102 HERBARII AMBOINENSIS Liber V.cap.XXXVIII, 
CAPUT TRIGESIMUM 
OCTAVUM. 
Tanarius major. Oir. 
Æc arbor formam & altitudinem habet Arboris 
rubra feu Aycau, que cortice obducitur fufco, 
nigricante, & rugofo, qui interne eft lentus, 
& vifcofus, ac vix femi-digitum craflus , totusque de- 
corticari poteft. 
Rami in multos dividuntur breves ramulos , quibus 
folia infident, per bina & tria paria cruciata, horum 
vero extremum tribus plerumque fimul conjunctis 
clauditur. Pyri foliis funt fimilia, quatuor & quin- 
que pollices longa, binoslata, vetuftarum vero ar- 
borum funt minora & anguftiora, funtque porro gla- 
bra, craffa, ac vix notabilibus venulis pertexta, ad 
oras leviter ferrata, feu plerumque obtufe dentata. 
Fructus quaterni & quini fimul dependent forma 
femi perfectaram Uvarum parvo ex racemo , qui funt 
duri ; rugofi , & fufci , quafi arena confperfi , intus duri 
quoque funt inftar veteris Pinangz , inque centro par- 
vus reconditur nucleus inftar feminis Catjang , fed ob- 
longior. € 
Arboris lignum fatis folidum eft, ac tignis utile; 
Fru&us Januario in confpectum veniunt, inque le- 
vibus, crefcit filvis circa Cajoe Poeti. 
' Nomen. Latine Tanarius major. Malaice Oebat rede, 
h. e. Pbarmacum retium. Belgice groote Taan-boom, 
Amboinice in Leytimora Okir. 
Ufüs. Arboris cortex potiffimum in ufu 'eft ad ma- 
jora retia tingenda, uti fupra in Aycou fuit dictum, 
de quo modum vide in Arbore rubra. cap. 41. quum- 
ue truncus tam fepe a cortice fpolietur , hinc raro 
Putas profert. 
“Alia mihi demonftrabatur arbor pro Oebat rede feu 
Tanario, que longas ów rachides , quibus rara 
infidebant folia bina fibi obpofita , ac plerumque cru- 
ciata, Cum illis Nani conveniebant,atque ab utra- 
que parte erant acuminata , fed potiffimum inferne, at- 
que in ramis fere feffilia erant, intenfe viridia, cinereis . 
maculis confperfa, ceterum glabra & fragili»; fubtus 
venulis poitczta fabtitibus y que pluriid0S formant 
finus. Quinque, fex, & o&o pollices longa funt , tres 
quatuorque digitos lata , faporis quodammodo ad Ay- 
cou adcedentis: Trunci cortex externe fordide viridis 
eft & fiffus, interne albus, fuccofus, mollis, ac fic- 
cus , ruffefcens , faporis primo dulcis , dein amari & in- 
ter manducandum vifcolus; qui magnis in fruftis ex 
arbore facile divelli poteft, ramorum vero cortex 
ruffus eft. Truncus binarum ulnarum craffitiem ha- 
bet; atque ligni meditullium rubet-, éftque durum 
vel arduum czdenti , non tamen durabile in edificiis , 
quum- nimis cito coffos generet. ` | 
Fructus Augufto & Septembri bini tresve fimul de- 
pendent magnitudine globuli fclopeti, non fpharici , 
fed parum angulofi , dc fuperius parum umbilicati, 
ex cinereo virides & rugofi, inftar inmaturorum Me- 
fpilorum: Intus continent officulum ingens & durum 
atque angulofum, multisque foveis excavatum, te- 
nui obduétum carne ,quz digitis cedit, & friabilis eft, 
ach ex arena effet compofita, faporis aufteri: Inve- 
nitur autem in via, que ad Sojam tendit in denfis fil- 
vis: Kilangenfibus Ebe vocatur, Sojenfes vero dice- 
bant neutiquam effe Oebat rede, fed latifolium Wa- 
ni, quod verofimile videtur. 
Sic quoque cortex Arboris Clypeorum ad retia tin- 
genda adhibetur, potiffimum vero a Sinenfibus & pe- 
regrinis , quod meo judicio fit, quum veram Tana- 
rium fufficienti quantitate conquirere vel invenire ne- 
antior eft illo Mangii, qui fatis fortiter tingit, fed 
illo laborat vitio „quod retia confumat & perdat, fi diu 
ficca fuerint fufpenfa, ita ut fupra memorata Tana- 
rius ulterius inveftiganda fit, quum forte compertum . 
erit, Leytimorenfem Ockir haud multum differre ab 
Hitoenfi Ubel. j 
Tabula Centefima Vigefima Secunda 
Ramum exhibet Tzzarii majoris Ockir di&a. 
A - CAPUT 
XXXVII. HOOFDSTUK. 
De groote Taan-Boom. 
Da boom is in de gedaante en hoogte van Arbor 
rubra of Aycau, met een bruyne , [wartachtige, eń 
ruyge [cbor[Je , van binnen ros, taay „en Slymerig ; 
TOM een halve vinger dik, en laat zig gebeel affchil- 
en. 
De takken verdeelen bun in veele korte ryskens , daat 
aan de bladeren flaan, 2. en 3. paren in "t kruys, doch 
aan 't voorfte of wytterfie der ryskens gemeenlyk 3. by 
malkanderen. Zy zyn de Peere-bladeren gelyk, 4. en 5. 
duymen lang , twee dito breed, doch aan de oude bomen 
zyn ze kleender , en fmalder ; voorts zynze glad , dik , met 
pas kennelyke ribbetjes , en aan de kanten fyn getand, 
doch aan de meefte zyn de tanden [lomp. 
De vruchten hangen 4. a 5. by malkander, in de ge- 
daante van balf-volwaffe druyven , aan een kleene tros, 
bard, ruyg , bruynachtig , en als met zand beftrooyt , binnen 
zynze doorgaans bard, als een oude Pienang , en in de 
midden een kleene korl, als cen Catjang, doch langwer- 
piger. > 
Het bout is redelyk mafheßs en tot timmeren bequaam, 
de vruchten ziet men in Fanuary, en by waft in deligte 
bo[Jchen , omtrent de Cajoe Poeti. 
. Naam. In ’t Latyn Tanarius major. Op Maleyts 
Oebat rede, dat is Pharmacum retium. In ^t Duit/ch 
groote Taan-boom. Amboinfch op Leytimor Okir. 
Gebruik. Den baft van deze boom is mejo in gebruyk 
om groote netten te tanen , gelyk boven in Aycou gezegt 
is, waar van ziet de manier in Arbor rubra, cap. 41. 
en dewyl den [tam zo dikwils van zyn baft berooft werd, 
zo komt bet dat by zelden vruchten draagt. 
` Nog een anderen boom wierd my getoond voor een Oebat 
rede of Taan-boom, dewelke badde lange ryskens , daar 
aan weinige, bladeren [Londen , 2. en 2. tegen malkander ; 
en meeft mt kruys +.»y geleken die vum Nani a waren 
agter en voor toegefpitft ‚doch meeft na agterentoe , fcbier 
tegen de takken aan, boog:groen , met graauwe plekken s 
anders glad en bros , van onderen met fyne-adertjes door- 
tegen, die veele bogten maken. Zy wyn lang 5. 6. en 
8. duymen, drie en vier vingers breed, van fmaak een 
weinig na den Aycou trekkende. De fchorffe des ftams 
is van buten vuyl-groen, en gelcheurt, van binnen wit, 
zappig, week, maar ros beftervende , van fmaak eer, 
zoet ‚daar na raauw „en in *t knouwen l'ymig , met groote 
Jtukken gemakkelyk van den boom af te trekken; aan de 
takken is ze ros, de ftam is wel twee vademen dik, en 't 
bout omtrent bet bert, trekt na den roden , bart om te 
kappen; egter niet durabel in 't bouwen, om dat bet te — 
baaft wormftekig word. . 
De vruchten vind men in Auguftus en September , hane 
ende twee of drie by malkander , in de grootte van een 
usquets-kogel, dog niet rond, maar wat hoekig, eń 
voor met een kuyltje, grauw-groen, en wat ruyg , als 
onrype Mispelen. Binnen leyd een groote en harde [teen , 
ook boekig , en vol kuyltjes, omgeven met een dun vleefch, 
en onder de vingers bryfelig , ae zand, zeer wrang van 
Jmaak; Daat op de weg van Soja in digte bofcb , die 
van Kilang noemen bet Ehe, dog die van Soja zeiden, 
dat dit geen Oebat rede was, maar een grootbladige 
Nani, bet welk ook waar/chynelyk is. 
Zo werd ook den baft van den Arbor Clypeorum tot 
bet tanen gebruikt, dog meeft van de Cbinezen en vreem- 
delingen, ^t welk myns oordeels gefcbiet , om dat zy den 
n „regten Taanboom in overvloed niet konnen vinden, ende- 
qe atque hic cortex hunc in finem multo præ- ` 
ze fchorfJe in alle maniere nog beter is, dan die Mangi 
Mangi, dewelke wel treffelyk taand, maar die fouwt 
heeft, datze de netten opvreet , enbros maakt, alsze lang 
droog bangen , en de boven genoemde Taan-bomen moe- 
ten nog nader onderzogt werden , wanneer men mi[Jcbien 
bevinden zal , dat ^t Leytimoorze Ockir niet veel verfchild 
van den Hietoeézen Uhel. 
De Hondert twee en twintig ffe Plaat 
Vertoont een Tak van de groote Taan-Boom, Ockir genaamt, 
TUTAN E n XIX. 
