igo HERBARII AMBOINENSIS Liber V.cap XXX VII 
CAPUT TRIGESTMUM 
| SEPTIMUM 
Tanarius minor. Same. 
Anarjus nobis dicitur talis arbor , cujus cortex 
adhibetur ad quevis retia tingenda , unde in aqua 
marina durabiliora funt, nomenque fuum obti- 
nuit, uti Ful. Scaliger exercit. 325. Set. 19. id do- 
cet, a verbo Taz , quod Belgice denotat exteriorem 
viridem glumam Nucis Juglandis , atque contritum 
Quercus corticem , quo corium praeparatur. Aliquot 
fimiles cortices fupra defcripfimus ad arborem rubram 
& Mangium , quum vero ab incolis binz arbores ad hoc 
proprie opus in ufüm vocentur, quarum prima ad 
minora, altera ad majora adhibetur retia , hinc utras- 
que fingulari defcribemus capite. 
Tanarius minor vilis eft arbufcula , haud multo al- 
tior frutice, ac fimplicem tantum gerit truncum, haud 
multo crure craffiorem , totaque planta quam maxi- 
me cum Ricino convenit, ac fubdividitur in albam & 
rubram {peciem. 
Alba feu vulgaris fpecies fimplicem gerit, tenuem, 
& rectum truncum ad Sambuci altitudinem , paucos 
emittentem ramos, qui glabro ac viridi cortice obdu- 
&i funt, qui cana quafi farina confperfus eft , que 
abradi quoque poteft, uti in Ricino. 
Folia ejus funt majora , cordiformia , fed nullum 
habent finum, excepto quod interne parva fit flexu- 
ra, funtque binas fpithamas lata, ultra binos digitos 
longa, in brevem flaccidumque apicem delinentia, 
petuo folia parum funt ferrata, vetula vero non, 
ed angulus quafi prominet ad majorum venarum ex- 
tremum , quodvis autem peculiari infidet petiolo, ul- 
nam circiter longo, circa ramos, funtque herbacea , 
interne concava, externe fimili confperfa farina, ra- 
mi vero ac truncus interne medullam gerunt inftar 
Sambuci.  Petioli hi fubtus folio inplantantur ad 
trium circiter digitorum diftantiam a parte poftica 
folii, ibique extenduntur in feptem vel novem ma- 
jores coftas, que totum percurrunt folium uti in 
Aro /Egyptiaco , folia in plures minores dividuntur ve- 
nas. Foliorum color eft glaucus, qualis & tota arbu- 
fcula eft. Petioli vero prope fuum ortum ad truncum 
ab utraque parte foliolum gerunt fquamofum & den- 
tatum. 
Ex alis alii longi &, dependentes excrefcunt petio- 
li, qui fimilia gerunt fquamofa foliola, qu& certa te- 
nt glauca capitula fuperius acuminata, Lini capitulis 
milia , in fummo gerunt tria extenfa filamenta inftar 
Ricini, que ipfius funt flores. Poft foliolorum ifto- 
rum lapfum , capitula hac bina, terna, & quaterna 
fepe conjuncta dependent tenui ex petiolo, in maxi- 
mo autem folitaria, qua ad magnitudinem feminum 
Ritini excrefcunt , & externe brevibus & mollibus 
apicibus obfefla funt, albaque confperfa farina. Ma- 
tura rubefcunt, inque tres cellulas dehifcunt , in qui- 
bus totidem locata funt femina, quz tali vj non ex- 
loduntur quam in Ricino. Sauciati petioli ac rami 
entum ac ruffum exftillant mucum inftar Papede , 
qui ferrum tangens nigrefcit: Ad oras filvarum cre- 
fcit, inque planis campis circa litus. 
Rubra fpecies precedenti albe fimilis eft, fed pau- 
lo minora gerit folia, fubtus rubentibus venulis per- 
texta, quales etiam petioli funt, ubique glauca ob- 
duc&ta,farina , foliorum quoque color ex viridi ad 
fufcum adcedit colorem , uti Ricini rubri. Ejus rami 
interne albam quoque gerunt medullam inftar Sam- 
buci. Hujus bacce minores funt illis Ricini ; ex ro- 
tundo oblique compreffe, uti & capitulum oblique. 
itidem pofitum eft, ac binas quafi barbulas gerit. 
Ejus fpinule funt molles, breves, & vagi, ac quzvis 
bacca externe unum alterumve obfcurum gerit fulcum, 
matura in tres dehifcit cellulas , quarum quavis ni- 
gram continet granulum inftar feminis Coriandri , fed 
rugofum eft & pellicula obdućłum , reftans vero bac- 
carum caro mucofa eft. Granula hzc ex petiolis de- 
pendent & remanent, licet capfule decidant. 
In 
AXXVILHOOFDSTULER 
De kleyne Taan- Boom. 
É oss of Taan-boom noemen wy zodanige , welkers 
Jcbor[fe gebruykt werd om alderbande netten te 
tanen, of een tanyte verwe te geven, waar door ze 
in ’t zee water durabel werden, en beeft zyn naam ge- 
łyk Julius Scaliger Exercit. 325. Sect. 12. leerd van 
woord Tan, in "t Nederduit/ch betekenende de groene 
bolfter van een Walnoot „en gemalen eyken fcbor[Je , waar 
mede men bet leer bereyd. Ettelyke zodanige fcbor[fen beb- 
ben wy boven befchreven sonder de Arbor rubra en Man- 
gium, maar dewyl by de Inlanders eygentiyk twee bo- 
men bekent zyn, die ze tot dit werk gebruyken , de 
eerfte tot kleene, de tweede tot groote netten, zo zullen 
wy die jeder in zyn Kapittel ee 
Tanarius minor of kleene Taan-boom, is een gering 
boompje , niet veel boger dan een hee/ler, beeft ook maar 
een enkelde flam , die niet veel dikker dan een been werd, 
en de gebeele plante beeft groote gelykeni(je met de Rici- 
nus, onderdeeld in witte en roode zoorte. 
De witte zoorte of gemene , heeft een enkelde ‚dunne, 
en regte (lam, in de boogie van een Vlier-boom, weinige 
takken, en dezelve bekleed met een groene effene fcbor[Je, 
die men bejirooyi ziet met een grys meel , dat men ook af- 
vegen kan, gelyk aan de Ricinus. 
De bladeren zyn groter, bertvormig s doch zodanig , 
dat ze agter geen inbam bebben , bebalven een kleen bogtje 
inwaarts , twee [bannen tbreed „ en een paar vingers en 
meer tang „met son Korte flappe fpitze voor aan. De jonge 
bladeren zyn een weinig gezaagt , maar aan de oude ziet 
men niets , bebalven een boekje aan ^t eynde der groote ade- 
ren, yder flaat op een byzondere feel, omtrent een elle 
lang , rondom de takken „en zyn kruyd-azbtig „van binnen 
bol, van buyten met diergelyk meel beftrooyt, maar de 
takken en ftam bebben van binnen een bert „gelyk’t Vlier, 
Deze fielen werden van onderen in baar blad gelaten, 
omtrent drie vingers van de agterkant , en verdeelen bun 
van daar in 7. of 9. groote ribben, die zig door "t ge- 
beele blad ver/preyden , gelyk bet Arum Zgyptiacum, bun 
in veele mindere aderen verdeelende. De coleur der bla- 
deren is boven zee-groen, beneden blaauw-groen, gelyk 
bet gebeele gewafch ziet: De fielen bebben by haren oor- 
Jpronk aan den flam te wederzyden een ander kleen blaad- 
je, als een groote [chubbe;' aan de kanten getand. 
Uyt den fchoot komen andere lange en afbangende fte- 
len voort, daar aan men diergelyke fcbub-agtige blaadjes 
ziet , dewelke bedekken zekere blaauw-groeme knopjes sbo- 
ven [pits , en de vlas-dodden -gelyk , doch hebben boven op 
3. uyigebreide draadjes, gelyk de Ricinus , *t welk baar 
bloeyzel is. Na "t afvallen der voornoemde blaadjes , ziet 
men derzelver knopjes, 2: 3. en 4. digt by malkander 
bangen aan een dun fteeltje , doch aan de principaalfte fteeb 
ydel, dewelke zo groot werden als de befién van Ricinus, 
of wel zo kleen, van buten bezet met weinige korte en 
weeke fpitzen , en met witachtig meel beftrooyd. De rype 
worden roodverwig , fplyten open in drie Celletjes , daar 
in zo veel korls leggen, die met zulken geweld niet: uit- 
Springen „als in de Ricinus. De gequetfte fteelen en. tak- 
ken geven een taayen en roffen flym, gelyk Papeda, die’t 
yzer rakende , [wart wert. ’t Waft aan de randen van 
de bo[Jcben , en op vlakke Velden omtrent bet ftrand. 
De roode zoorte is de voorgaande witte gelyk , of wel 
zo kleen van bladeren , van. onderen. roodagtige aderen 
bebbende , gelyk ook de fielen zyn , overal met een blaauw” 
groen meel bedekt , en de verwe, der bladeren: trekt ook uyt 
den groene naar ^t bruyne, gelyk aan de Ricinus Ruber. 
De takken bebben van binnen ook wit merg , als Vlier. 
De befiën blyven kleender als die oan Ricinus, uyt den 
ronden wat fcbeef , en gedrukt, gelyk °t hooft ook fcheef 
Staat, en twee baardekens beeft; de doorntjes zyn week, 
kort , en ydel, ieder befië beeft van buyten een à twee 
donkere voorns , de rype fplyten in 3. Celletjes , ieder in 
bebbende een [wart korltje , als Coriander , dog rimpelig, 
en met een vliesken omgeven, zynde ’t refterende KZ 
van de befien wat flymerig. Deze koris blyven aan de 
Jteelkens bangen, al wallen de buyskens af. 
Het 
