194 
Tabula Centefima Vigefima "Tertia 
Ramum exhibet arboris Ovifere , floribus fructibusque onu- 
ftum. 
Ubi Litt. A. totum denotat frułum ` 
B. Eundem dife&um, ut verus fructus in fiu. naturali con- 
fpiciatur. 
C. Eundem exhibet exemptum. 
CAPUT QUADRAGESIMUM. 
Lani. 
Æc fpecies habetur illius arboris, que Rex Ama- 
roris , feu Soulamou , fupra libr. 2. defcripta inve- 
fiitur, cujus femina habetur, quum vero nimium 
inter fefe differant, hic peculiari capite eam defcri- 
bere volui. Diu arbufcula eft humilis, ac flagellis 
fuis fepius juxta alias adfcendit arbores, tandem vero 
ad Pinange craffitiem excrefcit, cujus truncus angu- 
lofus & inregularis eft, ejus cortex ex cinereo ruf- 
fefcit , in ramis vero nigricat, ficcus eft, ac fucco fe- 
re deftitutus. Ex infimo cortice radices quzdam deor- 
fam fefe extendunt, quz in fibrillas fefe dividunt, 
utiin Varinge trunco id confpicitur. 
Folia ad illa Canarii quodammodo adcedunt,funtque 
ficca, firma, a novem ad duodecim pollices longa, 
fuperius obtufa, feu fubrotunda, quatuor & quinque 
pollices lata, atque folitaria circa ramulos brevibus 
infident petiolis, nervus medius utrimque protuberat, 
paucasque gerunt coftas transverfales , que circa 
oras divaricant, quarum interftitia tenuiffimis venu- 
lis repleta funt. 
Flores progerminant ex longo, tenui, & recto pe- 
tiolo, vix culmum craffo ac fuperius trifido, hujus 
fummo tres infident flores ex’ quatuor petalis compo. 
fiti, ad unguem fiffi, ac parum extrorfum inflexi, colo- 
ris purpurafcentis , qui intus repleti funt ftaminulis 
quibusdam luteis , antheras parvas gerentibus , in quo- 
rum centro piftillum erigitur rotundut , quod in fru- 
£tum excrefcit fimilem minori Namnam leu reni, vel 
inftar femi-plenz long , qui inferius tenui fulco di- 
vifus eft; ac planus, fed in medio protuberans , binos 
cum dimidio digitos transverfales longus , binos latus, 
externe glaber, gilvus , tenuique pellicula tectus, 
mollis, X fanoginofus, fub qua putamen reconditur 
tenuibus ex fibris com Jitant: fed craffum , in cujus 
centro nucleus planus locatus eft , qui in vetuftis fru- 
€tibus conquaffatus fonitum edit, ejusdem ceterum 
forme, albus, & ficcus: totus autem fructus ama- 
riffimus eft, eundemque fere gerit faporem, quem 
Rex amaroris feu Soulamoe Pobon , unde & ejus fpe- 
cies quoque habetur. Amarities diu manibus adhzret , 
fi recentes tractentur fructus. Ex trunci vertice mul- 
ti breves & intricati furfum & deorfum incurvi ex- 
crefcunt rami,radices mentientes. Inferiores radices 
frequentiffimz funt & intricate , quarum quzdam jux- 
ta & fupra folum proferpunt , inftar Mangiorum. 
Trunci & ramorum cortex primo falfus eft ; ac dein 
amarus. Lignum eft pallidum, leve, & molle inftar 
illius, quod Rex amaroris gerit, cum quo fapore con- 
venit, quum obfervaverim fimilem amaritiem effe in 
radicibus , omnibusque trunci partibus, maximam ve- 
ro in fructibus. Recens cafum lignum amarum quo- 
que fpiratodorem , ad illum Anticholerice adcedentem. 
Nomen. Latine Lanius, juxta Hitoenfe Lani , Ma- 
nipenfibus generali nomine Upas dicitur. Ternatenfi- 
bus Onne Onne. 
Locus. In Hitoes regione obcurrit circa Wackalam 
& Lienam , item in Manipa in litore veteris Taniwaro, 
uti & in parvis Mafavoy infulis , femper in arenofo 
folo circa litora. In T'ernata quoque reperitur, fed 
rariflime , in litore etiam, ejusque fru&us ibi adhi- 
bentur contra Choleram feu Upas. 
Lanius. 
Ufus. Arbufcula eft taro obvia , unde & paucis ho- 
ta,ac primum mihi demonftrata ab Athiopibus Hi- 
toćnfibus. Ejus lignum ad tigna inutile eft, fructus 
autem ejus excellenti pollet virtute Medica, cum vero 
| Soula- 
HERBARII AMBOINENSIS 
‘kleven, als men de verfche vruchten bandelt. 
Liber V. cap. XL, 
De bondert drie- en twintig fle Plaat 
Vertoont cen Tak van de Ey-dragende Boom, met zyn bloes 
men en vruchten, ; 
Alwaar Lett. A. een vrucht in 't geheel verbeelt. 
B. Dezelve geopent, op dat de waare vrucht van binnen ges 
. zien wert, 
C. Is dezelve daar wytgenomen zynde. 
AL HOOFDSTUK 
De Lanie-Boom. 
En reekent dit'voor een zoorte van Rex Amaroris, 
of Soulamou , boven lib. 2. be/chreven, en bou- 
den bem voor het wyfken, dewyl by te veel daar 
van ver/chilt , beb tk bem hier in "t byzonder willen be. 
Jcbryven. Hy blyft lang een laag boompje , en kruypt dik- 
dwils met zyne takken langs andere boomen , eyndelyk werd 
by zo dik als een Pinang-boom , boekig en ongefchikt van 
fiam, met een fcbor[fe uyt den graauwen na "t roffe trek- 
kende, doch aan de takken fwartaćbtig , droog , en zon- 
der merkelyk zap. Uyt de onderfte fcbor[fe fchieten eeni- 
ge wortelen na beneden, die zig in vezelingen verdeelen, 
gelyk men aan de Varinga-ftam ziet. 
e bladeren zyn die van de Canary eenigzints gelyk, 
droog, flyf > van 9. tot 12. duymen lang , doch voren 
Bop of rond, 4. en s. duymen breed, en ftaan enkelt 
rondom de takjes opkorte voetjes , de middel-Jenuwe puylt 
ter wederzyde uyt, en heeft weinige dwers-ribben, des 
welke zig omtrent de kanten zeer verdeelen; en de tufa 
Jen-plaatzen zyn met fyne adertjes digt uytgeweven. 
Het bloeyzel komt voort aan een lange, dunne, regte 
fteel, fcbaars een ftroo-balm dik, die zig boven in drien 
verdeelt , dragende ieder deel een bloem uyt vier blaadjes 
gemaakt , die tot beneden toe van malkander Jplyten,en 
een weinig na buyten omgebogen zyn, van coleur na den 
paarze trekkende, van binnen uytgevult met eenige geele 
vezeltjes , met kleene nopjes boven op, fłaande op een rond 
kegeltje, waar uyt de vruchten worden , gelykende een 
kleene Namnam, of nier, of als een MEUS nieuwe 
Maan , met een kleene vooren aan den buyk, plat , doch 
in de midden uyibu > 2 dwers-vinger lang , 2. dito 
breed , van buyten effen , vaal, en met een dun velleken 
bedekt , fagt en wolachtig in "t gevoelen , daar onder legt 
een dundradige, doch dikke bolfter , en in de midden een plat- 
ten korl „dewelke in de oude vruchten fcbuyld , meeft van 
dezelfde gedaante, wit, en droog; de gantfche vrugt is 
zeer bitter van fmaak naar Rex amaroris of Soulamoe 
Pohon trekkende , daarom men bet ook voor eem zoorte 
daar van boud. De bitterbeid blyft lang aan de banden 
Uy: den 
bovenften flam, ziet men veele korte en verwerde takken 
ep en neerwaarts gekromt, als of bet wortelen waren. 
De onderfte wortelen zyn zeer veel en door malkander 
verwert, waar van zommige langs , en boven den grond 
ię Aj » gelyk aan Mangi Mangi. 
" De fcbor[fe van ftam en takken is in't eerft brak ‚daar 
na bitter. Het bout is bleek, ligt , week, als dat van 
Rex amaroris , met wien bet in fimaak overeenkomt , hoes 
wel ik bevonden beb , dat eenderley bitterbeid in de wor- 
telen , en in alle de deelen der ftams doch de grootfte in 
de vruchten is. Het verfcb gekapte bout beeft mede een 
bitteren reuk, na Anticholerica trekkende. : 
Naam. In t Latyn Lanius na ’t Hitoeëze Lani, Ma- 
Ge met een gemeene naam Upas. Ternataanfch Onne 
nne. 
Plaats. Men vind bem op bet Landt van Hitoe, om- 
trent Wackal en Lien: Als mede op Manipa, op den 
ftrand van oud Taniwaro: Als mede op de kleene Eylande- 
kens van Maffavoy ‚altyd op een zandige gront omtrent 
de ftranden. In Ternaten vind men bem ook , doch zeer 
zelden, mede op ftrand, en zyne vruchten gebruykenze 
tegens bet bord of Upas. Ton 
Gebruik. Het is een boompje zelden te vinden, dier- 
balven ook nog weinig bekent, en "t is my 't eer ft van N 
Hitoeezen Mooren getoont. Het bout deugt miet wär? 
meren , maar de vrucht beeft een groote Medicinale cy” , 
