V Boek. XLI Hooff. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
Soulamoe conveniente ad curandos illos, qui noxium 
quendam adfumferunt cibum , quod exploratum fuit 
in talibus hominibus, qui inprudenter venenatos in- 
Bees Boletos, hisce primum nuclei ab alio cum 
Siri Pinang mafticati exhibebantur, ipforumque fuc- 
cus propinabatur „unde adfumptum venenum per vò- 
mitum rejiciebatur , atque tres hinc reconvalefcebant, 
bine vero femine peribant, vel quod nimiam come- 
derant quantitatém, vel quod nimis fero medicamentum 
hoc ipfis fubminiftrabatur ; meo autem judicio melius 
fuiffet , fi fraétus hi cum aqua effent contriti & pro- 
pinati , fuffocatio enim & adftrićtio per Boletos ex- 
orta per Pinangam exacerbatur. lidem quoque Æ- 
thiopes teftantur, preftans effe remedium contra om- 
nes venenatos pifces. Manipe incole radicibus ejus 
ac fructibus utuntur in re Medica potiffimum contra 
Upas feu Choleram, puto autem cunctas trunci par- 
tes in ufum advocari poffe, quum eundem gerant fa- 
porem atque odorem. Internus nucleus folus adfump-. 
tus feceflum atque vomitum cauffat. 
Tabula Centefima Vigefima Quarta 
Ramum exhibet Layi. 
Ubi Litt. A. Inferiorem trunci arboris hujus partem denotat; 
CAPUT QUADRAGESIMUM 
PRIMUM. 
> Palacea, Caju Palacca. 
Alacca altiffima & vaftifima eft inter arbores fil- 
veftres, que in montibus coma fua fupra alias 
* fefe elevat, acfi ipfarum princeps effet. 
.ncomptum & inregularem gerit truncum ,.non tan» 
tum Grailum ,. fed angulis aliisque herbis obfefium , & 
cortice craflo ac filo obduétum: Ejus folia funt ma- 
gna & ampla , cum junioribus Pangii foliis conve- 
mentia, plerumque triangularia, & inferius rotundis 
auriculis donata, ubi & profunde finuata funt, ac pe- 
tiolus inplantatur, qui in quinque fexve magnas.ex- 
plicatur coftas , quarum bine maxime nervo medio 
proxima, prope ortum angulum formant , qui in ve- 
tuftis foliis quam maxime evariefcit. Interititia plu- 
rimis venulis transverfalibus completa funt, atque in 
inferiore infuper parte foraminula adparent punctata 
uafi. Folia vero ipfa novem & decem pollices longa 
unt , immo quzdam pedem, ac fere tam lata, leete viri- 
dia, glabra, & flaccida: Quodvis autem petiolo infidet 
longo, herbaceo, pentagono , fique dorfum non bina 
exhiberet latéra, quadragonus is effet. Ramuli, ex 
quibus hi petioli inordinati éxcrefcunt, fed arcte fibi 
junéti, tali quoque modo angulofi funt , virides , mol- 
les, atque intus rubra repleti medulla: Folia ac pe- 
tioli ingratum fpirant odorem inftar Ricini, atque re- 
centes petioli vifcofi quodammodo funt; vetuitarum 
vero arborum folia multo funt minora, a feptem nem- 
pe ad novem pollices longa, integra, nec angulofa, 
ac prope petiolum plana, nec finuofa, ubi tres majo- 
res, ac bini minores concurrunt nervi: plurima | vero 
fimul inregulari modo ad ramorum extremum excre- 
fcunt parum finuofa. 
Ex foliorum alis fimplices dependerit pedunculi , 
plurimis referti flofculis , quorum concavi calices poft 
flofculorum lapfum diu fuperfuńt emarcidi. 
Flofeuli hi ex longis &extenfis excrefcunt racemis, 
ui flavefcunt, & flofculis Lingo quodammodo fimiles 
unt; fed magis aperti & inodori , hosce longi infe- 
quuntur fructus, filiquas Canne fiftule fere referentes. 
Arboris lignum et craffiffimis conftat fibris, & per 
longitudinem ftriatum eft, atque molle & fragile , circa 
terram non durabile „verum quodammodo , fi ficcum 
fit & elevatum; Silväs amat altas in remotis monti- 
bus, ac citiffime in incultam hanc excrefcit arborem, 
fed non fenefcit ex communi regula , quod cito fit, 
Tom. III, cito 
195 
in "t genezen van die geene; 
ingenomen bebben, 't welk by 
mynen tyd D cert is aan Perfoonen die onvoorzichtig 
Jcbadelyke Campernoelien gegeten badden ; denzelven wier- 
den de korls eerft door een ander met Siri Pinang voorge- 
knouwt , en bet zap daar van ingegeven , dewelke bet în- 
genomen fenyn door braking dede uytwerpen , zo datter drie 
van opkwamen, maar twee Vrouwen flierven om datze 
te veel gegeten hadden, of om datze te laat de Medicyn 
mnamen; myns oordeels baddenze beter gedaan, dezelve 
vruchten met water te wryven en in te even, want bet 
igtelyk door Pi- 
worgen, dat de Campernoelien maken , 
Dezelfde Mooren zeggen, dat 
aw ROSE wert. 
et ook kragtig zy tegens bet nuttigen van alderba 
[chadelyke Viffchen. De Inlanders fi Minis kea 
ken de vruchten en wortelen tot de Medicyne , meeft tegens 
bet Upas of bord , doch ik betrouw , dat men alle de deelen 
des [ams gebruyken kan, als zynde van eenderley reuk 
en fmaak. De binnen[le korl alleen genuttigt ‚maakt pura 
geren en braaken. 
't opregte Soulamoe gelyk in. 
die eenige [chadelyke oi 
` De hondert vier- en twintig fte Plaat 
Vertoont een Tak van de Lanie-Boom. | 
Alwaar Lett. A. het onderfte gedeelte van de ftam dezes 
booms aanwyft, * 
XLI. HOOFDST UK. 
Palacca-Boom. 
Alacca is eene van de boogfie em grootfte Wout. 
bomens die op de bergen gemeenlyk met zyn kruym 
“Boven de andere uytfteekt, als of by de beer/chappy 
dadr over wilde bebben. 
Hy beeft een woefte ongefchikte ftam, niet alleen diky 
maar vol boeken en ruygte, benedem met een grove ge- 
fcbeurde fcbor(fe : De bladeren zyn groot en breed , met de 
jonge bladeren van Pangi over een komende, meeft driekan- 
. tig , agter met ronde billen , en aldaar een diepe kloof ma- 
kende y daar den fteel.uytgelaten word, en zig aldaar in 
5: a 7. groote ribben verdeeld, waar van de 2 grootfte, 
die de middel-zenuwe 't naaft zyn , by bar’n uytgang een 
boek maken, die zig in de vude bladeren boe langer boe 
meer verlieft. De iüffcben-plüützen zyn met veele dwers- 
adertjes wytgevuld „en daar en boven aan de onder fte zy- 
de ziet men kleene gaatjes , als of ze met /pelden gefprikkeld 
waren. Zy zyn lang 9. en 10, dwymen ,zommige ook Wel 
een voet, en febier zo breed, jug Een » glad „en flap. 
leder ftaat op een lange krwydacbtige fteel , dewelke vyf- 
kantig is, doch zo de rug niet 2. kanten uytmaakte ‚zoude 
by vierkant zyn; de takskens „daar aan deze flelen zonder 
order „en digt agter malkander?n ftaan „zyn vok alzó ğe- 
boekt , groen, week, en van binnen met een rood merg 
uytgevuld. De bladerên en flelen bebben cen onlieffelyken 
reuk, gelyk Ricinus, bok zjn de ver/che flelen wat kle- 
verig in ’t aantaften. Aan de oude bomen zyn de blade- 
ren veel kleender , te weten van 7. tot 9. duymen lang, 
effene kanten , en zonder eênige boeken, agter by den Steel 
wlak, zonder bogt of inwyk , alwaar 3. groote , eń 2. 
kleene zenuwen te zamen ftoten: Zy ftaan zonder order, 
en veel.op malkander aan 't uytterftt der takken , die nog 
maar een weinig "gd zyn. — | 
Uyt den feboot der bladeren bangen enkelde ftelen, be- 
set met bet bovenftaande'bloeyzel, welkers bolle kelkjes , 
na 't afvallen van de bloempjes , nog langer aan den fteel 
droog blyven flaan. 
De bloemen komen voort aan lange en wytgebreyde trof- 
fen, zynde ligt-geel, en "t bloeyzel van Lingo eenigfints 
gelyk, doch meer uytgebreyd, en zonder reúk; daar 0 
volgen eenige lange vruchten, de bowwen van Canna 
ftula erf hes gelyk. ` 
Het bout is zeer grofdradig , in de lengte geftretpt, 
áveek en bros „omtrent de aarde ganfch niet durabel ‚maar 
tenigfints als bet droog en boog flaat. Zyn eygentlyke 
plaats is in ’t boge Wout, in "t afgelegene gebergte, by 
febiet baaftig op tot zulk een woeften boom , maar komt 
tot geen grooten ouderdom , na den gemenen regel, quod 
Bb cito 
