V Boek. XXXVII Hoofif?. AMBOINSCH KRUYDBOEK. tar 
In faxofis crefcitcollibus circa caftellum Victoriam, 
ubi deferti funt horti , qui foli bene funt expofiti, 
per aves ejus granula fepius in hortis projiciuntur, que 
ibi progerminant. 
` Nomen. Latine Tanarius minor alba & rubra, quod 
nomen derivatum eft a vocabulo Tan, de quo Jul. 
Scaliger - 'l. c. colorem tanatum componit. Belgice 
Taanboom de kleyne. Malaice & T'ernatice Same , a quo 
cuncte retium tincture Same vocantur. Nomen ve- 
ro Amboinenfe ufitatifimum eft Hanoa, in Lariqua 
Hinan, in Loehoea Lama. 
^ Locus. In Amboina raro fponte crefcit , potiffimum 
vero in defertis hortis, rubra hec circa caftellum Vi- 
étoriam obcurrit ad parcem Orientalem. 
. Ufus. Plurimum ufum prabent cortices harum ar- 
buícularum ad retia tingenda , prefertim ad verricula, 
pro majoribus enim fufficiens quantitas conquiri nequit. 
Cortex hic deglubitur, aqua incoquitur , inque illa 
retia bis terve macerantur, feu fila, e quibus retia 
nectuntur.. Hinc ruffum contrahunt colorem Tanyt 
di&um, inque aqua marina durabilia funt. Inter tin- 
gendum pauxillum radicis Curcumz additur, ac rafpa- 
tus Calappus, ut tinctura melius adhereat: Folia ob 
amplitudinem ab Amboinenfibus loco mantilium ad- 
hibentur, quem in finem cunctis majoribus utuntur 
foliis, atque has arbufculas circa edes colunt, me- 
. dius hujus arboris cortex cum rafura cornuum ifto- 
rum bifidorum , quz ex T 8 Mangii Cafeolaris ex- 
crefcunt, ac cortice Limonis Swangi aque incoltus, 
& propinatus illis prodeft, qui Dyfenteria & tenesmo 
laborant, hujus decocti refiduum fupra pannum ex- 
tenfum , & prolapfo inteftino recto adplicatum , illud 
in locum fuum reftituit & confortat, eít autem hoc 
malum tenesmo proprium & familiare. Ejus loco 
etiam adhibetur Siri Boppar tenerum folium cum Ca: 
lappi lympha oblinitum, & calefaćtum ifti inponitur 
parti. Hunc in finem rubra. potiffimum eligitur fpe- 
. cies, alii iftum medium trunci fumunt corticem , fo- 
lumque in olla bene obturata coquunt, ejusque de- 
co&um contra Dyfenteriam bibunt, quod comproba- 
tum fepe fuit remedium. = 
- Libro primo cap. 27. de Socco lanofo diximus , inco- 
" Jarum puerperas poft partum duplicem bibere potum, 
uorum primus ifto capite defcriptus eft, alter autem 
equenti preparatur modo. Recipe corticem hujus 
Same fruticis cum cortice Caprifici afpere fupra cap. 
9: defcripte , illos fimul coque & puerperis propina 
die circiter quarto decimo vel vigefimo poft partum, 
primumque decoctum adhibe ad corpus ficcandum 
éz coarctandum, faporis gratia fruftulum Coelilawan 
incoqui potelt, 
"Fabula Centefima Vigefima Prima 
Ramum exhibet Tzzarii minoris. 
Ubi Litt. A. ejus fruêtum maturum; atque in tres partes de- 
hifcentem denotat. 
Het waft op fteenige beuvels , omtrent ’t Kafteel Vi- 
Goria , daar verlatene thuynen zyn , en die wel ter Sonne 
flaan , door de PF ogels werden de korls dikwils in de 
tbuynen gefmeten , die aldaar opkomen. 
Naam, In Latyn Tanarius minor alba & rubra A 
geleend van *t woord Tan, waar van Scaliger loc. cit. 
zyn colorem tanatum maakt. Int Duitfcb Vaanboom, 
de kleyne. Maleyts en Ternataans Same, waar van 
al bet tanen van netten Same genaamt werd. Doch de 
bekenifle naam by de Amboinezen is Hanoa,op Larique 
Hinan, op Loboe Lama. 
Plaats, Het waft in Amboina weinig in 't wild, maar 
meeft in verlatene thuynen, "t roode vind men omtrent ’t 
Kafteel Vittoria, aan de Ooftkant. 
Gebruik. Het meefte gebruyk is in de feborffe dezer 
boompjes , tot bet tanen van veele netten, gelyk werp- 
netten zyn, Want tot groote netten kan men de nodige 
quantiteyt niet bebben. Men fchild de baft af „kookt die 
in water, en doopt de netten twee a driemaal daar in, 
of bet garen, waar uyt men de netten maken wil. Hier 
door krygenze de ro[fe coleur, die men tanyt noemt, en 
werden in zeewater durabel. Onder "t tanen doenze een 
weinig van de wortel Curcuma daar by, en wat ge- 
rafpte Calappus, op dat de verwe te beter.boude. De 
bladeren werden wegens bare grootte „by de Amboinezen 
mede tot fervetten gebruykt, gelykze met alle diergelyke 
groote bladeren doen, en tot dien eynde deze boompjes om- 
trent haare buyzen leyden 3 de middelfte feborfje dezes 
booms , met fcbrapzel van fplits-boorns , uyt de wortel 
van Mangium Cafeolare «va[fende , en de fcbelle van 
een Lemon Swangi in °t water gekookt en gedronken, 
doet goed den genen, die de Rode-loop en perfing beb- 
ben. Het overblyfzel van deze Decottie ep een doek uyt- 
gefpreyd-en op de uytgaande agter-darm gebonden, dryft 
denzelven wederom te rug, en maakt bem «afl, welk 
toeval in de perfing gemeen is. Anders neemt men ook 
t jonge blad van Siri Boppar, met Calappus - melk ge- 
Jmeerd, warm gemaakt en opgeleyd; tot dit werk ver- 
kiefl men meeft de roode zoorte, andere nemen de voor/z. 
middel-fcborfJe des fLams , koken die alleen in een pot met 
water, wel toegebonden , en drinken 't zelve tegens den 
rode-loop , zynde dikwils goed bevonden. 
In 't eerfte Boek, Kapittel 27. van Soccus Lanofus, 
bebben wy gezegt „dat de Inlandze Kraamvrouwen na bet 
baren tweeder e) drank gebruyken , waar van de eerflein 
"t zelve Kamba hofchrewom Ze Do tavsoodo anord. aldus 
toebereyd: neemt de fcbor(fe van de Sama - firuyk, met 
de fchorfJe van Caprificus afpera, bier boven Kapittel 
9. befcbreven , kookt die te zamen,en geeftze de Kraam- 
vrouwen te drinken , omtrent 14. of 20. dagen ma ?t 
baren, en gebruykt dan de eerfte drank om bet lyf «ve- 
derom te drogen, en te fluyten; om beter fmaaks wil, 
mag men een fiukje Coelilawan daar by doen. 
De hondert een-en twintig [le Plaat 
Vertoont een Tak van de kleyne Taan-Boom, == = 
Alwaar Lett, A, deszelfs rype en openzebarffe vrucht aanwytti 
XXXVII 
