_ Decembri floret, fique fru 
V. Boek, XLVI Hof. AMBOINSCH KRUYDBOEK. ao 
CAPUT QUADRAGESIMUM 
SEXTUM 
Arbor Radulifera. Caju Barocdan. 
Æc alta eft arbor, truncum gerens rectum, glas 
bro cortice obduétum , ejus folia bina fibi funt 
3 obpofita, breviflimis petiolis infidéntia tres, qua- 
tuorque pollices longa, binos lata, glabra; & inte- 
gra, nec nervus magnus directe per medium tranfit, 
Flores longis & amplis dependent ex racemis uti 
Mangź , odorati itidem. Fructus femi-perfećtum re- 
fert Cucumerem; quinque & fex polliceslongus, in 
quinque cellulas divifus ; unde őr pentagonus eft, ex- 
terne autem punétulis notatus eft inftar Durionis; 
multo autem brevioribus nec pungentibus, interne 
rubet, ac pauca medulla repletus eft, fique dehifcat; 
quaevis ex guinque partibus quatuor feptis feu pelli- 
culis per longitudiném diftinćta eft, quorüm bina ex- 
teriora fortiffima fuñt fépta, uti in vetuftis Durionibus, 
que putamini extremo adnectuntur, bina vero inte- 
riora molles funt pelliculé, quarum quevis Compo- 
fita eft ex tribus magnis & planis fquamis laxe fibi 
adcumbentibus, quz femina videntur effe. Quzvis 
enim fquama intus continet molle & vifcofum Officu- 
lum inítar feminis Melonis, quod in bina foliola di- 
vifibile eft, que in medio umbilico fibi adherent, 
Durionis foetorem pian hi fructus. 
. In medio autem binorum mollium feptorüm alius 
nucleus locatus eft, digitum longus & latus , formam 
gereńs femi-perfecte lune , vel inftar quorundam in- 
curvorum pectinum , in interna parte acutus & tenuis, 
juxta dorfum craflus & rotundus. Sub externo tenui 
cortice friabilis recońditur fubftantia inftar Suberis 
humidi, feu uti his in regionibus inftar Gabbe Gabbe, 
que nullum Durionis odorem habet, & pallide fufca 
eft externe. _ 
Totus fructus facile in quinque dehifeit partes diu 
bi invicem adherentes , interna autem fubftantia 
acile prolabitur, reftantibus quinque quafi cymbis; 
us maturefcant , in ar- 
bore ingentes confpiciuntur Eruce, feu pilofi vers 
mes, digitum circiter craffi, coloris flavi, qui folia 
& frućtus depafcuntur, ita ut arbor fic nuda, & hifce 
vermibus quafi teéta; Ejus lignum ad tigna adhibetur, 
nec facile coffos generat. ‘ 
Nomen. Latine Arbor Radulifera. Malaice Caju 
Baroedan, juxta Hitoenfe, & Amboinenfe, quodra- 
dulz arborem denotat, quum quavis quinque parti- 
um fruétus radulam referat, ejusque loco aliquando 
ufurpetur. In Loehoea Sa/acke Seby a guod Malaice 
Baroedan Alea, feu Zingiberis radulam denotat. E- 
jus eruca fpecialiter vocatur Ulit Alut, h. e, facci 
vermis ab ejus forma rotunda. 
Locus. Hzc eft arbor raro obvia, potiffimum vero 
in Hitoes ora invenitur, ipfique obpofita parva Cerama. 
Ufus. Veruftorum truncorum lignum palis infervit 
& tignis: Ex fpinofis fructus partibus radulz forman- 
tur, quibus cunéte molles radices, uti Zingiberis, 
Curcumz , fimiliumque conminuuntur, natura enim 
hifce ftupidis hominibus quam maxime favet , fubpe- 
* ditando plurima inftrumenta, que quotidianum ad 
ufum ipfis funt neceffaria, nec tamen fabricare no- 
runt: Quum vero hec arbor adeo rara fit, hinc na- 
tura illis aliam quoque conceflit rapfulam , qua den- 
dritis eft in mari ubique obvia, quz alio in loco inter 
marina a nobis defcripta eft fub nomine Fungi Saxeis 
Pinguis porro vermis feu Eruca Amboinenfibus in 
deliciis eft, quem deglubiunt, ejusque inteftina abjicis 
. unt, ac verruculoperforant, atque tali modo toftum 
. edunt, inftar butyri enim pin 
'*, adeo naufeofus eft, ut nemo ipfum defideraret; nif 
+ qui ipfi fit adfuetus: Hoc autem malum quoque pati- 
is eft, hic vero cibus 
nifi 
tur quotannis Cananga frugifera , ejus vero Eruce 
horrenda funt, ac pilis hirtz, ex nigro őz luteo ma- 
culate, mec edules; ita ut licet Radulifera nullum 
alium praeberet ufum , hic tamen locum mereretur , 
quum fingulare fubpetat exemplum Eruca edulis. 
EM Tabula Centefima Vigefima Nona 
Ramum exhibet Raduhfere fructibus onuftz. [RET 
XLVI. HOOFDSTUK. 
De Rafp-Boom. 
pw Ż is een boo en boom , "met een regten lam en ef- 
fene Jeborffa > de bladeren [taan Co Fi twee ac 
malkander , op zeer korte fteelen, drie en vier dui- 
men lank, twee dito breed, effeñ, en glad, de grovte 
Wa 2 a NM rest door de middeń, 
„ Het bloeizel bangt aan lange en wyde 
Gan de Mangas , ook wat Hit, D. ni p et 
balf wolwajje Comcommer , vyf en zes duymenlank, in vyf 
ladekens verdeelt , en dierbaloen ook vyfboekig , van bui- 
ten isze met punttjes bezet, gelyk een Docrieon, dog 
veel korter , en niet flekende, van binnen rod, met ee- 
nig merg gedult, en alsze open berften, zo ziet men ieder 
pan de vyf deelen met vier fcbeyds mueren of welletjes 4 
in de lengte afgedeelt , waar van de twee buitenfte ftyve 
wanden zyn, gek aan de oude Doerioeneń, en aan dé 
buitenfte Jcbaal vaft, de twee binnenfte Zyn weeke vel: 
letjes , ieder gemaakt van drie groote en platte fchubben 
los tegens malkander aanleggende , waarin febynt dat de 
zadd - kragt fteekt , want ieder cbubbe beeft van binnen 
een weeke kleverige korrel, als Meloen-zaad, die zig iri 
twee blaadjes laat verdeelen, in de midden met een na- 
veltje aan malkander bangende , eń bebben den reuk van 
Doerioens, : i , 
In de midden tuffchen de twee weeke [heyd-vellekens 
legt nog een korrel, een vinger lank, en een breed, 
in de gedaante van ven flaande balve Maan; of van 
zommige kromme Cammetjes , aan de binnen zyde fcherp s 
en dun, langs de rugge dik, en rond, Onder de buy: 
tenfte dunne febor[fe of korft , legt een brokkelige fub- 
Jlantie, als matte kork, of bier te land Gabbe Gabbe; 
niets na Doerioens riekendé, van buiten ligt-bruim 
De gebeele vrucht berjt ligt open in vyf deilen, die 
lang aan malkander bangen blyoen, maar "t binnenfte 
yali ligt uit, en dan blyven vyf fcbuytjes ouer. : 
Zy bloeyen in December, als de vruchten ryp zyn, 
zo komen aan die boom groote Rupzen , of bairige Wor- 
men, omtrent een vinger dik, geel van coleur, die de 
bladeren en vruchten afteten, xo dat den boom als dan 
kaal ftaat , en met deze Wormen bedekt is; Zyn bout is me- 
de tot timmeren gebruikelyk, enredelyk vry van denW orm. 
Naam. In ’t Latyn Arbor Radulifera. Op Maleyts 
Caju Baróedan, na 't Hitoeis; Amboinees, dat is Ras- 
pe-boom , om dat ieder van de yf deelen des vruchts een 
Raspe gelykt, en daar toe ook eenigzints gebruykelyk is, 
Op Loeboe Safacke Sehy, dat is in’t Maleyts Baroedan 
Wes of Gember-raspe. De Rupze hiet in "tb 
lit Alit; dat is fak-W arm , van zyn ronde gedaante. 
Plaats. Dit is cen boom, die weynig gevonden werd, 
meeft op de kufi van Hietoe , entegen over op keen Ceram, 
Gebruik: Het bout van de otide [tammen dient tot fty- 
len en timme?-bout: Uyt de fleekelige deelen des vruchts 
maakt men Raspen, om aldérbande weeke wortelen, als 
Gember , Curcuma, Ge, kleen te maken , want de na- 
tuur is deze botte Inlanders zeef dienflig , in't verfcbafs 
fen van veelderbande gereetfchappen ; die 2) in de dage- 
lykze buysbouding van hoden bebben, en echter niet ma- 
Ken konnen. Dog om dat deze boom zo raar is, beeft bun 
de natuur nog een andere Raspe gemaakt , zynde een [teen 
overal in Zee te vinden, en by ons elders befchreven on» 
der de zee-gewalfen, met den naam van Fungus Saxeus. 
. Poorts zyn de vette Rupzén aan den boom zittende by 
de Amboinezen een lekkernye , die dezelve overftropen ; "t 
ingewand wegwerpen, aan een [pit Steken, braden, en 
zo eeten, Want zy Zyn zo vet als boter, ha koft is 
zo afzienlyk , datze niemant eeten zal , die daar hiet aan» 
gewend d ; Diergelyke plage komt jaarlyks den Canan- 
-boom mede over, alt by vruchten draagt , dog diens 
Rupzen zynleelyk, bairig; met [wart en geel be/pikkelt, 
en niet eetbaar ; En al bad men geen ander gebruik van 
deze Radulifera, 20 verdiendt zy al even wel bier plaats; 
om datze een byzonder voorbeeldt is van eetbare Rupzen. 
«De Hondert negen en twinti e Pläät 
V. t een Tak van de Re/p.Boom met zyn vrachten, 
Vertoont een Tak van fp. zyn XT VIL 
