crabben, en fcbulpen. Op Hitoe is 
't geexperimenteert, dat de wortel. dezes booms met Pi- 
nang gegeten , gewreven, gekookt, en gedronken, belpt 
die gene, die van de fchadelyke vifch Opblazer gegeten 
bebben, als mede tegens de fenynige Padde-fłoelen , awor- 
gende Zee-boorntjes , en diergelyke /chadelyke koft uit de 
Së | 
In de Portugeze Bay, ftaat een boom met wat meerder 
bladeren, dragende twederley vruchten aan een en dezelf- 
de tak, de cerfte zyn de bovengenoemde bouwen, de an- 
dere zyn ronde befien, zommige enkeld, zommige dubbeld 
ep lange fteeltjes , buyten rwyg , of met korls „als Aard-be- 
fen, binnen zommige bol, zommige met een wit droog 
merg uytgevuld. | 
Dit «verd 'er in bet Byvoegzel van Rumphius 
bygedaan. 
Deze zoorte van Nuflanive beeft niet alleen kleender 
bladeren, maar de vruchten ook zyn korter en breeder , 
te weten twee duymen lang, en ruym een breed; en de 
ronde byvrucht bangi zomtyds aan een enkelden fleel, 
zomtyds dan zitze digt tegens dezelfde ‚daar de vruchten 
aan hangen , zo datze een Gal-appel verbeelden , dog 
veel kleender. 
De bondert en zeventiende Plaat 
Vertoont een Tak van de Malaparie-boom. 
CAPUT TRIGESIM. TERTIUM. 
Vidorici filveftris fpecies quadam... 
Ibro primo capite 57. prima invenitur defcripta 
Vidorici fülveflris pecies, quz domefticz proxi- 
me adcedit , atque edulis eft, quum vero in Am- 
boinenfibus filvis varie hujus infuper alie mihi fefe 
obtulerunt fpecies, quz filveítres penitus funt , atque 
maxime ab utrisque antecedentibus differunt, has fimul 
breviter hic defcribam, quantumque de iis ad meam 
pervenit notitiam , quum arbores fint, qua non mul- 
tum inquiruntur. . . ^ ae ep Donde 
- Vidoricum itaque filveftre EC egen foliis cum pri- 
mo maxime convenit, que fuperius funt fubrotunda, 
& obtufo apice donata , craffiuscula , firma, ultra 
quinque pollices longa , tres digitos lata , fex coftis 
transverfalibus ab utraque parte nervi medii donatá. 
Fructus cum Manga fetida convenit, eftque ovi- 
formis, fed quodammodo inregularis , quatuor polli- 
ces longus, binos cum dimidio & tres latus feu craffus. 
Ejus cortex exterius eft fordidus, ex coeruleo viridis 
& cinereus inftar córii, gummique albo & vifcofo 
obdućtus. Caro interna eft ficca „ex albo flavefcens, 
odoris gravis , fere inftar Mufe , vifcofaque , dividitur 
autem in quatuor, quinque, & fex cellulas , in quibus 
totidem locantur oflicula oblonga , ab utraque parte 
acuta & acuminata , ex nigro fufca & fplendentia , 
tres digitos transverfales longa, unum lata ,inftar no- 
ve lune excavata, ventris vero pars ulterior cinereä 
eft , feu hepatici coloris , nec glabro cortice obducta. 
uinta ac fexta cellula fzpe vacua eft, Externe au- 
tem hzc officula inftar lapidis dura funt, interne ob- 
longum ac ficcum gerunt nucleum, fubftantiam Ca- 
ftanearum referentem, quz in bina dividi poteft feg- 
menta , caro autem circumjeéta ac vifcofa, licet gra- 
vis odoris, acidula eft & auftera, unde inedulis. Ar- 
boris cortex eft craffus, ex craffis brevibus & luteis 
fibris compofitus, ac d lis, lignum tigno non infervit. 
Nomen. Vocari potet Vidoricum filveftre fecundum 
& Oviforme. Malaice Widorick Utan Pandjang , qui- 
busdam etiam dicitur Gatsjo. 
Secunda hzc fpecies varietatem habet; cujus fru- 
&us minores & rotundiores funt, uti & ipforum nuclei 
& officula , binos transverfales digitos longi, vix mi- 
norem digitum craffi, unum quoque extremum fem- 
per magis acutum eft altero , ac notabilem cinereum 
gerit ventrem, plerumque rectum, ejus nucleus in qua- 
tuor 
XXXIII. HOOFDSTUK. 
Eenige zoorten van wilde VV, idorik. 
N’ berfio Raok Kapittol e= Rant hofrhreven de eerfte 
I zonrte van wilde Widorik , die met de tamme 
overeen komt , en ook eetbaar is. Dewyl nu in de Am- 
boinjcbe bo[Jcben nog verfcheide andere zoorten gevonden 
werden , die gan/ch wild zyn,en merkelyk van de beyde 
voorgaande verfchillen „zullen wy dezelve bier na malkan- 
der kortelyk befcbryven , zo veel ons daar van bekent is, 
om dat °t dog bomen zyn daar men weinig werks van 
kt. 
De tweede wilde Widorik komt aan bladeren met de 
terfie meeft overeen, voren rondachtig , met een ftompe 
Jpits , dikacbtig , ftyf , ruym vyf duymen lang’, drie vine 
gers breed, met zes dwers - ribben aan wederzyden van 
de middel-zenuwe. De ryskens zyn rank, en neerwaarts 
bangende door de fawaare vrucbten. 
e vrucht gelykt wat na een ftinker (Manga feetida) ey- 
vormig , dog wat irregulier , vier duymen lang , 23 en 3. dike 
De buytenjte fcbor[fe is owyl , uit den blauw-groenen en 
graauwen gemeńgd „als leer, en met een wit kleverig gom 
befmeert. Het binnenfte vleefcb is droog, wit-geel, geyl 
van reuk, fchier als Piefang , en kleverig , binnen is ze 
verdeeld in 4. 5. en 6. Celletjes , daar in leggen zo veele 
lange fteenen , aan beyde eynden fcberp en [pits , fwart- 
bruyn en glimmend , lang drie dwers- vingers, en een 
breed, geformeert als een niewwe Maan, doch de buyk- 
zyde is recht-graauw of leververwig, en met die gladde 
-febaal niet bedekt. Het vyfde en zesde Celletje is ook 
emeenlyk ledig: buyten żynze Jteen-bard , binnen bebben- 
4 een Ce hie drooge beef , van fubftantie als Ka- 
ftanjen, die zig in tween laat deelen , bet omleggende 
droge en flymerige vleefch , boexvel geyl van reuk „ts egter 
Juurachtig en wrang van fmaak , dierbalven niet eetbaar. 
De fcbor[Je des booms is dik , grofdradig „van korte, dikke, 
en geele aderen gemaakt, en breekjaam, bet bout deugt 
tot geen timmerwerk. żę zi: 
Naam. Men mag ’t noemen Vidoricum filveftre fe- 
cundum & oviforme. Op Maleyts Widorik Utan 
Pandjang, zommige noemen ’t ook Gatsjo. 
Deze t«veede zoorte beeft nog een veranderinge , beftaan- 
de meeft daar in, dat de vruchten «vat kleender ent 
zyn, als mede de korls of ftenen in de vruchten, twee 
dwers-vingers lang, en qualyk een pink dik, bet eene 
eynd is ook altyd fcberper dan ’t andere , met een merke- 
Dien grauwen buyk , meeft regt , de binnenfte kan men dw 
