36 HERBARII AMBOINENSIS  LierV.cap.XLII. 
cito perit , omnes enim ejus partes fubftantia conftant 
molli & fragili. _ 2 SE À 
Aliquando etiam in hortis & vallibus progerminat, 
ubi ejus femen per aves, vel fluminum raptum dela- 
tum fuit, fi arbor transverfaliter diffecetur , ejus li- 
num ex multis fibi inpofitis volvulis videtur compo: 
um. : à 
; gg Latine Palacca , juxta Malaicenfe Caju Pa- 
lacta, nomen hoc gerens ab Aroe Palacéa , qui cele- 
bris fuit rex in regione Boegenfi , acfi hzc arbor rex 
eflet ceterarum arborum, unde & vocari offet Rex 
filvarum. Ternatice Afu, Amboinice in Leytimora 
Ayloun Hoff. — . : ER 
Locus. In Amboinz montibus obcurrit , uti & in 
Moluccis , atque in Celebe. In Hitoénfibus montibus 
majori reperitur copia, ubi fepe magnum prebet in- 
commodum , fi per ventos disjetta in vallibus decum- 
bat, quod facile ipa adcidit, atque ingenti fuo trun- 
co fluminum enr uin Brother , Ude in ifto tractu 
inundationem fepe cauliat. . 
is. Ex ejus trunco fatis lati afferes & trabes fot- 
“mari poflunt., quz polite elegantes quodammodo furit 
ob pectinum decurlum , fed non nifi ad fuperiores æ- 
dium partes adhibendz fúnt ; non vero ad ftrata vel 
fulcra, uti id Amboinenfium quidam cives füo peris 
culo & damno experti fuere, qui per commódam ela: 
borationem ferre & dolabrz adletti fueret Vegetati- 
vum guogue lignum eft, inveni enim in vallibus pro- 
Japfas arbores , quarum inferior computruerat truncus, 
non autem vertex, atque ubi is terram tangebat ; vi- 
gebat , atgue florebat is adeo luxuriofe, acfi terra in- 
fixus & erectus eflet, ita ut fine dubio in novam ex- 
creviffet arborem: Ceterum nullus alius hujus arbo- 
ris ufus innotuit , excepta Ternatenfi fuperftitione , 
nemini fcilicet licitum effe preter Orangkayen, illis- 
ue, qui fupra alios fefe elevare tentant, hos capi- 
ti vel poft aures inponere flores , quum fint decerpti 
ex arbore, quz eft rex filvarum. 
* Tabula Centefima Vigefima Quinta 
Ramum exhibet Palacce floribus onuftum, 
Ubi Litt. A. folium junioris arboris denotat. 
cito fit, cito perit, want alle zyne deelen zyn van een 
weeke en brooze fubftantie. 
Hy komt ook zomtyds in de thuynen en Valeyen ops 
werwaarts "t zaad door de Vogels of afloop der rivieren 
gebragt is; als men den boom dwers doorkapt , zo fchynt 
het bout als van veele boven malkander leggende rollen 
gemaakt te zyn. , 
Naam. In ’t Latyn Palacca, na °t Maleytze Caju Pa- 
lacca, dragende den naam van Aroe Palaćca , een ver. 
maarde Koning op "t Boegifcbe land, als of dezen boom 
Koning wilde avezen over andere bomen, daarom men bem 
mogte beten Rex filvarum. Op Ternaats Affu. Amboinfch 
op Leytimor Ayloun Hoflo. 
Plaats. Hy is bekent in "t Amboinfche gebergte, als 
mede in de Moluccos en op Celebes. Opt Hitoeëze geberg . 
te vind men bem meer ‚daar by zomtyds veel fpoox maakt, 
als by van de winden omgeworpen, in de Valeyen valt, 
% welk bem ligt gebeurd , en aldaar met xyn onbefcboften 
Jironk, den loop van de rivieren.flopt „en een groot wog- 
ten in 't omleggende land veroorzaakte — : k 
Gebruik. Yan den ftam kan men wel brede planken 
en balken bebben, die opgefchaaft eenige frayigbeid ver- 
tonen , wegens % lopen der kammen, maar men moet ze 
niet als tot bovenwerk van de buyzen gebruyken, en 
niet tot onderleggers of platen nemen ,gelyk zommige Ame 
boinfche Burgers met fchade aan baare buyzen ondervons 
den bebben, die door de gemakkelykbeid van *t zagen en 
kappen tot dit bout aangelokt wierden; °t is mede een le- 
vend bout, want ik beb omgevalle bomen in de Valeyen 
gevonden ; waar van den onderften ftam al vergaan was, 
maar met de kruyn,daar by de aarde raakte , groeyde em 
bloeyde by nog zo weeldrig, als of by over eynd ftond. 
En na alle waarfcbynelykheid ftond by een nieuwen boom te 
werden , anders is geen gebruyk van dezen boom tot nog toe 
bekend , bebalven een Ternataanje fuperftitie , dat niemant, 
dan Orangkayen , en die boven andere willen uytfteken , 
deze bloemen op °t booft, of agter de ooren mogen dragen, 
als zynde genomen van den Koning des ee . 
De bondert vyf- en twintig fle Plaat 
Vertoont een Tak van de Palace Boom, met zyn übern; 
Alwaar Lett, A. cen blade van cen jonge booms aanwylt, 
CAPUT QUADRAGESIMUM 
SECUNDUM. 
Halecus litorca. Halcky Laut. 
“y Alecus eft arbor humilis litorea , fepe tantum 
frutefcens , quum vero aliquando unicum modo 
emittat truncum , crus craffum , qui humilis eft, 
incurvus, & inclinans, hinc inter arbores Deos lo- 
cari poteft. Magnam habet adfinitatem cum Novel- 
la feu Daun Baroe , ita ut quidam ejus putent effe 
fpeciem, atque hinc eam denominent. In binas di- 
viditur fpecies in terreftrem & litoream, 
Litorea Halecus ad arbores proxime adcedit, quum 
unum ac fzpe geminum producat truncum ad viri al- 
titudinem , fed incurvum & finuofum, atque ex cjus 
radicibus multi laterales excrefcunt furculi , unde in- 
regularis fepe frutex eft , corticem gerens glabrum $ 
cinereum. i 
Folia cum illis Daun Baroe conveniunt , funtque 
cordiformia, & integra, quorum maxima fex feptem- 
. ye pollices longa funt, quinque ac fex lata, plurima 
vero minora funt, coftas gerentia laterales parallelas, 
funtque firma, ac fübtus cinerea & rugofa , acfi farina 
& arena confperfa effent, quod etiam in fuperiore 
parte juniorum foliorum confpicitur juxta ipforum 
coftas. Bina fibi funt obpofica , longis infidentia petio- 
lis, odoris KZ & ingrati, qui ad urinam nempe 
vaccarum adcedit, ita ur in tranfitu hic percipiatur, 
& caput adgravet, prefertim fi per folem folia fue- 
rint calefacta & exaltata. Petioli porro, ramuli, & 
cuncti hujus arboris fürculi rugofi funt , & arena quá- 
fi confperfi: Ex foliorum alis longi, tenues, & fim- 
lices excrefcunt petioli, quibus verticillatim adcre- 
cunt capitula , que fefe aperiunt in flofculos SE 
ruétus 
_XLIL HOOFDSTUK. 
De Strandi Haleck-Boom. 
Aleky is een lage firand-boom, én meerendeels maar ' 
‘ ‚ten. flruyk, doch om dat bet zomtyds met een ftam 
t opfcbiet y in de dikte van een dye., niet hoog , krom, 
en overhellende, zo wil by mede onder de bomen plaats 
hebben. Hy beeft ook groote gemeenfchap met de Novella 
of Daun Baroe, zo dat bem zommige. voor een geflagt 
daar van bouden, en ook daaf naar benoemen. Hy werd 
Verdeeld in twee zoorten, 1. landelyke , 2. ftrandelyke. 
De firandelyke zoorte, Haleky Laut, komt,de bomen 
naaft , bebbende een of twee tammen van een man 10089 
das he en bogti& , en Wyt de wortelen nog veele zyde- 
Jtbeuten voortbrengende , en derbalven een onfatzoenel 
ken firuyk uytmakende , met eem evene en graauwe Gei? 
De bladeren gelyken die van Daun Baroe , bertvormig, 
met effene kanten, de grootfte zes en zeven duymen lang, 
en zes breed, dog de meefte zjn kleender, met pa- 
ralele zyde- ribben , [yf , van onderen, graauwachtig en 
ruyg „als of ze met meel en zand beftrooyd waren ,"t welk 
men ook ziet aan de bovenfte zyde van de jonge bladeren, 
langs de ribben. Zy [taan twee em twee tegens malkan- 
deren, en op lange ficelen, flerk, en onliefl yk van reuk, 
te weten na koe-pis riekende , zo dat men die in’t voorby- 
gaan gewaar werd, en 't hooft befwaren, inzonder 
als zy door de Son verwarmt worden. De: fteelen, rys- 
kens , en alle de uyt/pruytzels o mede ruyg ,enals met 
zand beftrooyt , uyt den {choot def bladeren komen lange 
dunne , en enkelde fleelen voort , rontom welke wervels- 
gewys fiaan kleene knopjes, waar uyt kleene en mofch- 
agtige bloempjes werden. a 
