V Bock. XXXIX Hoofif. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
CAPUT TRIGESIM. NONUM. 
Arbor Ovigera. Ayboffo. 
Rbor Ovigera filveítris penitus eft, formam & 
A magnitudinem gerens Jambofz filveftris, & Jam- 
bofze nigre „atque dividitur in feminam & marem. . 
Femina feu vulgatiffima magna gerit folia, oblonge 
cordata, fuperius fenfim acuminata, novem & unde- 
cim pollices longa, fex feptemve lata, inferius au- 
tem latiffima funt, nec multum finuofa, ubi pe- 
tiolus ipfis inplantatur, prope oras fcabra funt, co- 
loris intenfe viridis , ac glabra. Foliorum petioli lon- 
gi funt & inordinati circa ramos, ex quorum alis alii 
longiores excrefcunt, qui in fummo in alios minores 
iterum dividuntur, quibus flores infident pufilli, albi- 
cantes, ex octo petalis conftantes, ac femi-aperti, 
intus flava continentes ftamina, piftillum vero fru- 
&us rudimentum externe obfcure viret, interne pur- 
purafcit,ac demum nigrefcit. 
. Vetuíta arboris folia fex pollices longa funt, qua- 
tuor cum dimidio lata, junioris vero arboris quatu- 
ordecim pollices longa, ac undecim lata , inferius 
autem quinque cofte concurrunt. Quivis peduncu- 
lus in fummo pomulum quafi fuftinet, forma & mag- 
nitudine vulgaris Fambo/@, fed paulo rotundius ac 
magis compreflum , externe pallide albicans, ad po- 
mi colorem viridem adcedens, intus concavum pe- 
nitus , ac fuperius fovea apertum, ita ut herbacea fit 
pellicula, qua fructus obtegitur, in ejus autem cen- 
tro brevi in petiolo verus adparet fructus, magnitu- 
dine globuli fclopeti, qui ex rotundo parum com- 
preffus eft, angulofus, & niger, fubexteriore autem 
cortice alius reconditur niger nucleus, obfcura feu 
murina obduétus lanugine, atque disfracto lignofo pu- 
tamine. duriufcula in confpectum venit medulla, fub- 
ftantiam habens inftar veteris Pinangz feu Nucis mo- 
Íchatz , qua compreffa oleum exftillat inftar feminum 
Ricini, Totius fructus odor ad illum pomi adcedit 
vel Jambofe, quum incipiant putrefcere, tantaque 
copia ex arbore dependent frućtus, ut ovis quafi o- 
nuíta videatur; Arboris lignum eft albums molle, ac 
facile aquam inbibens, fi ad naves adhibeatur. 
Mas przcedenti fimilis eft, fed plerumque fterilis, 
nec ullos producens fructus, ejus folia longis infident 
tiolis inftar prioris s inrcgularia iu ramorum fummo, 
foramque petioli inferiori infiguntur parti, ita ut 
olium ipfisinpofitum videatur, quod quinque magnis 
* venis diftinguitur , nec auriculatum eft , fed cordifor- 
me, fpithamam longum , feptem , otto , & novem 
ollices latum , firmum, & glabrum , cujus apex ad 
atus femper inclinat, fi vero arbor fenefcat, folia 
multo majora excrefcunt , hujus arboris medulla pro- 
‘pe radices indurefcit , ac J nigrefcit. 
Nomen. Latine Arbor Ovifera, h. e. arbor ova ge- 
rens a fructuum forma, Amboinice Ayboffo, in Hi- 
toea Ay Lanu Hofo, & Holo Holo. | 
Locus. Ambz in planis crefcunt filvis haud longe 
a litore fitis, in vallibus juxta fluminum ripas obcur- 
runt, ubi fru&us in aquam procidentes in mare rapi- 
untur, & in litus projiciuntur , nullum vero animal il- 
los edit, indicio noxiz effe qualitatis: Femina in Hi- 
toes ora crefcit in diftridta Senalo, Mas in litore 
Allabedi. 
Ufus. Hzc arbor non peculiarem prebet ufum, 
excepto quod ex ligno afferes formentur ad füperio- 
rem Corre Corre partem, prefertim ad puppim , quz 
variis exciditur figuris , quum ann fit molle & leve, 
in aqua autem non valet. Oblongos ex illo etiam 
formant clypeos Salowakkos dictos: atque folia ob 
amplitudinem ab Amboinenfibus loco ferculi adhiben- 
tur: Nigrum maris cor circa radices excrefcens a 
Javanis ad Hemoptoen ufurpatur, fi cum aqua Ro- 
farum vel ejus defeétu, cum florum aqua conteratur 
ac propinetur, dimidia Terre Catechu addita quan- 
titate, ac pauxillo Nucis Mofchate: Arboris radix 
externe & interne albicat & ficca eft , hanc Rhizotho- 
mi Amboinenfes fervant , quam exhibent cum Pinan- 
ga mafticatam, fi aliquis noxios comederit Cancros ; 
esque cibos. 
Tabula 
193 
XXXIX. HOOFDSTUK. 
De Eydragende-Boom. 
A Ovigera is een wilde boom, in de gedadnie eń 
&rootte van de wilde Famboes-boom, Jambofa ni- 
, gra, verdeeld in wyfken en manneken. 
t Wyfken of meeft bekende heeft groote bladeren, als 
een langwerpig bart ‚na voren toe allenkskens toege/pitt, 
negen en elf duymen lang , fes en Seven breed, en agter 
lopenze meeft breed toe , zonder merkelyke kloven , alwaar 
den fteel van onderen ingelaten werd, dog digt by de kant 
Styf >. van verwe boog-groen, en glad. De fielen zyn 
lang , en flaan zonder order rondom de takken, wit wel- 
kers fcboot al wederom andere en langere ont/pringen, en 
die verdelen baar in "t uitterfte alaveer in andere, waar 
aan het bloeizel [taat , zynde kleene witagtige bloempjes > 
van agt blaadtjes gemaakt, die half geopent ftaan, bin- 
nen met geele vefeltjes, de korl in de vrucht is van bui- 
ten donker-groen , binnen purper , ?t welk zwart word, 
De bladeren van een oude boom zyn fes duimen lank, 
vier en een half breed, van een jonge boom veertien dui- 
men lank, en elf breed, agter [kooten vyf ribben te za- 
men, yder van dezelve draagt aan ’t eynde een enkeld ap- 
peltje, in de grootte en gedaante, als een middelbare 
Jamboes, dog wat ronder , en gezetter , van buiten bleeke 
wit, en wat na den appel-groene trekkende , binnen gantfch 
bol, en boven met een gat of opening , zo dat bet maar 
een kruidagtige /chelle is, die de vrucht bergt, want in 
de midden op een kort fteeltje ziet men de regte vrucht, 
in de grootte van een roer-kogel, dog uit den ronde wat 
edrukt, boekig , en zwart , onder "t buitenfte velletje 
eyd een andere zwarte korl, omgeven met vi gee of 
muis-grauwe wolligbeyd , en deze boutagtige fchale gebro« 
ken zynde , ziet men een bartagtige beeft , van fubftantie als 
oude Pinang of Note-mufchaten , dewelke gedrukt zynde, 
geeft olie uit, gelyk de Rorls van Ricinus. De reuk 
van de gebeele vrucht is, als die van een appel of Fam- 
boes, die begint te rotten, en bangen met zulken menigte 
aan den boom, dat by van verre Wee met eyeren bela- 
den te zyn; °t Hout is wit, week, en ^t water ligt in 
zwelgende, als men 't aan den fcheepsbouw gebruikt. 
Het manneken is het voorgaande gelyk, dog meeft zon- 
der vruchten , de bladeren [taan vp lange froelen , als °t 
voorige, zonder ordre, aan "t voorfte ds takken , en de 
Jteelen zyn aan de onderfte zyde van ’t blad vaft, zodat 
*t blad fchynt daar opgezet te zyn, em 't blad is met vyf 
groote aderen doorregen, agter zonder ooren , anderfints 
regt als eem bert, een [pan lank, zeven „agt , en negen 
duymen breed, ftyf en glad, en de fpitze altyd een wei- 
nig ter zyde gebogen , maar als den boom oud word , were 
den de bladeren veel grooter , "t bert uyt dezen boom d'et 
by de wortel word bard, en weinig /wart. 
Naam. In 't Latyn Arbor Ovigera , dat is Eydra- 
gende boom , van gedaante der vruchten. Op Amboinfch 
Ay Hoflo. Op Hitoe Ay Lanu Hoffo, en Holo Holo, 
Plaats? Beyde waffenze in de vlakke boffen , die niet verre 
van de zeekant ftaan, in de Valeyen waft by langs de 
rivier-kanten , daar dan de vruchten in °t water vallende, 
voorts in zee gevoerd „en langs de flrand verfmeten wer- 
den, en geen gedierte wilze eeten, tot eem bewys, datze 
geen goede boedanigbeid moeten hebben. *t Wyfken waft op 
de Kuft van Hitoe, in 't diftrift van Senalo ,'t Mannes 
ken is op den ftrand van Aflahoe gemeen. 
Gebruik. Men heeft geen zonderlyk gebruyk van 
dezen boom, bebalven dat men uyt bet bout zomtyds plan- 
ken maakt , tot bet bovenwerk van de Corre Corren, in- 
zonderbeid aan de agterftevens, die men met verfcheyde 
figuren uytfnyd , om dat bet voos en ligt is, maar in "t 
quater deugt bet niet. Men kander ook de langwerpige 
Jcbilden , Salowakkos van maken , en de bladeren wegens 
baare grootte dienen de Amboinezen tot Tafelborden ; bet 
warte bart omtrent den onderften ftam van bet Manne- 
ken vallende , werd by de Javanen gebruykt tegen 't bloed- 
/powwen , bet zelve met rooze-water (of by defelfs gebrek 
met bloemwater gewreveninnemende , daar by doende ba if 
zo geel Catsjo en een weinig Noote Mufcbaten, Z 
awortel is buyten en binnen witachtig en droog, dezelve 
bewaren de Amboineze Wortel-mannen , om in te geven s 
of met Pinang te knouwen, wanneer iemant {chadelyke 
Crabben, of diergelyke kofi gegeten beeft. e 
